LIVE UPDATES
Bota

40 vjet më parë gjeneralët polakë sfiduan Moskën

13 December 2021, 07:43 Nga DOSJA
40 vjet më parë gjeneralët polakë sfiduan Moskën

POLONI- Sindikata polake Solidarnosc vuri në dyshim monopolin e komunistëve mbi pushtetin dhe sfidoi Moskën. Për të ndaluar kolapsin e sistemit, gjenerali Wojciech Jaruzelski shpalli gjendjen e luftës në vitin 1981.

13 dhjetori 1981 ishte një e dielë e ftohtë dhe me diell në Varshavë, ideale për shëtitje në qytet. Por ata që lanë apartamentet e tyre në mëngjes për të shkuar në kishë – ishte e diela e tretë e pragut të Krishtlindjes – për të bërë patinazh me fëmijët ose për të blerë një gazetë – u kthyen pas të frikësuar. Në rrugët me borë të kryeqytetit, në vend të autobusëve shihje tanke lufte. Ushtarë të armatosur ruanin ndërtesat qeveritare dhe objekte të tjera strategjike. Milicët kontrollonin makinat dhe kalimtarët. Atë që e kapnin me fletëpalosje në xhep, e merrnin me vete.

Telefonat e vdekur dhe gjenerali në TV

Ata që më vonë ngritën telefonat në shtëpi për të biseduar me miqtë duhet të kenë zbuluar se të gjitha komunikimet ishin ndërprerë. Ata që ndezën televizorin në kërkim të informacionit panë një gjeneral – liderin e partisë dhe të qeverisë Wojciech Jaruzelski – të shpallte vendosjen e një “gjendjeje lufte”. “Atdheu ynë është në prag të humnerës”, tha gjenerali me zë të ashpër. “Nuk janë ditë, por vetëm orë që na ndajnë nga një fatkeqësi e përmasave kombëtare,” shpjegoi Jaruzelski për të justifikuar vendimin e tij. Ai fajësoi për fundosjen që e kërcënonte Poloninë lëvizjen opozitare Solidarnosc.

Që nga vala e grevave në bregun polak të Detit Baltik në verën e vitit 1980, që çoi në njohjen e sindikatës Solidarnosc të udhëhequr nga Lech Walesa, në Poloni ishte krijuar një lloj pushteti i dyfishtë. Lëvizja kombëtare, e cila shpejt numëroi dhjetë milionë anëtarë dhe nuk e fshehu antikomunizmin e saj, gradualisht po forconte pushtetin e saj përmes grevave dhe demonstratave. Publicistët më vonë e quajtën këtë periudhë “karnaval i lirisë”.

Partia në pushtet, Partia e Bashkuar e Punëtorëve Polake (PVAP) e dobësuar dhe e përçarë, shmangej vazhdimisht, por nuk ishte gati të ndante pushtetin me opozitën, aq më pak ta dorëzonte atë. Triskat e ushqimeve, si në luftë, synonin të lehtësonin vështirësitë e furnizimit – pa dobi. Imazhet e dyqaneve bosh dhe njerëzve që sillnin në shtëpi letër higjienike si trofeun më të madh, u bënë ikona trishtuese të gjendjes ekonomike të kohës.

Moska zemërohet me shokët polakë

Shokët në Moskë e shprehën në mënyrë demonstrative pakënaqësinë e tyre ndaj shokëve të tyre polakë. Manovrat e përbashkëta të trupave të Traktatit të Varshavës në dhjetor 1980 dhe mars-prill 1981 shërbyen si një mjet presioni ndaj Varshavës, pa dyshim për të kujtuar qëllimisht pushtimin e Çekosllovakisë në vitin 1968. “Ne duhet të ushtrojmë presion të vazhdueshëm,” tha sekretari i përgjithshëm i CPSU, Leonid Brezhnev, sipas një procesverbali të Byrosë Politike të 16 prillit 1981.

Historianët ende pyesin sot nëse Moska ishte vërtet gati të pushtonte Poloninë apo thjesht po i frikësonte shokët nga Varshava. Meqenëse partia dështoi qartë të merrte kontrollin e Solidarnosc-it, erdhi ora e ushtrisë. Gjenerali Jaruzelski fillimisht u emërua në krye të qeverisë, pastaj mori edhe drejtimin e partisë dhe përqendroi të gjithë pushtetin në duart e tij. Ai vendosi burra të besuar me uniformë në të gjitha postet kryesore të qeverisë.

Goditje kundër Solidarnoscit

Natën e 13 dhjetorit 1981, Këshilli Ushtarak i Shpëtimit Kombëtar (WRON) mori pushtetin në vend. 70.000 ushtarë me 1.750 tanke luftarake dhe 30.000 militantë u mobilizuan në të gjithë vendin për të thyer rezistencën e opozitës. 3000 aktivistë të Solidarnosc-it, duke përfshirë pothuajse të gjithë udhëheqjen e sindikatës me Lech Walesa-n në krye, u arrestuan dhe u internuan në orët e para të gjendjes së luftës. Liria e grevës dhe e mbledhjes u eleminua dhe u vendos shtetrrethimi. Solidarnosc u ndalua dhe më pas u shpërbë.

Pavarësisht nga efekti i befasisë, Solidarnosc-i arriti të mobilizonte kolektivat në disa fabrika, për t’i mbrojtur ato kundër ardhjes së njësive ushtarake dhe milicisë. Luftimet më të ashpra shpërthyen më 16 dhjetor 1981 rreth minierës së qymyrit “Wujek” në Katowice. Nëntë minatorë u vranë në sulmin kundër minierës.

Fitorja ushtarake e Pirros

Junta arriti mjaft shpejt ta neutralizojë Solidarnosc-in si një lëvizje masive antikomuniste dhe të rivendosë pushtetin e regjimit të vjetër. Deri në fund të vitit 1982, u internuan afro 10.000 vetë dhe rreth 12.000 të tjerë u dënuan nga gjykatat ushtarake. Në korrik 1983, gjendja e luftës u hoq.

Vendi u zhyt në një stanjacion ekonomik dhe social. Qindra mijëra polakë, kryesisht të rinj, i kthyen shpinën vendit dhe emigruan, kryesisht në Republikën Federale të Gjermanisë. Borxhi i jashtëm u rrit për të arritur shumën atëherë gjigante prej 40 miliardë dollarësh. Vendi ishte praktikisht i falimentuar dhe i izoluar politikisht. Disa atentate politike, si ajo e priftit Jerzy Popieluszko, i vrarë nga zyrtarë të Ministrisë së Brendshme, tronditën opinionin publik polak.

Në skenë del Gorbaçovi

Vetëm ndryshimet në skenën politike botërore sollën shpresë. Perestrojka dhe Glasnosti i Mikhail Gorbaçovit, në krye të Kremlinit që nga viti 1985, i kanë dhënë opozitës më shumë liri veprimi. Dy valë grevash në vitin 1988 treguan se Solidarnosc-i sigurisht qe shtypur, por nuk qe mundur. Një brez i ri punëtorësh sfidonte fuqinë e shtetit. Ky realizim çoi në 1989 në tryeza të rrumbullakëta dhe zgjedhjet e para parlamentare gjysmë të lira në të gjithë Bllokun Lindor. As tetë vjet pas internimit të tij, këshilltari i Solidarnosc Tadeusz Mazowiecki u zgjodh kryeministër i Polonisë. Një vit më vonë, heroi i punëtorëve Lech Walesa u bë President i Polonisë.

Tradhtar apo hero?

Deri në vdekjen e tij në 2014, politikanët dhe historianët debatuan për rolin e Jaruzelskit. Shumë e shikonin atë si tradhtar të kombit që kishte dërguar tanke dhe ushtarë kundër popullit të tij për të shpëtuar pushtetin e partisë. Të tjerët e shikonin atë si hero që shpëtoi vendin nga pushtimi sovjetik dhe për rrjedhojë nga një gjakderdhje.

Në vitin 2011, Lech Walesa e vizitoi gjeneralin e sëmurë rëndë në spital dhe i dha atij dorën. A e ka falur ai atë? Në intervistën për DW, Walesa deklaron se Jaruzelski ishte gjithashtu një patriot që donte të shpëtonte vendin e tij nga sovjetikët – por në mënyrën e tij: “Unë nuk kam luftuar kundër Jaruzelskit, kundër sigurimit të shtetit, kundër agjentëve. Kam luftuar kundër sistemit”, tha Walesa.Në librin e tij “30 vjet më i moshuar” Jaruzelski shkroi: “Kërkoj falje për pasojat drastike të gjendjes së luftës. Por kjo ishte zgjidhja e vetme dhe rezultoi me vend. Ishte e keqja më e vogël, por edhe një e keqe e tillë është gjithmonë e keqe”.

Marrë nga: DW

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

bota bota gjeneralet polake lech walesa moska wojciech jaruzelski gjeneralet polake lech walesa moska wojciech jaruzelski

Sondazh

Bota 13 December 2021, 06:49

Europa ime: Duhet një fillim i ri në Ballkan

Gjatë dy javëve të fundit mijëra serbë dolën në rrugë, dy të shtuna njëra pas tjetrës ndërkohë, dhe bllokuan autostrada, ura dhe pika të rëndëdishme rrugore për...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin