LIVE UPDATES
Bota

Analiza: Çekia përqendrohet te armët në vend të automobilëve

Megjithatë, prodhimi ra ndjeshëm me 7.1% në tremujorin e parë të vitit 2025, kryesisht për shkak të kërkesës më të ulët në Evropën Perëndimore. Kjo, nga ana tjetër, lidhet me problemet e industrisë evropiane të automobilave, tranzicionin e ngadaltë drejt elektromobilitetit dhe tarifat doganore amerikane.

13 May 2025, 14:41 Nga E. D
Analiza: Çekia përqendrohet te armët në vend të
foto ilustruese

ÇEKI- Gjatë tridhjetë viteve të fundit, Republika Çeke është bërë vendi me prodhimin më të lartë në botë të automobilave për frymë. Viti 2024 ishte vit rekord: u prodhuan 1.4 milion automjete, një rritje prej gati 4% krahasuar me vitin e kaluar. Megjithatë, prodhimi ra ndjeshëm me 7.1% në tremujorin e parë të vitit 2025, kryesisht për shkak të kërkesës më të ulët në Evropën Perëndimore. Kjo, nga ana tjetër, lidhet me problemet e industrisë evropiane të automobilave, tranzicionin e ngadaltë drejt elektromobilitetit dhe tarifat doganore amerikane.

Ndërsa prodhimi i automjeteve po tkurret, industria e mbrojtjes po lulëzon. Gjatë tre viteve të fundit, fabrikat çeke të armëve e kanë zgjeruar masivisht prodhimin e tyre dhe i kanë shumëfishuar fitimet.

Sipas Ales Rodit të Qendrës për Analiza Ekonomike dhe të Tregut, pjesa e industrisë çeke të armatimit në ekonomi mund të rritet disa herë në vitet e ardhshme, nga niveli i saj aktual prej rreth një përqind të Produktit të Brendshëm Bruto (PBB). "Ne shohim potencial për këtë," tha Rodi për Radion Çeke. "Ne shohim kërkesë në industrinë e armatimit për një dekadë ose edhe pesëmbëdhjetë vjet nga tani. Shohim depo bosh. Ajo që prodhojmë nuk arrijnë të ftohen dhe blihen."

Industria e mbrojtjes si motor i ri ekonomik?

Danuse Nerudova, ish-rektore e Universitetit Mendel në Brno dhe anëtare e Komitetit të Buxhetit të Parlamentit Europian, mendon ngjashëm. "Industria e mbrojtjes mund të bëhet një motor i ri i ekonomive çeke dhe evropiane. Ajo mund të shfrytëzojë kapacitetet e furnizimit dhe fuqinë punëtore të liruara nga sektori i automobilave, të nxisë rritjen ekonomike dhe të forcojë sigurinë tonë në të njëjtën kohë", tha Nerudova për DW.

Megjithatë, një tjetër ekonomist i shquar çek, Petr Zahradnik, është disi më skeptik. "Fabrikat çeke të armëve po jetojnë në një epokë të artë, është e vërtetë. Kapacitetet e tyre po zgjerohen, kompanitë çeke të mbrojtjes po zgjerojnë kapitalin e tyre në pjesët më të përparuara të botës", tha për DW këshilltari i Komitetit Ekonomik dhe Social Evropian në Bruksel. Por: "Nuk mendoj se ata do ta zëvendësojnë sektorin e automobilave si forcën lëvizëse të ekonomisë çeke." Dhe ai shton: "Gjithashtu nuk dua që prodhimi i armëve të zëvendësojë prodhimin civil."

Republika Çeke: prodhues tradicional i armatimit

Zona që tani është Republika Çeke ka qenë qendër e prodhimit të armëve që para Luftës së Parë Botërore. Edhe midis dy luftërave botërore dhe më pas, Çekosllovakia ishte një nga prodhuesit dhe eksportuesit kryesorë të armëve në botë. Për një kohë të gjatë, eksportet e armëve përbënin rreth një të dhjetën e të gjitha eksporteve çekosllovake.

Midis viteve 1958 dhe 1989, Çekosllovakia prodhoi, për shembull, dhjetë mijë avionë luftarakë dhe stërvitorë. Sipas ekspertëve, armët çekosllovake ishin atëherë më të mirat në Bllokun Lindor dhe eksportoheshin në dhjetëra vende të botës.

Por kishte edhe një nevojë të brendshme, pasi Çekosllovakia kishte një ushtri të armatosur rëndë prej disa qindra mijëra vetësh në fund të viteve 1980 dhe shpenzonte deri në 20 përqind të buxhetit të saj shtetëror për mbrojtje.

Fundi i Traktatit të Varshavës dhe konfrontimit në Evropë, si dhe çarmatimi i përgjithshëm në fillim të viteve 1990, i cili u shoqërua me një ulje të konsiderueshme të buxhetit ushtarak, i prekën rëndë kompanitë çeke të mbrojtjes. Porosia e fundit e madhe e armëve në Çekosllovaki ishte një kontratë eksporti për 250 tanke çekosllovake T72 në Siri, e miratuar nga qeveria e parë jokomuniste në vitin 1991.

Ndarja pas shpërbërjes së Çekosllovakisë

Shpërbërja e Çekosllovakisë në dy shtete të veçanta në vitin 1992 çoi gjithashtu në një ndarje në industrinë e mbrojtjes: prodhimi i tankeve dhe makinerive të rënda mbeti kryesisht në Sllovaki, ndërsa industria e avionëve, prodhimi i armëve të lehta, municioneve, sistemeve të radarëve dhe, mbi të gjitha, armëve të vogla mbetën në Republikën Çeke.

Privatizimet jo gjithmonë të suksesshme, ulja e shpenzimeve çeke për mbrojtjen në një përqind të PBB-së, profesionalizimi dhe zvogëlimi i ushtrisë në vetëm rreth 20.000 ushtarë, të gjitha e kanë dobësuar ndjeshëm industrinë çeke të mbrojtjes.

Lufta në Ukrainë si faktor rritjeje

Pas pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës fqinje nga Rusia në shkurt të vitit 2022, fabrikat çeke të armëve rritën prodhimin e tyre, shpesh me qindra përqind në vit. Në veçanti, prodhimi i municioneve, modernizimi i tankeve, prodhimi i automjeteve ushtarake, obusët vetëlëvizës, dronët, pajisjet e radarit dhe mitralozët e fishekët e famshëm në botë kanë përjetuar lulëzim që atëherë. Fabrika e avionëve Aero, krenaria e industrisë çeke të mbrojtjes, ka zhvilluar avionët e rinj luftarakë dhe stërvitorë Skyfox, i cili do të përdoret për të trajnuar pilotët luftarakë ukrainas të avionëve F-16.

Dyzet përqind e prodhimit të fabrikave çeke të armëve është e destinuar për Ukrainën, ku janë krijuar edhe ndërmarrje të përbashkëta. Në tërësi, deri në 90% e prodhimit eksportohet. Në të njëjtën kohë, megjithatë, blerjet nga ushtria çeke po rriten. Vitin e kaluar, shpenzimet çeke për mbrojtjen arritën në dy përqind të PBB për herë të parë. Kryeministri Petr Fiale ka njoftuar se kjo shifër duhet të arrijë në tre përqind brenda pak vitesh.

Fabrikat e armëve punësojnë mijëra punonjës

Dhe bumi do të vazhdojë në vitet në vijim. Prodhuesi i municioneve STV Group do të trefishojë prodhimin e municioneve të artilerisë së kalibrit të madh, me të cilat furnizon kryesisht Ukrainën, këtë vit në 100.000 copë. Grupi PBS gjithashtu planifikon të dyfishojë prodhimin e motorëve për raketa dhe dronë.

Numri i të punësuarve në kompanitë po rritet gjithashtu ndjeshëm. Vetëm Grupi STV planifikon të punësojë 1000 punonjës të tjerë. Sipas raportit të saj vjetor, kompania më e madhe çeke e mbrojtjes, Çekosllovak Group, e cila përveç prodhimit të municioneve zotëron edhe fabrikën e automjeteve ushtarake Tatra, tani punëson 14.000 vetë.

Për krahasim, grupi më i madh i automobilave, Skoda Auto, punëson rreth 20.000 njerëz në fabrikën kryesore në Mlada Boleslav.

Edhe fitimet e pronarëve privatë të kompanive të mbrojtjes po rriten: Pronari i Çekosllovak Group, Michal Strnad, ka më shumë se dyfishuar asetet e tij që nga viti i kaluar, nga 129.5 miliardë krona (rreth 5 miliardë euro) në 230.5 miliardë krona (rreth 9 miliardë euro). Prodhues të tjerë të mëdhenj çekë të armëve përjetuan një zhvillim të ngjashëm vitin e kaluar./DW

ceki

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin