LIVE UPDATES
Bota

A mund të ndalet spiralja globale e dhunës?

Po ashtu në Afrikë janë përhapur në masë grushtet e shtetit të kryera njësitë ushtarake; zona e Sahelit po zhytet gjithnjë e më shumë në anarki; ndërsa vazhdon pa ndërprerje lufta e agresionit të Rusisë kundër Ukrainës.

25 November 2023, 08:35 Nga Stefan Lehne
A mund të ndalet spiralja globale e dhunës?
Ushtare

Nga Stefan Lehne “Carnegie Europe”

Vetëm gjatë muajve të fundit, në Sudan ka shpërthyer një luftë e përgjakshme civile; Azerbajxhani ka pushtuar Nagorno-Karabakun e populluar në shumicë nga armenët, ndërsa një milici serbe është përpjekur të destabilizojë veriun e Kosovës.

Po ashtu në Afrikë janë përhapur në masë grushtet e shtetit të kryera njësitë ushtarake; zona e Sahelit po zhytet gjithnjë e më shumë në anarki; ndërsa vazhdon pa ndërprerje lufta e agresionit të Rusisë kundër Ukrainës.

Ndërkaq, shpërthimi i fundit i dhunës, sulmi terrorist i Hamasit në Izraelin Jugor, i pasuar nga hakmarrja izraelite në Rripin e Gazës, mund të përshkallëzohet ende në një konflikt më të gjerë me pasoja shkatërruese në të gjithë Lindjen e Mesme.

Deri vonë, fillim-shekulli XXI ishte vlerësuar si një nga periudhat më të paqta të historisë njerëzore. Atëherë pse jemi dëshmitarë të një përshkallëzimi të tillë të dhunës? Çfarë ka shkuar keq? Një nga faktorët më të rëndësishëm që nxit zbehjen e sigurisë, është rritja e aktivitetit gjeopolitik në të gjithë globin.

Shpresa për një rend botëror të bazuar tek demokracia dhe sundimi i ligjit, ende e gjallë në fillim të këtij shekulli, tani kryesisht është zhdukur. E përçarë nga brenda dhe duke harxhuar energji në shumë fronte jashtë vendit, Shtetet e Bashkuara e kanë dobësuar udhëheqjen e tyre globale, ndonëse tani me vonesë po përpiqen që të rikthehen në skenë.

Rusia ka nisur tashmë një kurs që synon rindërtimin e perandorisë së saj të dikurshme. Në Kinë, rritja ekonomike nuk solli konvergjencën ideologjike me Perëndimin që prisnin shumë analistë, por më shumë ambicien për të sfiduar epërsinë e Perëndimit dhe për t’u bërë fuqia dominuese në rajonin e Indo-Paqësorit.

Dhe “virusi” tejet ngjitës i politikës së pushtetit, ka infektuar gjithashtu edhe fuqitë e mesme

si Turqia, Irani, Arabia Saudite dhe Etiopia, duke çuar në një sërë betejash për hegjemoni rajonale. Njëkohësisht, u bënë më pak efektive kundërmasat ndaj përdorimit të dhunës të marra nga komuniteti ndërkombëtar gjatë dekadave të fundit.

Meqenëse mbështetja ndërkombëtare ndaj tyre është bërë më e paqartë dhe e dobët, Kombet e Bashkuara, Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe organizata të tjera globale dhe rajonale, nuk mund t’i kundërvihen dinamikës së paepur të gjeopolitikës. Kësaj duhet t’i shtojmë edhe rënien relative të fuqisë së Perëndimit.

G7, platforma e saj kryesore e koordinimit, përfaqësonte rreth 70 për qind të PBB-së

botërore në vitin 1989, por vetëm 40 për qind në vitin 2023. Ndikimi diplomatik i vendeve perëndimore, ka rënë së bashku me peshën e tyre ekonomike.

Sanksionet ekonomike - instrumenti i preferuar i Perëndimit prej shumë kohësh - po e humbasin efektivitetin e tyre, sepse shumë vende po fitojnë shumë para duke i anashkaluar ato. Ndërsa po bie dominimi i Evropës dhe i Shteteve të Bashkuara, ka dalë më në pah pakënaqësia e madhe në vendet e Jugut Global ndaj ish-hegjemonëve të dikurshëm.

Refuzimi i shumicës së vendeve në zhvillim, për t’iu bashkuar Perëndimit në sanksionet e vendosura ndaj Rusisë, e pasqyron shumë qartë këtë gjë. Konflikti aktual në Lindjen e Mesme do ta thellojë akoma më tej këtë ndarje, sepse solidariteti perëndimor ndaj Izraelin, bie në kontrast me mbështetjen e gjerë për palestinezët në Jugun Global.

Pesëmbëdhjetë vjet rënie e demokracisë në nivel global, e ka dobësuar ndjeshëm sigurinë  ndërkombëtare. Sipas Freedom House, rreth 38 për qind e popullsisë globale jeton aktualisht në vende që nuk janë “të lira”, krahasuar me vetëm 20 për qind që jetojnë në vende “të lira”. Shumë studime kanë treguar se regjimet autoritare, janë më të prirura për t’iu drejtuar dhunës sesa demokracitë, dhe këtë e vërteton përvoja e kohëve të fundit. Së fundmi, më shumë se kurrë më parë, dhuna po ushqehet veten.

Mediat sociale, të tejmbushura me urrejtje dhe informacione të rreme, ushqejnë dhe përhapin vazhdimisht tensionet. Megjithatë, paradoksalisht përhapja e krizave, ka gjithashtu edhe një efekt mpirës. Aftësia jonë për të përpunuar dhe përballur me sfida të shumta paralele, është e kufizuar.

Konfliktet e reja priren që t’i zhvendosin ato ekzistuese nga vetëdija jonë kolektive. E kush po mendon ende për tmerret e luftës civile në Sudan, apo mbi vuajtjet e armenëve që humbën shtëpitë e tyre? Me përhapjen e trazirave në mbarë globin, kufizohet kapaciteti për një reagim kuptimplotë ndaj krizave të veçanta.

Pritshmëria për mosndëshkimin e përgjegjësve po i inkurajon agresorët e mundshëm. A përfaqëson spiralja aktuale e dhunës, vetëm një pengesë të përkohshme, apo bota po rrëshqet sërish tek logjika arkaike e agresionit dhe pushtimit, të cilën ne besuam se e kishim lënë pas? Ekonomitë moderne kanë nevojë për një kornizë të qëndrueshme, që të lehtësojë nivelet e larta të bashkëpunimit ndërkombëtar. Prandaj, shumica e qeverive mbështesin ende sot një sistem ndërkombëtar, në të cilin konfliktet e interesit zgjidhen me mjete paqësore. Por për fat të keq shumica e tyre mbeten shumë pasive përballë sfidave në rritje të sigurisë.

Palët e interesuara mbi stabilitetin global, duhet të kufizojnë në një mënyrë më efektive agresorët aktualë dhe ata të ardhshëm. Vërtetimi se përdorimi i forcës nuk ka efekt, është deri tani mënyra më e mirë për të reduktuar rrezikun e dhunës së re. Prandaj, asgjë nuk është më urgjente sesa parandalimi i përhapjes së konfliktit në Lindjen e Mesme dhe forcimi i mbështetjes për Ukrainën.

Edhe qeveritë duhet të angazhohen sërish përmes instrumenteve të menaxhimit ndërkombëtar të krizave, dhe t’i përdorin ato në mënyrë që t’i përgjigjet më mirë krizave të ardhshme. Presidenti i SHBA-së Joe Biden ka të drejtë kur thotë:”Ne gjendemi në një pikë kthese në histori”.

A mos po rikthehemi tek një botë ku dominojnë politikat e pushtetit, dhe ku “të drejtën e dikton forca”, apo mund të sigurojmë një sistem ndërkombëtar bashkëpunues, ku respektohen rregullat bazë, një sistem që është i aftë të trajtojë sfidat e sotme kryesore transnacionale? Rreziqet që imponon gjendja aktuale, nuk mund të ishin më të larta sesa kaq.

stefan lehne

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin