LIVE UPDATES
Bota

Analiza e BBC: Harta e ndikimit të Kinës rreth Kanalit të Panamasë

BBC Verify ka bërë një analizë duke treguar se SHBA mbetet përdoruesi kryesor i kanalit, por përfshirja kineze në projektet e infrastrukturës rreth rrugës ujore e cila operohet drejtpërdrejt nga Panamaja është rritur vitet e fundit.

15 February 2025, 09:35 Nga E. D
Analiza e BBC: Harta e ndikimit të Kinës rreth Kanalit të
foto ilustruese

SHBA- Presidenti Donald Trump ka përsëritur vazhdimisht pretendimet se Kina “operon” Kanalin e Panamasë dhe ka kërcënuar se do të marrë përsëri rrugën ujore për të bllokuar atë që ai e sheh si ndikim në rritje të Pekinit. BBC Verify ka bërë një analizë duke treguar se SHBA mbetet përdoruesi kryesor i kanalit, por përfshirja kineze në projektet e infrastrukturës rreth rrugës ujore e cila operohet drejtpërdrejt nga Panamaja është rritur vitet e fundit.

BBC shkruan se deri në 14,000 anije përdorin kalimin 51 milje (82 km) çdo vit. Ai lidh Oqeanin Atlantik dhe Paqësor në të gjithë vendin e Amerikës Qendrore, duke shmangur një udhëtim të gjatë dhe të kushtueshëm rreth Amerikës së Jugut. Rruga ujore shkurton kohën që i duhet mallrave për të kaluar nga Shenzhen në Kinë në bregun lindor të SHBA-së, ose midis San Franciskos dhe Nju Jorkut, me javë.

Pasi Panamaja u nënshkrua në Iniciativën Brez dhe Rrugë (BRI) në 2017 ku Pekini investon në infrastrukturë në të gjithë globin – kompanitë kineze ishin më aktive rreth kanalit. Panamaja u largua nga partneriteti në fillim të këtij muaji mes presionit të SHBA. Megjithatë, shumica e zemërimit të Trump është përqendruar në kontrollin kinez mbi portet që i paraprijnë BRI-së.

Ka pesë porte kontejnerësh rreth Kanalit të Panamasë. Të gjitha ato operohen nga kompani të huaja. Tre nga portet kryesore të kontejnerëve të kanalit Colon, Rodman dhe Manzanillo operohen nga kompani me bazë në Singapor, Tajvan dhe SHBA. Por shumica e vëmendjes së SHBA-së është përqendruar te dy më të mëdhenjtë, Cristóbal dhe Balboa. Ato qëndrojnë në të dy skajet e kanalit dhe janë operuar nga një filial i CK Hutchison Holdings me bazë në Hong Kong që nga viti 1997.

Ndërsa kompania është një korporatë private me bazë jashtë territorit kinez, ekspertët i kanë thënë BBC-së se ligji kinez i sigurisë kombëtare i prezantuar në vitin 2020 mund të lejojë Kinën të ushtrojë ndikim mbi kompanitë me bazë në Hong Kong në rast të një konflikti.

“Për sa i përket ditës, unë jam skeptik nëse ka një linjë të drejtpërdrejtë midis Pekinit dhe CK Hutchison, por në një kohë krize apo konflikti do të ishte relativisht e parëndësishme për Partinë Komuniste Kineze (CCP) të thoshte se do të përdorim portet,” tha Henry Ziemer, një specialist i Amerikës në Qendrën Ndërkombëtare për Studime (International Studies) (BBCCSIS).

Kjo pikëpamje u bë jehonë nga ish-komandantja e komandës jugore të ushtrisë amerikane, gjeneralja Laura J Richardson. Ajo u tha ligjvënësve në vitin 2023 se në çdo konflikt të mundshëm global, PRC [Kina] mund të përdorë portet strategjike rajonale për të kufizuar hyrjen e anijeve detare dhe tregtare të SHBA. Kryetari i CK Hutchison Victor Li Tzar-kuoi shërben si anëtar i komitetit kombëtar të Konferencës Konsultative Politike të Popullit Kinez (CPPCC), sipas faqes së internetit të kompanisë së tij.

CPPCC është organi më i lartë këshillimor politik i Kinës i përbërë nga mijëra anëtarë dhe është pjesë e Sistemit të Frontit të Bashkuar i cili punon për të ndihmuar ndikimin e qeverisë brenda dhe jashtë vendit. Anëtarët e saj zakonisht përfshijnë figurat kryesore të korporatës. BBC Verify iu drejtua CK Hutchison Holdings për koment. Ndërsa vëmendja e Trump është përqendruar te Balboa dhe Cristóbal, kompanitë kineze janë përfshirë në projekte diku tjetër rreth kanalit me një projekt të madh të urës që tërhoqi vëmendjen.

Tre ura aktualisht janë në tre pika të ndryshme të kanalit.

Pak në veri të Urës së Amerikës, një korporatë kineze po ndërton urën e re të katërt, që lidh Panama Cityn me Panamanë Perëndimore. Marrëveshja për të cilën agjencia e lajmeve Reuters raportoi se kishte vlerë rreth 1.42 miliardë dollarë është dëmtuar nga vonesat. Por imazhet satelitore gjatë vitit të kaluar tregojnë se zhvillimi i urës është rritur, siç shihet këtu në janar 2025.

Zyrtarët amerikanë kanë ngritur shqetësime për përfshirjen e firmave kineze në projekt. Senatori republikan Ted Cruz tha kohët e fundit se ura e përfunduar pjesërisht i jep Kinës mundësinë për të bllokuar kanalin pa paralajmërim, por nuk dha hollësi se si mendonte se ura mund të përdoret si pengesë.

Projekte të tjera të mëdha përfshijnë Terminalin Amador Cruise të ndërtuar nga China Harbour Engineering Company në anën e Paqësorit të kanalit. Dhe një shtrirje në metronë e qytetit të Panamasë, e cila do të kalojë nën skajin jugor të kanalit, po ndërtohet nga Kompania China Railëay Tunnel Group. Por ndërkohë që këto projekte përfaqësojnë disa interesa kineze rreth kanalit, autoritetet panameze kanë anuluar disa projekte të tjera të profilit të lartë të udhëhequr nga Kina.

Eddie Tapiero, një ekonomist me bazë në Panama, tha se ai besonte se rreth 50% e projekteve të nisura pasi Panama iu bashkua BRI-së janë ndërprerë ose pezulluar. Në vitin 2022, një projekt i madh që synonte të zhvillonte një port të ri në Isla Margarita në anën e Karaibeve të kanalit u anulua. Një linjë hekurudhore me shpejtësi të lartë në të gjithë vendin nga Panama City në David në perëndim të vendit u anulua gjithashtu pas ardhjes në pushtet të qeverisë së re.

Dhe një plan për të ndërtuar një ambasadë të re kineze në ishujt Amador Causeway që ndodhen në portat e kanalit u anulua në 2018. Ekspertët që folën për BBC kanë sugjeruar se ndikimi i Kinës mbi infrastrukturën ishte zgjeruar kryesisht për të mbushur një boshllëk të lënë nga SHBA në rajon. Tapiero i tha BBC Verify se kompanitë amerikane ishin shpesh të painteresuara ose jo konkurruese në proceset e ofertave në krahasim me konkurrentët kinezë të cilët ai tha se shpesh ishin të gatshëm të ofronin financa kur kërkonin marrëveshje.

Statistikat për investimet e huaja direkte (IHD) sasia e parave që vendet po investojnë në një vend tjetër – paraqesin një pamje të ngjashme. Kina investoi 1.4 miliardë dollarë në Panama në 2023 një rritje e katërfishtë që nga fillimi i BRI në 2017 ndërsa investimet amerikane, megjithëse shumë më të larta në përgjithësi, kanë rënë gjatë të njëjtës periudhë.

Nga tetori 2023 deri në shtator 2024, transporti për në ose nga Kina përbënte 21% të ngarkesave që kalonin nëpër rrugë ujore sipas shifrave nga kompania e menaxhimit të Kanalit të Panamasë. Megjithatë, SHBA mbetet investitori më i madh në Panama dhe përdoruesi kryesor i kanalit në një farë mase.

Vitin e kaluar, tre herë e gjysmë më shumë mallra kaluan nëpër kanal për dhe nga SHBA sesa Kina. Ndikimi i Pekinit në Panama mund të jetë në rënie, thotë Henry Ziemer i CSIS. Autoritetet panameze “kanë pasur një shije se si duket partneriteti infrastrukturor me Kinën, dhe ata nuk janë shumë të kënaqur me këtë. Ai nuk ka sjellë përfitimet e mëdha që u premtuan kur ata nënshkruan për herë të parë në BRI. Kjo është arsyeja pse së bashku me presionin nga Uashingtoni  kuptimi është tani që Panamaja po kërkon të largohet nga Kina.”/BBC

donald trump kanali i panamase

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin