LIVE UPDATES
Art&Argëtim

Si Lufta Civile Spanjolle solli idenë e Orwellit për 'Big Brother'

Romani "1984" zhvillohet në Londër, por burim frymëzimi për autorin ishin konfliktet e armatosura në Barcelonë.

2 December 2022, 18:50 Nga k.m.
Si Lufta Civile Spanjolle solli idenë e Orwellit për 'Big
George Orwell

Nuk kalon asnjë dekadë, vit apo javë pa ndodhur diçka për të na rikthyer te romani i George Orwell, në "1984". Fuqia e librit është e tillë që konceptet e tij – si Big Brother dhe Policia e Mendimit – janë të njohura për miliona njerëz edhe nëse nuk e kanë lexuar librin. 1984 mund të lexohet si një distopi, një profeci, një satirë, një tezë politike, një roman fantastiko-shkencor, një thriller psikologjik ose histori horror, një makth gotik, një tekst postmodern dhe një histori dashurie. Është gjithashtu një nga veprat më të famshme të letërsisë artistike në botë.

{ërvoja e Orwellit në Luftën Civile Spanjolle u bë forca shtytëse pas krijimit të vëllimit.

"Historia ndaloi në vitin 1936,"- i tha Orwell mikut të tij Arthur Kessler, autor i Darkness at Noon. I referohej momentit kur totalitarizmi u shfaq në Evropë. Në atë kohë historia ndaloi dhe lindi “1984”.

Spanja ishte një moment përfaqësues i këputjes në jetën e Orwellit, pika e tij zero. Romani zhvillohet në Londër, por idetë e tij lindën në rrugët e Barcelonës gjatë Luftës Civile Spanjolle. Orwell mbërriti në Spanjë plot optimizëm revolucionar, por pas disa muajsh në frontin e Aragonit, atmosfera e terrorit që përjetoi në Barcelonë në maj të vitit 1937 është ajo që ai e përcolli më vonë në '1984'.

Kjo ngjarje e veçantë ndodhi kur komunistët, pas urdhrave të Kremlinit, u ngritën kundër ish-aleatëve të tyre anarkistë. Pasuan pesë ditë dhunë, duke lënë mijëra të vdekur. Orwell e dëshmoi këtë sepse ai luftoi në radhët e POUM (Partia e Punëtorëve të Bashkimit Marksist), një grup komunist spanjoll anti-stalinist. Ai gjithashtu kuptoi se jeta e tij dhe e gruas së tij, Eileen O'Shaughnessy (e cila ishte gjithashtu në qytet), ishin në rrezik. Çifti anglez ishte me fat: ata u larguan nga Barcelona dhe i mbijetuan luftës, por nuk i harruan kurrë ngjarjet.

Tensionet midis grupeve të ndryshme politike nuk e befasuan Orwell-in, por gënjeshtra e thënë me qëllim. Një nga këto gënjeshtra ishte se komunistët kishin arritur të "çmontonin" një rrjet tradhtarësh anarkistë që komunikonin - nëpërmjet radiostacioneve sekrete dhe mesazheve të shkruara me bojë të padukshme - me fashistët që komplotonin për të vrarë liderët republikanë.

Gjatë spastrimit komunist, Barcelona pati një atmosferë makthi dhe u bë "një azil të çmendurish", siç thoshte Orwell. Ishte një vend ku paranoja, shpifjet dhe thashethemet krijuan një atmosferë kaq toksike saqë edhe ata që nuk ishin përfshirë në intriga e shihnin veten si komplotistë.

Orwell ishte shtyrë në Spanjë nga urrejtja e tij ndaj fashizmit, por ai u largua 6 muaj më vonë me një armik të dytë: mizoria dhe pandershmëria e komunistëve e tronditën atë.

Orwell besonte se e vërteta ishte gjëja më e rëndësishme, edhe nëse ishte e pakëndshme. Kur mbërriti në Londër, autori kërkoi një vend për të botuar atë që kishte parë në Barcelonë. Por i gjithë shkrimi i Orwell thekson vlerën e përvojës së jetuar. Pra, gënjeshtrat politike të thëna në Spanjë dhe fshehja e së vërtetës në Angli ndryshuan perceptimin e tij për realitetin.

"Çdo vepër që kam shkruar që nga viti 1936 është shkruar, drejtpërdrejt ose tërthorazi, kundër totalitarizmit dhe në favor të socializmit demokratik," deklaroi Orwell në esenë e tij të vitit 1946 "Pse shkruaj", pak para se të fillonte punën për romanin e tij.

Më pas, në ishullin skocez të Jura, Orwell shkroi "1984" në një shtëpi që po huazonte nga miku i tij gazetar në The Observer. Ai pinte duhan me zjarr, edhe pse ishte i dobësuar nga bronkiti, i cili përfundimisht u shndërrua në tuberkuloz. Orwell mbante një armë me vete në çdo kohë, sepse ishte i bindur se një anëtar i Partisë Komuniste Angleze mund të shfaqej atje për ta vrarë. Romani u botua në vitin 1949.

Që atëherë, "1984" është kthyer në një ikonë kulturore me aludime pothuajse të pafundme. “1984” mbetet libri të cilit i drejtohemi kur e vërteta gjymtohet, gjuha shtrembërohet, pushteti abuzohet. Libri është interpretuar në mënyra të ndryshme me kalimin e kohës. Gjatë Luftës së Ftohtë të gjatë, ajo u lexua si një vepër antistaliniste, dhe në të vërtetë shumë u burgosën ose u ekzekutuan për leximin ose shpërndarjen e saj. Të burgosurit politikë të Evropës Lindore e panë atë një mrekulli letrare, duke i shtyrë ata të pyesin me emocion gazetarët perëndimorë: Si mund t'i dinte Orwell të gjitha këto? Ata ishin të habitur që libri mund të shpjegonte me kaq saktësi kushtet në të cilat jetonin, si ndiheshin, si u vëzhguan.

Ashtu si në të kaluarën, sot "1984" funksionon si një medium mbi të cilin çdokush mund të hidhte vizionin e tij për të ardhmen. Këto ditë, romani i Orwell-it shihet mbi të gjitha si një alegori për lajmet e rreme dhe realitetet alternative të promovuara nga qeveri si ajo e Donald Trump-it, ku shfaqeshin personazhe orwellian si Rudy Giuliani.

“1984” është një libër me shumë qëllime, por mbi të gjitha është një libër zgjimi, i krijuar për të na zgjuar, sepse flet për brishtësinë e së vërtetës përballë pushtetit. Ne jemi paralajmëruar. Në qershor 1949, disa muaj para se të vdiste, George Orwell informoi redaktorin e tij Frederic Warburg se “morali për t'u tërhequr nga kjo situatë e rrezikshme makthi është e thjeshtë: Mos e lini të ndodhë. Kjo varet nga ju."

george orwell 1984

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin