LIVE UPDATES
Ekonomi

Kufijtë e pavarësisë së bankave qendrore

Arsyeja nuk është se ka pasur gabime katastrofike të politikës monetare, apo se qeveritë duan të menaxhojnë vetë politikën monetare. Bankat qendrore në përgjithësi kanë bërë një punë të mirë dhe qeveritë janë të lumtura t’i lejojnë ato të bëjnë punën e tyre.

9 August 2024, 22:12 Nga N.F
Kufijtë e pavarësisë së bankave qendrore
Foto ilustruese

SHBA- Bankat qendrore nuk janë principata sovrane dhe guvernatorët e tyre nuk janë princa sovranë. Ndërsa pavarësia e bankës qendrore ka qenë thelbësore për politikëbërjen efektive në dekadat e fundit – duke u dhënë autoriteteve monetare mbështetjen politike për të ndjekur masat e nevojshme, por potencialisht të dhimbshme kur e kërkojnë kushtet – kufijtë e kësaj pavarësie do të bëhen më të qarta në vitet e ardhshme.

Arsyeja nuk është se ka pasur gabime katastrofike të politikës monetare, apo se qeveritë duan të menaxhojnë vetë politikën monetare. Bankat qendrore në përgjithësi kanë bërë një punë të mirë dhe qeveritë janë të lumtura t’i lejojnë ato të bëjnë punën e tyre.

Ndërsa Rezerva Federale e SHBA dhe bankat e tjera qendrore sigurisht, që mund të kishin ndërhyrë më herët për të ndaluar ose zbutur rritjen e fundit të inflacionit, shumica e vëzhguesve të matur e konsiderojnë atë një episod si të pashmangshëm.

Ajo u shkaktua nga një seri goditjesh jashtëzakonisht të mëdha dhe krejtësisht të papritura në ekonominë botërore – COVID-19 dhe pushtimi i Rusisë në Ukrainë. Bankierët qendrorë mund të falen, që nuk parashikuan pandeminë e parë globale në një shekull dhe luftën e parë të madhe në Europë në 80 vjet.

Pra, pse parimi i pavarësisë së bankës qendrore po bëhet më i prekshëm? Shqetësimi kryesor është rritja e bilanceve të bankave qendrore – për shkak të viteve të lehtësimit sasior** – të cilat tani po çojnë në humbje të mëdha.

Ndërsa pavarësia e bankës qendrore është e mirë për qeveritë, në parim, humbjet që do të kenë efekte të rendit të parë në financat publike, janë një çështje tjetër. Dhe kjo është veçanërisht e vërtetë, nëse humbjet po materializohen, në një kohë kur kërkesa për shpenzime publike për përshtatjen dhe zbutjen e ndryshimeve klimatike, konkurrencën strategjike dhe mbrojtjen, është rritur masivisht.

Pavarësia e bankës qendrore shihet shpesh si një ilaç për inflacionin e lartë dhe të vazhdueshëm, që karakterizoi vitet 1970 dhe fillimin e viteve 1980. Për shumë njerëz, kjo duket si një ‘drekë falas’: deflacion dhe stabilitet afatgjatë i çmimeve, pa asnjë efekt negativ në rritje dhe papunësi. Por, mbrojtësit e pavarësisë së bankës qendrore pothuajse me siguri e kanë mbivlerësuar rolin e saj si garantues i inflacionit të ulët.

Le të konsiderojmë një fakt të kundërt: Autoriteti Monetar i Singaporit (MAS) ka arritur një normë mesatare inflacioni prej gati 2%, që kur kuadri i tij i politikës monetare u prezantua në fillim të viteve 1980. Pak banka qendrore mund të arrijnë këtë nivel, dhe megjithatë katër ministra të qeverisë ulen në bordin e MAS dhe ka është e sigurt se qeveria e Singaporit mund të kontrollojë politikën monetare, nëse dëshiron. Singapori ka arritur inflacion vazhdimisht të ulët dhe të qëndrueshëm, pa një regjim të fortë të pavarësisë së bankës qendrore.

Ajo që ka më shumë rëndësi për stabilitetin e çmimeve është aftësia e bankës qendrore për të vendosur normat e interesit dhe levat e tjera të politikës siç e sheh të arsyeshme. Mbështetja e qëndrueshme politike për objektivin e mbajtjes së inflacionit të ulët është thelbësore; por pavarësia e plotë juridike nuk duket të jetë kusht i domosdoshëm për arritjen e saj.

Për më tepër, kur ekonomistët përcaktojnë sasinë e pavarësisë së bankës qendrore, vetë Fed shënon rezultate të dobëta – më keq se bankat qendrore në shumë vende të Amerikës Latine, të prirura ndaj inflacionit të lartë – megjithatë përgjithësisht konsiderohet se bën një punë të mirë për të siguruar stabilitetin e çmimeve.

Përsëri, pyetja kryesore është nëse ka një konsensus politik kundër ndërhyrjes, në ndjekjen e politikës së inflacionit të ulët të bankës qendrore. Bankat qendrore shpejt theksojnë se objektivi i tyre është të sigurojnë çmime të qëndrueshme dhe jo të gjenerojnë të ardhura të qeverisë. Ndërsa ky pretendim është sigurisht i vërtetë, ai është pak naiv.

Kur pavarësia e bankës qendrore u përqafua në mbarë botën një çerek shekulli më parë, askush nuk e priste, që fitimet dhe humbjet e bankave qendrore do të kishin shumë rëndësi për financat publike. Por, humbjet e mëdha kanë rëndësi, dhe meqenëse situata ka ndryshuar, politikanët mund të arrijnë të besojnë se konsensusi pas pavarësisë së bankës qendrore dhe forma që merr, duhet gjithashtu të ndryshojë.

Qeveritë kanë pushtetin për të emëruar ata që kontrollojnë politikën monetare, kështu që është e arsyeshme, që ato nuk do të emërojnë zyrtarë, që janë të shurdhër për interesat dhe prioritetet e qeverisë. Kjo është arsyeja pse guvernatorët e bankave qendrore në shumë vende shpesh nxirren nga radhët e ish-zyrtarëve të thesarit.

Bankat qendrore do të bënin mirë të ishin më të ndjeshme ndaj pasojave, që mund të kenë veprimet e tyre në financat publike. Në fund të fundit, kjo mund të jetë e vetmja mënyrë për të mbrojtur lirinë e tyre për të harmonizuar politikën monetare me qëllimin për arritjen e stabilitetit të çmimeve./ Monitor

banka qendrore pavaresi guvernatore

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin