LIVE UPDATES
Bota

ANALIZA: A janë korporatat amerikane mbi ligjin?

15 July 2021, 20:54 Nga DOSJA
ANALIZA: A janë korporatat amerikane mbi ligjin?

Adam Smith, themeluesi i ekonomisë moderne, argumentoi se ndjekja e interesave private – fitimet – do të promovojë pa ndryshim të mirën e përbashkët. Kjo mund të jetë e vërtetë në disa situata, por padyshim jo gjithmonë. Ashtu si ndjekja e fitimit nga ana e bankave çoi në krizën financiare të vitit 2008, ishte lakmia e Purdue dhe kompanive të tjera farmaceutike që prodhoi krizën e opioidit dhe mbështetja e Texaco për regjimin e Frankos që ndihmoi fashistët të triumfonin në Luftën Civile Spanjolle.

Kjo përsëritje e mërzitshme pabesie mund të zgjatet lehtësisht. Por ndër abuzimet më të këqija të kryera nga korporatat lakmitare sot është skllavëria e fëmijëve. Adhuruesit e çokollatës në të gjithë botën mund të mos e dinë këtë, por disa nga kjo produkte kaq të adhuruar mund të jenë prodhuar nga skllevër fëmijë.

Nestlé, Cargill dhe kompani të tjera ushqimore që përballen me akuza të tilla kanë shmangur përgjigjet në gjykatë të hapur. Për shkak se ata ose filialet e tyre kanë selinë në Shtetet e Bashkuara, ata kanë qenë në gjendje të argumentojnë se nuk janë përgjegjës për shkeljet e kryera në Afrikën e largët. Ata e bëjnë këtë duke e ditur mirë se nuk ka një sistem ligjor efikas në vendet ku po shfrytëzohen fëmijët.

Për më tepër, edhe nëse do të merrej një vendim gjyqësor kundër këtyre kompanive jashtë vendit, ata do të paguanin pak. Ata thjesht do t’i zhvendosnin operacionet e tyre diku tjetër dhe do të ishte e vështirë, për të mos thënë e pamundur, që një vend i vogël dhe i varfër të vinte në zbatim një vendim të dhënë.

Këto çështje ishin të gjitha të pranishme përpara Gjykatës së Lartë të SHBA-së këtë vit. Në Nestle USA, Inc. k. John Doe I, et al./Cargill, Inc. k. John Doe I, et al., Gjykata vendosi kundër gjashtë malianëve që po kërkonin dëmshpërblim nga Nestlé dhe Cargill për vuajtjet që kishin kaluar gjatë shfrytëzimit të tyre kur ishin fëmijë. Në vend që të vendoste bazuar në meritat e çështjes, gjykata dha një vendim 8-1 mbi çështjen më të ngushtë ligjore nëse një firmë amerikane mund të mbajë përgjegjësi për dëmet e shkaktuara ndaj të tjerëve jashtë vendit. Statuti ATS i Shteteve të Bashkuara, të cilit iu referua gjykata, nuk mund të zbatohet “jashtë territorit”, sepse kjo do të përbënte një shtrirje të ligjit amerikan përtej kufijve të SHBA-së.

Sigurisht që SHBA-ja operon gjatë gjithë kohës jashtë territorit të saj, si për shembull kur ndëshkon kompanitë e huaja për shkeljen e sanksioneve të saj kundër Iranit. Dallimi në këtë rast ishte se llogari po u kërkohej kompanive amerikane (ose atyre që punonin në emër të tyre). Duke vendosur në favor të tyre, gjykata shmangu pyetjen se si mund të mbaheshin përgjegjëse kompanitë e përfshira në sjellje të paligjshme jashtë vendit. Në cilën gjykatë do të gjykoheshin ato, nëse jo në një gjykatë amerikane?

Në mungesë të ndonjë llogaridhënie, korporatat amerikane kanë pak stimul për të ndryshuar sjelljen e tyre jashtë vendit. Nëse ato mund t’i nxjerrin në shitje çokollatat tona të preferuara me një çmim më të ulët, duke përdorur furnitorë që shfrytëzojnë punën e fëmijëve, ata pa skrupuj moral – një kategori që padyshim përfshin këto kompani – do t’i përmbahen rreptësisht logjikës së konkurrencës në treg dhe do ta bëjnë këtë.

Pra, kush do t’i mbrojë fëmijët? Në rrezik në këtë rast ishte një nga vlerat thelbësore të Amerikës: të drejtat e njeriut. Është qartazi në interes të Amerikës t’i tregojë botës që kompanitë e saj i respektojnë vlerat e saj, veçanërisht në një kohë kur brutaliteti i policisë kundër afro-amerikanëve është në qendër të vëmendjes së mediave ndërkombëtare.

Së bashku me Oxfam, dorëzuam një amicus brief në Gjykatën e Lartë duke argumentuar se është në interesin ekonomik të Amerikës të kërkojë llogari nga firmat amerikane për sjellje të gabuar, kudo që kryhet kjo sjellje e gabuar. Ne besojmë se përgjegjësia shoqërore e korporatave jep fryte në planin afatgjatë – për konsumatorët dhe kompanitë – në vendet që insistojnë për këtë.

Mbi të gjitha, vendet dhe kompanitë me reputacion të mirë mund të tërheqin më shumë kapital dhe punëtorë më të mirë sesa konkurrentët më pak etikë, dhe produktet e tyre do t’u pëlqejnë një brezi konsumatorësh gjithnjë e më të ndërgjegjshëm. Punëtorët e rinj janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj asaj që bëjnë dhe përfaqësojnë punëdhënësit e tyre. Kjo është arsyeja pse shumë kompani kanë marrë një qëndrim kundër ligjeve për shtypjen e votuesve dhe kanë përqafuar objektivat për të ulur emetimet e gazrave serrë.

Por shumë kompani ende drejtohen nga përfitimet afatshkurtra. Ndërsa avokatët e Nestlé dhe Cargill po punonin me zell për t’i nxjerrë ata pa përgjegjësi, të dy kompanitë lëshuan deklarata duke dënuar skllavërinë e fëmijëve. Por nëse ky është qëndrimi i tyre, atëherë pse nuk deshën ata ta parashtronin çështjen e tyre në gjykatë? Me siguri, avokatët e tyre do të ishin mposhtur më lehtë nga përfaqësuesit e malianëve. Nëse kompanitë do të humbnin, kjo nuk do të ishte sepse atyre u mungonte këshillimi i duhur.

Si mund të sigurohemi që kompanitë të mos bëjnë jashtë vendit atë që ato s’do të guxonin kurrë ta bënin në shtëpi? Globalizimi e ka vendosur në axhendë këtë pyetje, ndërsa kompanitë perëndimore kanë zgjeruar mbështetjen e tyre në vendet e varfra me korniza ligjore shumë të kufizuara. Problemi këtu nuk është globalizimi, por t’i jepet fund konkurrencës që paskrupullt. SHBA-ja duhet ta sigurojë botën se kompanitë e saj do të sillen si duhet, pa ndonjë standard të dyfishtë.

Ndërkohë, Cargill, Nestlé dhe kompani të tjera që dyshohet se kanë qenë fajtorë për shkelje të të drejtave të njeriut dhe abuzime mjedisore jashtë vendit duhet të gjykohen në gjykatën e opinionit publik. Përpjekja e tyre e palodhur për të shmangur përgjegjësinë për veprimet e tyre flet shumë.

Project Syndicate- Are US Corporations Above the Law?

Marrë nga Tema

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

bota bota adam smith adam smith

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin