LIVE UPDATES
Aktualitet

Transformimi i transportit shqiptar drejt BE/ Rrjetet, standardet dhe energjia e pastër në transport

Kapitulli 14 mbulon të gjithë politikën e transportit të BE-së, rregullat që prekin drejtpërdrejt lëvizshmërinë e qytetarëve dhe koston e biznesit në transport.

8 November 2025, 07:28 Nga DOSJA
Transformimi i transportit shqiptar drejt BE/ Rrjetet, standardet dhe energjia e
foto ilustruese

SHQIPERI- Për të ecur drejt anëtarësimit, Shqipëria duhet të adresojë një sërë detyrash në transport: nga përafrimi ligjor dhe hartimi i strategjive kombëtare deri te zbatimi i projekteve të mëdha infrastrukturore në përputhje me standardet dhe afatet e BE-së.

Kapitulli 14 mbulon të gjithë politikën e transportit të BE-së, rregullat që prekin drejtpërdrejt lëvizshmërinë e qytetarëve dhe koston e biznesit në transport.

Përafrimi me acquis përkthehet në rrugë më të sigurta, hekurudha më të shpejta e të besueshme, porte/aeroporte moderne dhe akses në grante për projektet madhore.

Për qytetarin e zakonshëm, ky kapitull përkthehet në udhëtime më të shpejta me më pak aksidente, më pak ndotje e zhurmë, shërbime më të besueshme dhe logjistikë më efikase që ul koston për kompani dhe konsumatorë. Zbatimi lidhet me afatet 2030/2040/2050 dhe kërkon planifikim fazash për çdo segment (dizenjim, financim, zbatim, monitorim).

Rregullorja e re TEN-T 2024/1679 dhe standardet europiane të infrastrukturës

TEN-T (Trans-European Transport Network) është rrjeti paneuropian i transportit që lidh qytetet dhe nyjet kryesore ekonomike të Europës.

Në vitin 2024, BE miratoi Rregulloren e re (BE) 2024/1679 që përditëson udhëzimet për zhvillimin e këtij rrjeti, duke vendosur objektiva të detyrueshëm deri në 2030, 2040 dhe 2050.

Ky rrjet ndahet në tri nivele, rrjeti bazë (core), rrjeti bazë i zgjeruar (extended core) që përfshin Ballkanin Perëndimor me afat 2040, dhe rrjeti gjithëpërfshirës (comprehensive) me afat 2050. Shqipëria është pjesë e zgjerimit tregues të TEN-T që kalon nëpër territorin e saj, duke përfshirë korridoret kryesore të Ballkanit Perëndimor.

Disa nga standardet kyçe që dalin nga kjo rregullore janë:

Rrjeti TEN-T në Shqipëri: Korridori VIII dhe Korridori Adriatiko-Jonian

Cilat janë degët e TEN-T që kalojnë nëpër Shqipëri? Dokumentet strategjike të BE-së e identifikojnë Shqipërinë kryesisht në dy korridore paneuropiane/rajonale:

Vlen për t’u theksuar që PPK (Plani i Përgjithshëm Kombëtar, Shqipëria 2030), e vendos si prioritet kombëtar finalizimin e lidhjeve me rrjetin TEN-T përmes këtyre dy korridoreve.

A është Shqipëria e gatshme?

Përfitimet afatgjata vlerësohen të jenë domethënëse, si rritje e volumit tregtar, integrim ekonomik rajonal dhe tërheqje investimesh.

BE-ja, përmes fondeve të saj (CEF, IPA III, WBIF, që do të trajtohen në pjesën II), ka vënë në dispozicion instrumente financiare në kushte preferenciale (kombinim grantesh dhe huash afatgjata me kosto të ulët) për këto projekte. Sidoqoftë, është i nevojshëm përshpejtimi i përgatitjes së projekteve për të thithur financimet në kohë.

Karburantet alternative dhe AFIR: objektivat 2025–2030 për karikuesit elektrikë dhe hidrogjenin

Një komponent i rëndësishëm i Kapitullit 14 lidhet me dekarbonizimin e transportit. Në kuadër të paketës “Fit for 55”, për të mundësuar zvogëlimin e emetimeve të gazrave serrë me të paktën 55% deri në vitin 2030 krahasuar me vitin 1990, BE ka miratuar Rregulloren e re (BE) 2023/1804 për infrastrukturën e karburanteve alternative (Alternative Fuels Infrastructure Regulation – AFIR).

Kjo rregullore vendos objektiva detyruese për vendet anëtare për instalimin e pikave të karikimit elektrik, furnizimit me hidrogjen dhe infrastruktura të tjera alternative. Shqipëria, si vend kandidat, do të duhet të përafrojë këto kërkesa në vitet e ardhshme për të mos mbetur pas në elektrifikimin e transportit.

Pikat kryesore të AFIR që duhen njohur:

Në nivel politikash, Shqipëria duhet të hartojë dhe miratojë një kuadër kombëtar për infrastrukturën e karburanteve alternative, të përafrojë objektivat e AFIR dhe të planifikojë vendosjen e rrjeteve të karikimit/furnizimit në TEN-T dhe në nyjet urbane kryesore.

Për konsumatorët, këto zhvillime nënkuptojnë më shumë zgjedhje ekologjike dhe kosto operimi potencialisht më të ulëta në një periudhë afatgjate.

FuelEU Maritime dhe OPS: ndikimi për Portin e Durrësit

BE ka vendosur objektiva të qarta për uljen e emetimeve dhe ndotjes nga transporti detar. Rregullorja (BE) 2023/1805 – FuelEU Maritime, miratuar në 2023, dekarbonizon sektorin me dy shtylla: (1) ulje progresive të intensitetit të GHG të energjisë së përdorur në bord dhe (2) zero-emisione në kalatë përmes përdorimit të OPS (On-shore Power Supply) ose teknologjive të tjera zero-emision kur anija është në qëndrim.

Ajo zbatohet nga 1 janari 2025 për të gjitha anijet më të mëdha se 5,000 GT që thërrasin në portet e BE-së.

Nga 1 janari 2030, anijet e pasagjerëve dhe kontejnerëve që qëndrojnë në kalatat e porteve më shumë se 2 orë dhe që plotësojnë kushtet e AFIR duhet të përdorin OPS ose zgjidhje të barasvlershme zero-emisioni; detyrimi shtrihet në të gjitha portet e BE me OPS nga 1 janari 2035.

Paralelisht, AFIR i detyron shtetet që deri më 31 dhjetor 2029 të sigurojnë furnizim bregor me energji elektrike në portet TEN-T për të paktën 90% të thirrjeve vjetore nga anijet e pasagjerëve/kontejnerëve >5,000 GT.

Për Shqipërinë, përafrimi nënkupton adaptim të industrisë detare me këto kërkesa dhe planifikim të infrastrukturës në portet kryesore.

Ndikimi për Portin e Durrësit

Rregullorja ul gradualisht intensitetin e GHG, të energjisë së përdorur nga anijet dhe e bën përdorimin e OPS detyrim kur infrastruktura është e disponueshme në portet e përcaktuara.

Për Durrësin, kjo do të thotë që tragetet/ro-pax dhe anijet e kontejnerëve të lidhen me rrjetin në kalatë gjatë qëndrimit, (me përjashtime të kufizuara të parashikuara në rregullore, p.sh. defekte OPS, situata emergjente).

Përfitimi direkt: ajër më i pastër dhe më pak zhurmë pranë kalatave, plus rritje e konkurrueshmërisë për flotat moderne.

Duke qenë se anijet tregtare parashikohet të zhvendosen në Porto Romano, kërkohet “OPS-ready design” që në fazë koncepti (kapacitet elektrik, nënstacione, rrugë kabllosh, standardizim ndërfaqesh) për të shmangur ndërhyrje të mëvonshme të kushtueshme dhe për të maksimizuar shfrytëzimin pas 2029/2030.

Adoptimi në kohë i OPS dhe një skemë tarifimi që nxit lidhjen në breg do ta mbajë Durrësin konkurrues ndaj porteve fqinje dhe do të përmirësojë cilësinë e jetës urbane përmes uljes së ndotjes së ajrit dhe zhurmës.

Aviacioni është një nga sektorët më sfidues për dekarbonizim, dhe BE ka miratuar Rregulloren (BE) 2023/2405 (“ReFuelEU Aviation”), e cila rrit në mënyrë të detyrueshme pjesën e SAF (Sustainable Aviation Fuels) të furnizuar në aeroportet e BE nga 2% në 2025 deri në 70% në 2050.

Për karburantet sintetike (e-fuels) kërkohet mesatare 1.2% për 2030–2031 me minimum 0.7% çdo vit, 2% mesatare 2032–2034, pastaj 5%/2035, 10%/2040, 15%/2045, 35%/2050. Këto janë detyrime për furnizuesit e karburantit në aeroportet e BE-së.

Për të frenuar “tankering”-un (mbushje ekstra jashtë BE për të shmangur përzierjen me SAF), rregullorja u kërkon operatorëve ajrorë që të furnizojnë të paktën 90% të sasisë vjetore të karburantit në çdo aeroport të BE nga i cili nisen (me përjashtime operative/ sigurie të kufizuara).

Ç’do të thotë kjo për Rinasin?

Kjo sjell rritje të prodhimit dhe përdorimit të karburanteve të pastër, ulje graduale të kostove me rritjen e vëllimeve dhe konkurrencë më të drejtë, duke u përkthyer në transport më të gjelbër për qytetarët e BE-së./MONITOR

be transport

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin