LIVE UPDATES
Bota

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Tajvani, i cili nuk njihet ndërkombëtarisht me këtë emër, pasi zyrtarisht quhet Republika e Kinës, është një ishull në Azinë Lindore. Përveç ishullit kryesor, vendit i përkasin edhe 168 më të vegjël. Ndahet nga Kina nga ngushtica e Tajvanit dhe kufizohet në veri me Detin e Kinës Lindore, në lindje me Oqeanin Paqësor dhe në jug me Detin e Kinës Jugore.

6 August 2022, 10:36 Nga k.m.
Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore
Foto ilustruese

TAIVAN- Ditët e fundit, i gjithë njerëzimi ka parë me interes të veçantë atë që po ndodh në Azinë Lindore, pasi vizita e kryetares amerikane të Dhomës së Përfaqësuesve Nancy Pelosi në Tajvan shkaktoi reagime të forta në Pekin. Por kjo nuk është diçka e re, pasi mosmarrëveshja mes Pekinit dhe Taipeit (kryeqyteti i Tajvanit) ka një "histori" prej dekadash. Por le të zbulojmë më shumë fakte rreth Tajvanit dhe historisë së tij të konfliktit me Kinën.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Fakte gjeografike dhe historike rreth Tajvanit

Tajvani, i cili nuk njihet ndërkombëtarisht me këtë emër, pasi zyrtarisht quhet Republika e Kinës, është një ishull në Azinë Lindore. Përveç ishullit kryesor, vendit i përkasin edhe 168 më të vegjël. Ndahet nga Kina nga ngushtica e Tajvanit dhe kufizohet në veri me Detin e Kinës Lindore, në lindje me Oqeanin Paqësor dhe në jug me Detin e Kinës Jugore. Ka një sipërfaqe prej 36,197 km katrorë dhe një popullsi prej afërsisht 23,400,000. Informacioni i parë për Tajvanin vjen nga kinezët që e zbuluan atë rreth fundit të shekullit të 6-të para Krishtit. Por ata e kolonizuan atë vetëm në fund të shekullit të 17-të.

Kinezët e parë që u vendosën në Tajvan ishin banorë të luginës së lumit Yangtze. Por ata u ndoqën shpejt nga kolonët kinezë të grupit etnik Han. Në shekullin e 13-të dinastia Mongole Yuan e bëri ishullin një provincë të perandorisë kineze. Rritja e Tajvanit ishte më e madhe gjatë Dinastisë Ming (1368-1644). Pastaj filloi interesimi i evropianëve për ishullin. Fillimisht nga portugezët, që e quajtën atë Formosa, një emër me të cilin përmendet shpesh sot. Holandezët pasuan, të cilët në 1621 pushtuan ishujt fqinjë Pescadores. Në 1624 holandezët dhe spanjollët filluan të grindeshin për sovranitetin e Tajvanit.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Në fund, e para mbizotëroi, por për një kohë të shkurtër, pasi në 1644 dinastia Ming nga ajo Qing. Në vitin 1661, banori kinezo-japonez Cheng Cheng-kung, i njohur për evropianët si Koxinga, zbarkoi në Tajvan, duke udhëhequr një grup mbështetësish të grupit Ming që ishin mundur nga Qing.

Në vitet në vijim, pozicioni i rëndësishëm strategjik i ishullit filloi të shfaqej. Në shekujt 18 dhe 19 qindra mijëra kinezë kolonizuan Tajvanin, i cili u bë objektiv i sulmeve amerikane dhe japoneze. Rebelimi i Taipingut (1851-1864) rezultoi në dobësimin e perandorisë kineze. Kjo u pasua nga pushtime të mëtejshme japoneze dhe amerikane midis 1867-1875 dhe, e shkurtër, por katastrofike për Kinën, Lufta Sino-Japoneze e 1894-1895, pas së cilës Tajvani iu dorëzua Japonisë në Traktatin e Shimonoseki. Por banorët e saj, me origjinë kineze, shumica prej tyre, uruan kthimin e saj në Kinë.

Nga viti 1943 e deri më sot

Gjatë Luftës së Dytë Botërore në Konferencën e Kajros (vjeshtë 1943), Roosevelt, Churchill dhe gjenerali dhe politikani kinez Chiang Kai-shek vendosën për kthimin e Tajvanit në Kinë. Kjo marrëveshje u ratifikua në vitin 1945 me Konferencën e Potsdamit. Por disfata e Chiang Kai-shek dhe Partisë Nacionaliste Kineze (Kuomintang) nga komunistët e Mao Ce Dunit, të cilës do t'i referohemi më në detaje më poshtë, i detyroi mbështetësit e të parës të largoheshin nga Kina kontinentale në dhjetor 1949 dhe të vendoseshin në Tajvan.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Ata gjetën mbështetje të madhe nga SHBA dhe në qershor të vitit 1950 pas shpërthimit të Luftës së Koresë. Në të njëjtën kohë, Chiang Kai-shek iu kërkua të ndërtonte fortifikime në bregdetin e Tajvanit për të parandaluar një sulm të mundshëm kinez.

Truman besonte se "nëse qeveria e Pekinit do të pushtonte Tajvanin, do të përbënte një kërcënim të menjëhershëm për rajonin e Paqësorit dhe forcat amerikane të vendosura atje". 

Gradualisht perspektiva e një lufte Pekin-Taipei filloi të zhdukej.

Në vitin 1981, në Tajvan u mbajtën zgjedhjet e para shumëpartiake, të cilat u fituan nga Kuomintang. President i vendit u zgjodh Lee Teng-hui. Një propozim i ri kinez për ribashkimin e dy vendeve u refuzua në 1989. Kuomintang dhe Li Teng-hui fituan zgjedhjet në 1992 dhe 1996, por Partia Demokratike Progresive filloi gradualisht të rrisë pjesën e saj. Në vitin 1995, Lee Teng-hui u bë presidenti i parë tajvanez që vizitoi Shtetet e Bashkuara, qoftë edhe jozyrtarisht. megjithë reagimin e ashpër nga Pekini, i cili protestoi ashpër për vizitën e Dalai Lamës (i Tibetit) në Tajvan.

Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2000 pati një ndryshim politik në vend. Kandidati i Partisë Demokratike Progresive Chen Shui-bian fitoi dhe shprehu dëshirën për dialog konstruktiv me Kinën. Por shpejt ai hodhi poshtë propozimin e ri të Pekinit për ribashkimin e dy vendeve duke krijuar "një komb me dy sisteme" (socialist dhe treg i lirë). Parlamenti i Tajvanit më vonë njoftoi heqjen e ndalimit 50-vjeçar të tregtisë me Kinën.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Çfarë ndodhi në periudhën kritike 1945-1949 në Tajvan?

Populli i Tajvanit u emocionua fillimisht pasi u kthye në sundimin kinez në vitin 1945. Por gradualisht përjashtimi i tyre nga postet më të larta, shtyrja e zgjedhjeve lokale, edhe pas miratimit të Kushtetutës në kontinent, shpronësimi i bizneseve dhe dorëzimi i tyre në shtet. monopolet, si dhe hiperinflacioni shkaktuan keqardhje të përgjithshme. Vrasja e një civili në Tajvan më 28 shkurt 1947 çoi në trazira të gjera që u shuan nga gjenerali Chen Yi, i cili kishte marrë Tajvanin nga japonezët. Pati mijëra viktima (18,000-30,000 të vdekur) dhe Chen Yi u zëvendësua nga Wei Tao-ming, i cili u përpoq të bënte disa reforma demokratike.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Lufta civile në Kinën kontinentale kishte filluar në mënyrë efektive në vitin 1927 me ndarjen përfundimtare midis krahut të djathtë të Kuomintang dhe komunistëve. Ajo përfundoi në 1937 pasi qeveria nacionaliste nuk mund t'i rezistonte më pushtimit japonez të Kinës që kishte filluar në vitin 1932. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, nacionalistët e mbështetur nga SHBA dhe komunistët e përforcuar nga BRSS

Por gradualisht komunistët pushtuan Mançurinë (1947-1948), Pekinin (1949), Nanjingun, Shangain, Kantonin dhe Chungking. Qeveria Kuomintang nën Chiang Kai-shek iku, siç e përmendëm, në Tajvan ndërsa më 1 tetor 1949, Republika Popullore e Kinës u shpall me president Mao Ce Dun, udhëheqësin e Partisë Komuniste Kineze.

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Epilogu

Tajvani aktualisht ka marrëdhënie të mira diplomatike me shtetet e mëposhtme: Vatikani, Paraguaj, Eswatini (vendi afrikan, dikur Swaziland), Ishujt Marshall, Nauru, Palau, Tuvalu, Haiti, Honduras, Guatemala, Belize, Saint Kitts and Nevis, St. Lucia , Shën Vincenti dhe Grenadinet. Problemi i Tajvanit është komplikuar që nga fillimi i shekullit të 21-të nga hyrja dinamike e Kinës në planin politik dhe ekonomik. Nga ana tjetër, Tajvani është një nga vendet më të zhvilluara aziatike. Është karakteristik se në vitin 2000 vetëm 1% e popullsisë së saj jetonte nën kufirin e varfërisë, ndërsa në vitin 2004 rezervat valutore ishin ndër më të mëdhatë në botë. Megjithatë, çështja e Tajvanit është veçanërisht e ndërlikuar pasi SHBA-të janë të përfshira në të gjithë mosmarrëveshjen. dhe jo vetëm kaq...

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

Le të shpresojmë që gjërat të mos dalin jashtë kontrollit dhe të parandalohet një luftë e cila do të jetë katastrofike jo vetëm për rajonin por edhe për të gjithë planetin...

Kinë-Tajvan: Një mosmarrëveshje shekullore

taivani kine-taivan


Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin