LIVE UPDATES
Art&Argëtim

10 librat më të mirë për 'perden e hekurt', mes tyre dhe Blendi Fevziu për Enver Hoxhën

Linja ndarëse midis kapitalizmit dhe komunizmit që zbriti në të gjithë Evropën pas Luftës së Dytë Botërore frymëzoi shkrimtarë dhe historianë.

28 December 2022, 15:58 Nga k.m.
10 librat më të mirë për 'perden e hekurt', mes
Richard Burton në rolin e Alec Leamas në filmin e vitit 1965 të Le Carré's Spy Who Came In From the Cold

Perdja e hekurt e 'preu' Evropën nga veriu në jug midis viteve 1945 dhe 1989. Ajo përcaktoi kontinentin dhe në shumë mënyra të gjithë botën, për shkak të betejave ideologjike. Mbretëria e kapitalizmit dhe demokracisë përfaqësuese dominuan në perëndim; komunizimi dhe sundimi njëpartiak gjeti terren në lindje.

Isha vetëm 11 vjeç kur perdja e hekurt u shemb. Mbaj mend kur shikoja lajmet për rënien e Murit të Berlinit. Që atëherë, ndarja ka qenë një fantazmë në mendjen time. FGjithashtu zbulova herët se si perdja e hekurt i kishte frymëzuar shkrimtarët. Nga thrillerët e tensionuar të luftës së ftohtë deri te traktatet e argumentuara me pasion që fajësojnë njërën ose tjetrën palë për ngërçin, nga historianët që përpiqen të kuptojnë se si Evropa u bë kaq e copëtuar, deri te memoiristët që kryejnë tregimet e tyre, shpesh tragjike: perdja e hekurt ka qenë burimi nga disa libra të mrekullueshëm.

Pak para pandemisë, unë udhëtova përgjatë gjatësisë së perdes së hekurt, nga Arktiku ku takohen Norvegjia dhe Rusia deri në kufirin e Turqisë dhe Azerbajxhanit, vendi më jugor ku NATO preku vendet e Paktit të Varshavës. Rezultati ishte udhëtimi i një jete dhe një libër, Perdja dhe Muri: Një Udhëtim Modern përgjatë Kufirit të Luftës së Ftohtë të Evropës. Është përpjekja ime për të kapur atë që ka mbijetuar nga ndarja e vjetër si në tokë ashtu edhe në kokat e njerëzve. Kam lexuar shumë gjatë udhëtimit. Është një nga kënaqësitë e udhëtimit solo. Këtu po ndaj 10 libra që zbulojnë thelbin e kufirit më kërcënues që bota ka parë ende.

1. Tetë ditë në Jaltë: nga Diana Preston

Edhe kur lufta e dytë botërore po zhvillohej, nuk ishte aspak e pashmangshme që të përfundonte në një Evropë të ndarë. Libri i Preston 2020 është një përshkrim i gjallë i mënyrës sesi liderët aleatë të Tre të Mëdhenjve u mblodhën në Krime për të arritur një marrëveshje jo të lehtë për të ardhmen e kontinentit dhe sferat përkatëse të ndikimit të vendeve të tyre. Konferenca e Jaltës e shkurtit 1945 ishte një ngjarje politike jashtëzakonisht e rëndësishme. Por Preston fokusohet gjithashtu në preferencat personale dhe dobësitë e Churchillit, Roosevelt-it dhe Stalinit, dhe se si ata lundruan në vijat e kuqe të njëri-tjetrit.

2. Njeriu i tretë nga Graham Greene

Kur njerëzit mendojnë për perden e hekurt, ata priren të mendojnë veçanërisht për dy qytete evropiane – Berlinin, vetë i ndarë, dhe Moskën, nga ku qeveria e BRSS drejtonte efektivisht satelitët e saj. Megjithatë, deri në vitin 1955, Vjena ishte e ndarë shumë si Berlini në sektorët amerikanë, britanikë, francezë dhe sovjetikë. Njeriu i tretë i Greene (1950) dhe filmi me këtë emër ngjall periudhën më mirë se çdo gjë. Hetimi i vdekjes së Harry Lime tregon Qytetin e Ëndrrave në një dritë të fëlliqur të pasluftës. Greene gjithashtu paraqet në plan të parë një nga çuditë më të mëdha të luftës së ftohtë, Patrullën Ushtarake Ndër-Aleate të Vjenës, e cila kërkonte një ushtar nga çdo fuqi pushtuese për të ndarë një xhip dhe për të udhëtuar së bashku në skenat e krimit.

3. Gjaku dhe rëra e Alex von Tunzelmann: Suez, Hungaria dhe kriza që tronditi botën

Kjo perlë e rrallë fokusohet në dy nga ngjarjet më të mëdha të periudhës, krizën e Suezit dhe Revolucionin Hungarez. Të dyja arritën kulmin e tyre në të njëjtën kohë në vitin 1956. Më shpesh të trajtuara veçmas, në duart e Von Tunzelmann krizat binjake rifitojnë forcën e tyre të plotë gjeopolitike. Ajo ka një sy për të ndriçuar detajet; veprimi shpesh shpaloset orë pas ore. Lexohet si një thriller.

4. Berlin 1961: Kennedy, Hrushovi dhe vendi më i rrezikshëm në tokë nga Frederick Kempe

Viti 1961 ishte kur lufta e ftohtë pati një nga momentet e saj “të nxehta”. Kempe e çon lexuesin në një udhëtim në konflikt, ndërsa autoritetet sovjetike dhe gjermanolindore përpiqen të zgjidhin problemin e Berlinit Perëndimor. Një ishull i kapitalizmit perëndimor i izoluar brenda RDGJ-së, Berlini Perëndimor ishte gjithashtu një rrugë kryesore shpëtimi për gjermanët e pakënaqur të Gjermanisë Lindore. Më shumë se 2.5 milionë ishin arratisur deri në vitin 1961. Hrushovi dhe regjimi i Gjermanisë Lindore ishin të vendosur t'i jepnin fund këtij sikleti. Për njëfarë kohe, dukej sikur ata mund të pushtonin Berlinin Perëndimor, por në fund Muri ishte suva e zgjedhur prej tyre, një imponim monstruoz në kryeqytetin gjerman, por që funksionoi kryesisht për të bllokuar gjermano-lindorët brenda për 28 vitet e ardhshme.

5. Spiuni që erdhi nga i ftohti nga John le Carré

Asnjë listë e librave me perde të hekurt nuk do të ishte e plotë pa Le Carré, dhe ky është libri i tij që qëndron më afër perdes së hekurt. Është e errët, cinike dhe, edhe pas gjashtë dekadash, ende mbërthyese. Në fund të fundit, heroi, agjenti britanik Alec Leamas, detyrohet të përballet me realitetin e Murit të Berlinit nga afër.

6. Dashuria e kuqe: Historia e një familjeje gjermanolindore nga Maxim Leo

Leo eksploron se si ishte të rritesha në RDGJ në një nga kujtimet e mia të preferuara. Ai shkruan bukur dhe fjalët e tij janë përkthyer me shkathtësi në anglisht nga përkthyesja e shumë munguar Anthea Bell. E mira, e keqja dhe e shëmtuara e jetës së Gjermanisë Lindore janë para nesh. Për mua, pjesa më prekëse përshkruan vizitën e parë të Leos në një pikë kontrolli të madh rrugor të Gjermanisë Lindore.

"Sa i barrikaduar është vendi ynë,"-mendonte ai. "Çfarë u bë me ëndrrën e socializmit?"

7. Qumështi Sovjetik nga Nora Ikstena

BRSS kishte kufij tokësorë me perde të hekurt me tre vende – Norvegjinë, Finlandën dhe Turqinë – por edhe një kufi detar me perëndimin në Detin Baltik. Letonia ishte një republikë sovjetike me një vijë të gjatë bregdetare baltike. Kjo përfundoi e shpuar me bazat e raketave dhe telat me gjemba. Romani i shkrimtarit letonez Ikstena i vitit 2015 hedh një vështrim të ashpër ironik ndaj jetës atje, përmes syve të një doktoreje që dëbohet në një fshat të largët vetëm për ta gjetur veten duke menduar për absurditetet dhe padrejtësitë e të ashtuquajturit "socializëm i pjekur". Ekziston një pasazh i mrekullueshëm ku personazhet shikojnë funeralin shtetëror të Leonid Brezhnev në televizion dhe shohin se burrat që e ulin atë në varr humbasin kapjen e arkivolit të tij; bie me një përplasje të fortë - mund të zbuloj se kjo nuk është trillim.

8. Along the Edge of the Forest: An Iron Curtain Journey nga Anthony Bailey

Libri i Bejlit ishte një frymëzim për udhëtimin tim. Ai është i kufizuar në aftësinë e tij për të hyrë në lindje. Megjithatë, libri përmban shumë reportazhe magjepsëse. Autori me të vërtetë arrin të fusë nën lëkurë se çfarë nënkuptonte kufiri për njerëzit e zakonshëm.

9. Enver Hoxha: Grushti i hekurt i Shqipërisë nga Blendi Fevziu

Askund në Evropë nuk kishte vebd më misterioz gjatë Luftës së Ftohtë se Shqipëria. Vendi ishte i izoluar edhe nga shtetet e tjera komuniste dhe diktatori Enver Hoxha, në fakt, e turpëroi kombin e tij nga të gjitha anët. Jetëshkrimi i Fevziut është lexim tronditës. Si i ri, Hoxha “flinte deri në mesditë, rrinte zgjuar natën vonë dhe nuk kishte interesa të veçanta”. Por sapo mori pushtetin, ai vendosi ligje të çuditshme për shqiptarët dhe vendosi gjashtë ministra të Brendshëm, pesë prej të cilëve i ekzekutoi.

10. Dancing Bears: True Stories of People Nostalgic for Life Under Tiranny nga Witold Szabłowski

Çfarë ka lënë pas perdja e hekurt? Ka mbetje fizike, disa të mëdha dhe të famshme, të tjera të vogla dhe të lënë pas dore. Ekziston gjithashtu një trashëgimi në miliona mendje. Szabłowski, një gazetar polak, udhëtoi nëpër Evropën Qendrore për të shkruar këtë libër të butë dhe të mendimit. Është një kënaqësi nga fillimi në fund.

*Timothy Phillips është një shkrimtar dhe historian udhëtimesh. Ai është autor i librit Perdja dhe Muri: Një Udhëtim Modern përgjatë Kufirit të Luftës së Ftohtë të Evropës , botuar nga Granta Books.

Marrë dhe përkthyer nga The Guardian

blendi fevziu

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin