LIVE UPDATES
Aktualitet

Ndotja kërcënon lumin Drin dhe degët e tij në tre shtete të Ballkanit, ambientalistët: Situata është bërë kritike! Institucionet duhet të marrin masa

Pa veprime të bashkërenduara, ndotja kërcënon ta lërë lumin Drin dhe degët kryesore të tij “të pajetë”, paralajmërojnë ambientalistët në Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut.

6 February 2025, 13:41 Nga B.Z
Ndotja kërcënon lumin Drin dhe degët e tij në tre shtete
Foto nga Dirini i Bardhë

KOSOVË - Radivoje Krasic u rrit në brigjet e Drinit të Bardhë, lumit më të gjatë të Kosovës.

“Ne mësuam të notonim këtu kur ishim të vegjël dhe kalonim orë të tëra pranë lumit, duke ruajtur bagëtitë”, tha Krasic, një peshkatar nga qyteti Gorazhdevc në Kosovë. “Uji ishte i pastër dhe i sigurt për t’u pirë; nuk kishte mbeturina.”

Sot është shumë ndryshe. Ujërat e zeza derdhen të patrajtuara në Drinin e Bardhë dhe brigjet e tij janë të mbushura me mbeturina. “Isha në breg të lumit së fundmi dhe ishte e tmerrshme”, tha Krasic.

Drini i Bardhë dhe ujëvarat e tij kanë qenë prej kohësh një tërheqje për vizitorët e mahnitur nga shfaqja e fuqisë së egër të natyrës.

Nga shpati jugor i malit të Zhlebit, lumi rrjedh 175 kilometra, hyn në Shqipëri dhe bashkohet me Drinin e Zi nga Maqedonia e Veriut, duke u shndërruar në lumin Drin, i cili vazhdon në perëndim drejt detit Adriatik.

Drini dhe dy degët kryesore të tij po ndoten gjithnjë e më shumë: qeset plastike, tekstilet dhe mbeturinat e tjera kanë mbushur brigjet e tij; inertet formojnë deponi të mëdha të paligjshme të dukshme edhe në imazhet satelitore të Google; dhe gërmimi ka ndryshuar në mënyrë të pakthyeshme shtratin e lumit.

Ambientalistët thonë se situata është bërë kritike, me pasoja si për mjedisin ashtu edhe për shëndetin publik.

Në një pyetësor të realizuar nga Radio Gorazhdevc, gjysma e të anketuarve thanë se duhet të vendosen gjoba më të larta për ndotësit; një e katërta bëri thirrje për një menaxhim më të mirë të mbetjeve dhe pjesa tjetër thanë se autoritetet vendore duhet të përfshihen më shumë.

“Nëse nuk veprojmë tani, këta lumenj së shpejti do të bëhen të pajetë, duke privuar gjeneratat e ardhshme nga përfitimet e tyre mjedisore dhe të qëndrueshme”, tha Dijesa Morina, menaxhere e projektit të financuar nga Bashkimi Evropian, Promovimi i Qasjes Universale në Ujë të Pastër.

Metale të dëmshme

Në Strugë, në jugperëndim të Maqedonisë së Veriut, Drini i Zi shërben si burim i rëndësishëm i ujit të pijshëm dhe vaditjes për tokat bujqësore. Megjithatë, ndotja nga fabrikat, deponitë ilegale dhe mbeturinat nga Liqeni i Ohrit, burimi i lumit, janë fajësuar për rënien e ndjeshme të të popullatave të krapit, troftës dhe ngjalës.

Në Shqipëri, në një pyetësor të kryer nga Citizens.al, 94 për qind e të anketuarve raportuan se kishin parë një rënie të peshkut dhe vegjetacionit në Drin; tre të katërtat thanë se problemi kërkon një menaxhim më të mirë të mbetjeve dhe përfshirje më të madhe të autoriteteve vendore.

Në raportin e saj më të fundit, Agjencia Kombëtare e Mjedisit e Shqipërisë, AKM, vuri në dukje praninë e kadmiumit – një metal i butë që gjendet në mineralet e zinkut – dhe plumbit në ujë në dy fshatra në rajonin e luginës së lumit Drin të Dibrës, të cilat të dyja mund të shkaktojnë probleme shëndetësore edhe në sasi të vogla.

Ndërkohë, projektet energjetike dhe infrastrukturore, përfshirë katër diga, kanë ndryshuar ndjeshëm rrjedhën e lumit Drin në Shqipëri.

Biologu dhe eksperti mjedisor Jak Gjini, anëtar i OJQ-së mjedisore Klubi Ekologjik i Lezhës, e përshkroi seksionin që kalon përmes Lezhës si një “lum të vdekur”, shumë të ndotur nga shkarkimet urbane, industriale dhe bujqësore që shkaktojnë eutrofikim, kur lëndët ushqyese si fosfori dhe azoti grumbullohen dhe shkaktojnë rritje të tepruar të bimëve dhe alkozave.

Reduktimi i sedimentit bën që uji i detit të depërtojë në tokë, tha ai, duke rrezikuar zona si Laguna Kune-Vain.

“Është një fenomen që e kam parë vetë dhe tregon situatën e rëndë me të cilën përballemi”, tha Gjini. “Përveç ndotjes masive, jemi në prag të një katastrofe sa i përket cilësisë dhe përdorimit të tokës.”

Në vitin 2023, AKM-ja e raportoi cilësinë e ujit në Drin si “të dobët”; në vitin 2018, cilësia e ujit u vlerësua “e moderuar”.

Masat në nivel komunal, megjithatë, shpesh pengohen nga burokracia, ndarjet politike dhe mungesa e parave.

Në Kosovë, Morina theksoi cenueshmërinë e rrjetit hidrografik të Kosovës të gjithë lumenjtë sipërfaqësor dhe nëntokësor, përrenjtë, kanalet dhe liqenet i cili mbulon rreth 11,000 kilometra katrorë, por ruan vetëm 500,000 metra kub ujë në rezervuarë.

“Ne kemi burime të kufizuara ujore dhe çështje të shumta mjedisore, siç janë ujërat e zeza të patrajtuara, efluentet industriale dhe mbeturinat e ngurta”, tha Morina. Nxjerrja e zhavorrit dhe hidrocentralet po devijojnë rrjedha të tëra ujore dhe po i shtyjnë lumenjtë drejt kolapsit, tha ajo për BIRN.

Ndotësit i shpëtojnë ndëshkimit

Aktivistët mjedisorë po bëjnë thirrje për veprim urgjent.

“Peshkimi në këto kushte duhet të ndalet, pasi peshqit nga ky mjedis toksik paraqesin rreziqe serioze”, tha aktivisti strugan Nderim Pollozhani.

Atij iu bashkua Shuip Marku, një aktivist në Dibër, i cili paralajmëroi dëmin e shkaktuar nga mbetjet e minierave dhe ujërat e zeza, të cilat ulin nivelin e oksigjenit në ujë dhe dëmtojnë specie të rëndësishme ekologjikisht. Megjithatë, gjobat nuk duket se i pengojnë ndotësit.

Në Maqedoninë e Veriut, komuna e Strugës nuk iu përgjigj kërkesës për koment, ndërsa komuna e Ohrit tha se nuk kishte “juridiksion”.

Në Dibër të Maqedonisë së Veriut, komuna lokale tha se inspektorët e saj nuk kishin identifikuar ndonjë ndotës ose nuk kishin vendosur ndonjë gjobë.

Në Shqipëri, kompanitë që zbulohet se kanë ndotur mjedisin përballen me gjoba që variojnë nga afërsisht 5,000 euro deri në 26,000 euro. Ligji parashikon gjithashtu dënime me burg nga një deri në 15 vjet për shkelje më të rënda. Por pa asnjë shenjë se një dënim i tillë është një parandalues ​​efektiv, kritikët thonë se shpresa e vetme vjen nga nismat e pavarura, si ajo e ekspertit mjedisor Lulzim Baumann. Këtë vit, Baumann dhe një ekip vullnetarësh mblodhën rreth 30 ton mbetje plastike nga ujërat përreth Kukësit në veri të Shqipërisë.

“Nëse bëhet dy herë në vit për tre deri në katër vjet rresht, kam besim se kjo do të sjellë një ndryshim thelbësor”, tha Baumann. Por kjo varet nga mbështetja financiare e Bashkisë Kukës, duke pasur parasysh koston prej 40 mijë eurosh për të sjellë skafin nga Gjermania dhe për ta punuar atë për tre muaj./BIRN

ndotja lumi drin

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin