LIVE UPDATES
Insights

Tragjedia e xhamit të ftohtë: Kur përgjigjet e gatshme vrasin pyetjet e mëdha

Celulari, ky ekran i shndritshëm që premton gjithëdijen, mund të shndërrohet ose në një varrezë të heshtur shkronjash, ose në një bibliotekë të pafundme universale.

15 November 2026, 12:15 Nga Paskal Kaçani

Tragjedia e xhamit të ftohtë: Kur përgjigjet e gatshme vrasin

Në epokën e përgjigjeve të menjëhershme, sfida e rinisë nuk është zgjedhja mes letrës dhe ekranit, por ruajtja e artit të të pyeturit dhe mendimit kritik.

"Interneti mund t'ju japë 500 mijë përgjigje, por libri ju mëson se si të bëni pyetjen e duhur. Pa librin, informacioni kthehet në një zhurmë që të lë analfabet."
— Umberto Eco

Në xhepin e çdo të riu sot bashkëjeton një udhëkryq i madh kulturor. Celulari, ky ekran i shndritshëm që premton gjithëdijen, mund të shndërrohet ose në një varrezë të heshtur shkronjash, ose në një bibliotekë të pafundme universale. Të rinjtë e sotëm shpesh marshojnë nëpër jetë me bindjen se kanë në grusht gjithë shkencën, filozofinë dhe historinë e botës, thjesht kur një motor kërkimi u përgjigjet brenda një të mijtës së sekondës.

Por sa të verbër mbetemi kur mjaftohemi me këtë ndriçim artificial! Tragjedia e vërtetë e kohës sonë nuk është forma e mbajtësit të tekstit – qoftë ai letër apo piksel – por vdekja klinike e pyetjeve dhe ekuilibri i humbur mes shpejtësisë dixhitale dhe thellësisë meditative.

Melankolia e fletës së humbur: Kur shpirti zëvendësohet me megabajt

Ka një trishtim të thellë që rri pezull mbi kafenetë dhe rrugët tona, të mbushura me njerëz që shikojnë poshtë, drejt ekranit. Kemi shkëmbyer erën e pagabueshme të letrës – atë aromë që mbart pluhurin e shekujve, djersën e shkrimtarit dhe shpirtin e brezave – me ftohtësinë sterile të një xhami që shpesh nuk reflekton asgjë tjetër veç fytyrave tona të vetmuara.

Libri fizik, ky mik i vjetër dhe besnik që kërkonte kohë, durim, vetmi dhe mbi të gjitha përulësi, po humb nën harresën e bibliotekave të braktisura. Kemi zëvendësuar ritualin e shenjtë të kthimit të fletës, atë dialog intim dhe pothuajse mistik mes autorit dhe lexuesit, me skllavërinë e një shfletimi të pafundmë, mekanik dhe sipërfaqësor.

Sot rrezikojmë të mos lexojmë më për të ndërtuar katedralen e brendshme të shpirtit, por thjesht për të konsumuar dritë të shpërdoruar. Siç shkruante dikur poeti T. S. Eliot: 

"Ku është mençuria që kemi humbur në njohuri? Ku është njohuria që kemi humbur në informacion?" 

Ne kemi humbur pikërisht aftësinë për të ndaluar. Libri tradicional na detyronte të mendonim; celulari shpesh na detyron vetëm të reagojmë.

Iluzioni i gjithëdijes dhe analfabetizmi i ri funksional

Ky brez po rritet me një sëmundje të padukshme: arrogancën dixhitale. Duke pasur akses në çdo të dhënë, të rinjtë besojnë se zotërojnë vetë dijen. Por informacioni nuk është dituri. Dija kërkon përpjekje, përtypje intelektuale, netë pa gjumë dhe dyshim të vazhdueshëm. Celulari ofron të vërteta të gatshme, të paketuara me kujdes nga algoritmet, duke i kthyer trutë e të rinjve në magazina pasive dhe jo në laboratorë krijues.

Kur makineria mendon për ty, muskujt e mendimit kritik atrofizohen. Kur nuk të duhet të lodhesh për të gjetur një përgjigje, humbet edhe kuptimi i saj. Pa e kuptuar, po kthehemi në një shoqëri analfabetësh funksionalë të teknologjizuar: dimë si të klikojmë, por nuk dimë më si të analizojmë.

Thirrje për zgjim: Kryengritja e parë intelektuale

Prandaj, kjo melankoli për librin e humbur nuk duhet të na kthejë në spektatorë të përlotur të një rënieje kulturore. Ajo duhet të shndërrohet në revoltë. Duhet të jetë shkëndija e një kryengritjeje të madhe intelektuale, ku teknologjia zbutet dhe vihet në shërbim të mendimit, jo e kundërta.

Të rinj, zgjohuni nga kjo letargji e xhamtë! Ka një humnerë të tërë ekzistenciale mes një mendjeje të ndriçuar dhe një telefoni të karikuar mirë. Algoritmet po ju diktojnë se çfarë të doni, çfarë të blini dhe, çka është më e tmerrshmja, çfarë të mendoni. Kur një makineri ju jep çdo përgjigje përpara se të keni mbyllur gohën, ajo vret kuriozitetin – atë forcë të vetme të egër që ka lëvizur njerëzimin përpara, që nga zbulimi i zjarrit e deri te udhëtimet në kozmos.

Nëse nuk dini çfarë të pyesni, çdo përgjigje që merrni është thjesht një hiç i mbështjellë me dritë. Pa pyetjen e duhur, njeriu nuk krijon, ai thjesht kopjon. Rreziku më i madh i kohës sonë nuk është se robotët po fillojnë të mendojnë si njerëzit, por se njerëzit, e sidomos rinia, po pranojnë vullnetarisht të mendojnë si robotët.

Guxoni të mos dini, që të mund të kuptoni

Është koha të thyhet ky mallkim dixhital. Guxoni të fikni ekranet për të ndezur dritën e vërtetë të arsyes, ose guxoni t'i shndërroni ato ekrane in dritare drejt dijes dhe jo në pasqyra të vetmisë suaj. Guxoni të ngrini pyetje të pakëndshme, pyetje të thella ekzistenciale që nuk gjenden në asnjë motor kërkimi. Pyetni veten për kuptimin e lirisë, për vlerën e dhimbjes, për bukurinë e artit dhe për fatin e njerëzimit. Këto janë përgjigje që nuk jepen me një kërkim të thjeshtë virtual, por që gërmohen përmes faqeve të librave, edukimit kritik dhe përballjes me veten.

Kthejuni librit – qoftë atij prej letre që mban aromën e kohës, qoftë atij në format dixhital që udhëton me shpejtësinë e dritës – jo si një relike nostalgjike e të shkuarës, por si një armë e fuqishme e të ardhmes. Mos pranoni të jeni gjenerata që di gjithçka, por që nuk kupton asgjë. Siç thoshte Volteri: 
"Gjykoni një njeri më shumë nga pyetjet e tij sesa nga përgjigjet e tij."

Rreziku nuk është xhami, por mënyra si shihemi në të

Për të mos absolutizuar negativitetin e këtij "xhami të ftohtë", duhet të pranojmë se teknologjia nuk është domosdoshmërisht armiku natyror i dijes, por një pasqyrë e vullnetit tonë. Sot, një numër i madh të rinjsh lexojnë kryevepra filozofike dhe letrare në po atë ekran, duke thyer kufijtë gjeografikë për të pasur akses në biblioteka e arkiva botërore që më parë ishin të paarritshme. Hapësirat dixhitale shërbejnë gjithashtu si arena ku nisen e zhvillohen debate globale intelektuale.

Rreziku i vërtetë, pra, nuk qëndron tek ekzistenca e celularit, por te mungesa e edukimit se si ta përdorim atë. Ekrani mund të jetë një mur i ftohtë që na ndan nga e vërteta, ose një dritare e pafundme drejt saj. Zgjidhja nuk është braktisja e teknologjisë, por humanizimi i saj: bashkimi i komoditetit të librit dixhital me përulësinë dhe durimin e librit fizik.

Historia nuk do t'u përkasë atyre që thjesht rrëshqitën gishtin mbi një xham për të marrë një përgjigje pasive, por atyre që, duke përdorur çdo mjet të kohës së tyre, patën guximin të ngrinin pyetje që tronditën botën.

paskal kaçani

Sondazh

Insights 14 November 2026, 15:41 Auron Tare

A ia vlen të vdesësh më për Shqipërinë?

Auron Tare Dy ditë më parë, sekretari amerikan i Luftës, ish-gazetari i Fox News, Pete Hegseth, u gjend në qendër të nj&eum...

Insights 8 November 2026, 13:58 Auron Tare

"Më quajnë Abdulrahman Mohamed El-Sayed”

Auron Tare   Kështu u prezantua senatori i zgjedhur i Michiganit, mëngjesin e sotëm në Virginia, ku mbajti një fjalim përpa...

Insights 2 November 2026, 18:23 Auron Tare

Na duhen edhe alienët!

Auron Tare Gati një muaj më parë, në Uashington DC, Shqipëria firmosi një dokument për t'u bërë pjesë e prog...

Insights 27 October 2026, 13:39 Auron Tare

LASGUSHI

Disa vite më parë, me nje xhest për tu lëvduar Kryeministri i Shqipërisë nderoi Lasgush Poradecin, poetin e madh të shqiptar...

Insights 26 October 2026, 14:16 Ditmir Bushati

Era që nuk ndalet më!

Ditmir Bushati Regjimi katërmbëdhjetë vjeçar i Aleksandar Vučić përfundoi. Serbia u çlirua, si pasojë e rezistencë...

Insights 22 October 2026, 11:05 Prof.Romeo Hanxhari

Nyja gordiane e rrethit vicioz të dhunës 

Prof.Romeo Hanxhari Jemi të gjithë kundër dhunës. Cila është dhuna? Ja raste të dhunës publike që ka kohë q&...

Insights 21 October 2026, 18:31 Jona Dividi

Ndjesia e parë më kujtoi Meduzën…

A është çdo deformim një zgjedhje artistike? Kohët e fundit po shohim gjithnjë e më shumë figura publike dhe historik...

Insights 20 October 2026, 10:23 Paul Lendvai

Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama pa maskë

Edi Rama Pothuajse njëkohësisht me demonstratat masive në Francë, u raportuan protesta kundër politikave qeveritare nga kryeqyteti i ...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin