LIVE UPDATES
Aktualitet

Krishtlindjet dhe zakonet e saj

Kur filluan të festohen Krishtlindjet? - Çfarë simbolizon festa e tyre? - Historia e pemës së Krishtlindjes

25 December 2022, 10:29 Nga A.B
Krishtlindjet dhe zakonet e saj
Krishtlindjet

TIRANË- Një nga festat më të mëdha, të krishtera janë Krishtlindjet. Festimi i tyre, edhe për arsye komerciale, është bërë gjithnjë e më i zgjatur vitet e fundit, por kjo festë e veçantë nuk e ka humbur aspak shkëlqimin e saj. Por sa mirë i njohim Krishtlindjet?

Më poshtë do rendisim disa fakte që ndoshta nuk janë të njohura.

Kur filloi festimi i Krishtlindjeve?

Ndoshta shumë besojnë se Lindja e Krishtit festohej gjithmonë më 25 dhjetor. Por kjo nuk është kështu, sepse data specifike u vendos përgjithësisht në kishë në mesin e shekullit të IV-të. Festa mendohet se është themeluar në vitin 336 në Romë dhe është përhapur me shpejtësi në Kishat e Lindjes dhe të Perëndimit. Deri atëherë, Lindja e Krishtit kremtohej së bashku me Pagëzimin e Tij më 6 janar (Teofani). Kisha armene nuk e pranoi këtë ndryshim të veçantë dhe mbajti traditën e vjetër, ndërsa Kisha e Jerusalemit e mbajti traditën e vjetër deri në kohën e Justinianit (527-565). Vendosja e datës së re lidhet me kremtimin nga paganët romakë të festës së lindjes së Helios të pathyeshëm.

Historia e pemës së Krishtlindjes

Pema e Krishtlindjes, zakonisht një pemë bredhi, zbukurohet me drita dhe zbukurime si pjesë e festës së Krishtlindjes. Pema është gjithmonë me gjelbërim. Përdorimi i një peme të tillë, me një kurorë, si simbol të jetës së përjetshëm ishte një zakon i lashtë i kinezëve, egjiptianëve dhe hebrenjve. Në fakt, paganët kishin edhe pemë si objekt adhurimi. Skandinavët në Vitin e Ri dekoruan shtëpinë dhe hambarin me gjelbërim të përhershëm për të mbajtur larg djallin, ndërsa në kohën e Krishtlindjeve ngrinin një pemë për zogjtë. Një zakon tjetër që ekzistonte në Gjermani ishte vendosja e një peme të Krishtlindjeve në hyrje ose brenda shtëpisë gjatë festimeve të solsticit dimëror.

Pema moderne e Krishtlindjes e ka origjinën në Gjermani. Në një dramë popullore mesjetare për Adamin dhe Evën, një bredh i zbukuruar me mollë (pema e Parajsës) që simbolizonte Kopshtin e Edenit, dominonte skenën. Fillimisht i varnin biskota të holla që simbolizonin mikpritësin, bukën pa maja të kungimit katolik, simbol i krishterë i shpëtimit. Më vonë biskotat u zëvendësuan nga ato në forma të ndryshme dhe shpesh shtoheshin qirinj që simbolizonin Krishtin. 

Në të njëjtën dhomë me pemën, gjatë sezonit të Krishtlindjeve ndodhej një strukturë trekëndore prej druri me rafte, mbi të cilat vendoseshin figurina të Krishtlindjeve, degë, qirinj dhe një yll, e ashtuquajtura "piramida e Krishtlindjeve".

Në shekullin e 16-të, "pema e parajsës" dhe "piramida e Krishtlindjeve" "u bashkuan" dhe kështu doli pema e Krishtlindjes. 

Krishtlindjet

Shkurtesën Xmas në vend të fjalës Krishtlindje e njohin edhe ata që nuk dinë anglisht. Por edhe shumë nga ata që dinë anglisht rrjedhshëm nuk janë të vetëdijshëm se X e Krishtlindjeve nuk është X (ish) angleze, por X greke! 

Fjala Krishtlindje ekziston në fjalorin anglez para shekullit të 12-të. Fjala Xmas sipas Merriam Webster daton në vitin 1721. Sipas Wikipedia, shfaqja e parë e fjalës Xmas është në "Historia e Kolegjit të St Edmund, Old Hall", e Bernard Ward, botuar fillimisht në 1755. Versioni "Xtemmas" u shfaq për herë të parë në vitin 1551 ndërsa lloji “Xpes masse” u shfaq rreth vitit 1100.

Historia e gjelit të Krishtlindjes

Gjeli i detit, zakonisht i mbushur në furrë, lidhet me festën e Krishtlindjeve. Dhe “gjeli i Krishtlindjeve” është një zakon europian. Evropianët mësuan për këtë vetëm në 1524, pasi ai "erdhi" nga Meksika . Të parët që rritën gjelat ishin të pasurit, pasi ata mbanin ferma të veçanta për gjelat në pronat e tyre, të cilat ishin një pjatë e shkëlqyer për bankete dhe festime. 

Megjithatë, shumë njerëz në të kaluarën hanin një pulë ose gjel për Krishtlindje dhe mbi të gjitha një derr të cilin e therin në mënyrë rituale.

Këngët

Këngët me përmbajtje fetare lidhen me festa të caktuara të krishtera.

Këngët e çdo feste marrin, në varësi të përmbajtjes së saj, një formë të ndryshme. Në përgjithësi, në fillim ata shpallin ose përshkruajnë ngjarjen që po kremton Kisha. Kjo pasohet, kryesisht në këngët e Krishtlindjeve dhe të Vitit të Ri, nga urimet dhe lavdërimet për shtëpinë dhe banorët e saj, në varësi të profesionit të të zotit të shtëpisë apo të anëtarëve të familjes. 

Gëzuar Krishtlindjet për të gjithë!

festa e krishtlindjeve

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin