LIVE UPDATES
Bota

Analiza e DW:Si ndikon klima në qarkullimin global të ujërave

Shirat e musoneve dhe thatësirat janë të lidhura me njëra tjetrën: të dyja janë pjesë e qarkullimit të ujërave në tokë. Ndryshimi i klimës e dëmton këtë sistem që mundëson jetën në planet.

25 October 2022, 08:33 Nga d.a.
Analiza e DW:Si ndikon klima në qarkullimin global të ujërave
Foto ilustruese

Çfarë është qarkullimi i ujërave? 

E thënë thjeshtë, qarkullimi i ujërave, quajtur edhe cikli hidrologjik, është procesi me të cilin ujërat e botës lëvizin nëpër tokë, oqeane dhe atmosferë. Qarkullimi i ujit në tri gjendjet natyrore, në formë gazi, të lëngshëm, ose të ngurtë, kujdeset që rezervat e ujit që na duhen neve dhe qenieve të tjera për jetën të rinovohen vazhdimisht. 

97 përqind e rezervave ujore të botës janë të kripura. Vetëm tre përqind janë ujë i ëmbël, ujë që pijmë, uji me të cilin lahemi ose ujisim në bujqësi. Por pjesa më e madhe e këtij uji është e paarritshme, e futur thellë në tokë në akuifer ose e ngrirë në akull. Vetëm një përqind e gjithë rezervave ujore të tokës është në dispozicion për të mundësuar jetën mbi tokë.

Si funksionon qarkullimi i ujërave? 

Uji i liqeneve, lumenjve, detrave dhe oqeaneve ngrohet vazhdimisht nga dielli. Kur sipërfaqja e ujit ngrohet, uji avullon dhe kthehet në avull që shpërndahet në atmosferë. Era mund ta përshpejtojë këtë proces avullimi. Edhe bimët japin avuj uji nëpërmjet poreve të gjetheve dhe degëve, gjë që quhet transpiracion. 

Sopo avujt e ujit përfundojnë në ajër, ato ftohen dhe kondensohen. Kjo do të thotë që avujt grumbullohen rreth grimëzave që qëndrojnë pezull të pluhurit, tymit dhe lëndëve të tjera, duke krijuar kështu retë. Këto re lëvizin përreth planetit në grumbuj horizontalë, të ashtuquajturat fashat atmosferike. Ato janë element i rëndësishëm për qarkullimin global të sistemeve të motit. 

Kur mblidhjet sasi e mjaftueshme e avullit ujor, pikat e ujit bashkohen me njëra tjetrën tek retë që qëndrojnë pezull duke u bërë gjithnjë e më të mëdha. Deri sa rëndohen shumë dhe bien në tokë në formë shiu, ose bore apo breshëri, në varësi të temperaturës së ajrit. Këto reshje mbushin lumenjtë, liqenet dhe ujërat e tjerë dhe cikli fillon nga e para. 

Nën ndikimin e forcës së rëndesës dhe presionit ky ujë infiltrohet edhe në tokë, ku mblidhet në rezervuarët nëntokësorë ose në akuiferë. Me një proces që quhet rrjedhë e ujërave nëntokësore, ai vazhdon të lëvizë në thellësi, nganjëherë për mijëra vjet me radhë, deri sa më në fund përfundon sërish në një nga ujërat duke u futur sërish në cikël.  

Si dëmton ndryshimi i klimës qarkullimin e ujit 

Rezultatet e fundit studimore tregojnë se si qarkullimi i ujit në disa pjesë të botës është përshpejtuar për shkak të ndryshimit të klimës të shkaktuar nga njeriu. Temperaturat më të larta nxehin pjesën e poshtme të atmosferës dhe rrisin avullimin. 

Kështu në ajër përfundon më shumë avull uji. Më shumë ujë në ajër do të thotë propabilitet më i lartë për reshje, shpesh në formë stuhish intensive, të paparashikueshme. Anasjelltas, shtimi i avullimit mund të rrisë thatësirën në territoret, që kanë tendenca thatësire, sepse në vend që të qëndrojë në tokë, ku dhe nevojitet, uji përfundon në atmosferë. 

Një studim aktual i studiuesve të Institutit për shkencat detare në Barcelonë të Spanjës, tregon se si ndryshimi i klimës përshpejton ciklin e qarkullimit të ujrave. Për këtë gjë u analizua sasia e kripës në sipërfaqe të detrave, i cili rritet me shtimin e avullimit. 

"Përshpejtimi i qarkullimit të ujrave ka efekte si mbi oqeane ashtu edhe në kontinent, ku stuhitë bëhen gjithnjë e më të forta", thotë në një deklaratë për shtyp Estrella Olmedo, autorja kryesore e studimit. "Këto sasi të rritura uji që qarkullojnë në atmosferë, mund të shpjegojnë edhe shtimin e reshjeve të shiut, që shihen në disa vende polare." Fakti që atje bie shi në vend që të bjerë borë, përshpejton nga ana e vet shkrirjen e akullit në këto zona, thotë Olmedo. 

Si mund ta stabilizojmë qarkullimin e ujrave 

Ndërkohë që reduktimi i madh i emisioneve të dioksidit të karbonit është i vështirë dhe përmirësimi klimatik bëhet ngadalë, disa nga masat për stabilizimin e ciklit të qarkullimit të ujrave janë direkt të realizueshme. 

Rikrijimi i moçalishteve dhe ndryshimi i mënyrës së të menduarit në bujqësi dhe metodat e kultivimit me pak ujë dhe ato që nuk dëmtojnë tokën mund të kontribuojnë që toka të marrë sërish më shumë ujë, ta pastrojë dhe ta ruajë atë.  

Rinatyralizimi i lumenjve dhe rrugëve ujore mund të kontribuojë po ashtu në riparimin e dëmeve. Kështu prishja e digave dhe mburojave të lumenjve në Europë dhe gjetkë ka bërë që sipërfaqet që kanë qenë të mbuluara me ujë më parë të ngjallen sërish. Këto zona mund të absorbojnë shumë ujë gjatë reshjeve të mëdha dhe mund të mbushin rezervat e akuiferëve. 

Qytetet mund të ndihmojnë qarkullimin e ujrave duke e bërë tokën e qytetit më poroze „qytete sfungjer" përdorin sipërfaqe poroze të tokës për të thithur ujin nga rrugët, sheshet dhe hapësirat e tjera, në vend që ta lenë ujin të rrjedhë nëpër kanalizime. Në këtë mënyrë uji i mbledhur mund të përdoret në periudhat e thatësirës, ndërkohë që ulet edhe rreziku nga përmbytjet.  

Mungesë uji për miliarda njerëz 

Qytetet dhe rajonet e Hindukushit dhe Himalajës në Azinë Qëndrore do duhet të marrin masa të tilla vitet e ardhshme për të mbledhur ujin e shtrenjtë, që nuk është në dispozicion gjatë gjithë vitit në sasi të njëjtë. Miliarda njerëz varen atje nga uji i shkrirë nga bora dhe akullnajat e maleve. 

Sipas një studimi të Qendrës Ndërkombëtare për zhvillimin e integruar të malësisë në Nepal, International Centre for Integrated Mountain Development, bërë në vitin 2019, pritet që një e treta e fushave me akull të Himalajës të zhduket deri në fund të këtij shekulli. Nëse njerëzit nuk arrijnë të kufizojnë ngrohjen globale në 1,5 gradë Celsius, humbja do të jetë edhe më e madhe. 

Pa rrjedhën e vazhdueshme të ujit të shkrirë nga bora dhe akulli, mungesa në rritje e ujit bëhet kërcënuese për miliarda njerëz. Vërtet që uji i akuiferit mund të mbulojë një pjesë të deficitit, por edhe ky ujë do të pakësohet vitet e ardhshme si pasojë e ndryshimit të klimës. Në vendet si rajoni Ladakh në malet Hindukush- Himalaja, rajon që administrohet nga India, shkencëtarët kanë parë dekadat e fundit rënie të sasisë së reshjeve të borës dhe shkrirje të akullnajave. Kështu është bërë më e vështirë të merresh atje me bujqësi. 

"Rajoni është ashtu kështu rajoni malor më i rrezikuar dhe i pambrojtur në botë", thotë Philippus Wester nga International Centre for Integrated Mountain Development. "Ndikimi i krizës së klimës mbi njerëzit këtu fillon me shtimin e motit ekstrem, vazhdon me rënien e prodhimit bujqësor e shkon deri tek shtimi i katastrofave.” /DW/

philippus wester estrella olmedo qarkullimi global i ujerave

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin