LIVE UPDATES
Bota

Kush është Robert Oppenheimer, "babai" i bombës atomike?!

Si u përfshi në ndërtimin e bombës së parë atomik?

23 July 2023, 11:52 Nga k.m.
Kush është Robert Oppenheimer, "babai" i bombës
Oppenheimer

SHBA- Julius Robert Oppenheimer (Julius Robert Oppenheimer), një fizikan teorik kryesor amerikan dhe "babai" i bombës atomike u kthye në subjektin e një filmi nga Christopher Nolan. Por kush ishte Oppenheimer?

Fëmija i emigrantëve gjermanë, i cili u bë profesor në Berkeley

Oppenheimer lindi në Nju Jork në vitin 1904, ku babai i tij, një emigrant gjerman, kishte krijuar pasuri në tregtinë e rrobave.

Fillimisht studioi në Universitetin e Harvardit, ku përveç fizikës dhe kimisë, shkëlqeu në greqisht, latinisht, poezi (madje botoi koleksione poezish) dhe filozofinë lindore. Në vitin 1925, pasi mori diplomën, falë komfortit financiar të familjes, u dërgua për të studiuar në Angli, për të punuar në kërkime në Laboratorin Cavendish të Universitetit të Kembrixhit, i cili, nën drejtimin e Lord Rutherford, kishte fituar një reputacion ndërkombëtar për studimet e strukturës atomike. Në Laboratorin Cavendish, Oppenheimer bashkëpunoi me shkencëtarët britanikë në përpjekje për të avancuar kërkimet atomike.

Me ftesë të Max Born, Oppenheimer u pranua në Universitetin e Gottingen-it (1926), ku pati mundësinë të takonte fizikantë kryesorë të kohës, si Niels Bohr dhe Paul Dirac, ndërsa krahas fizikës studioi filologji dhe filozofi. Në maj të vitit 1927 iu dha doktoratura me tezën që Born e gjykoi si "një vepër me vlerë të lartë shkencore shumë më të lartë se mesatarja e tezave të zakonshme të doktoraturës" dhe sugjeroi që ajo të vlerësohej "shkëlqyeshëm". Në periudhën 1928-1929, Oppenheimer vazhdoi studimet në Universitetin e Leiden dhe në Universitetin e Teknologjisë së Zyrihut.

Në vitin 1929, në moshën vetëm 25 vjeç, ai u kthye në SHBA. Oppenheimer dhe të gjithë shkencëtarët amerikanë që shkuan në Evropë për studime pasuniversitare u kthyen në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku u përball me shumë kërkesa për të.

Më në fund ai zgjodhi Universitetin e Berkeley-t, Kaliforni, ku qëndroi deri në vitin 1942, dhe "Institutin e Teknologjisë së Kalifornisë", në Pasadena. Atje ai krijoi dy shkolla të mëdha të fizikës.

Angazhimi i Oppenheimer me kërkimet shkencore

Kush është Robert Oppenheimer, "babai" i bombës
Oppenheimer

Teoritë e tij kuantike u formuluan në vitet 1920 dhe tërhoqën interesin e fizikantëve kryesorë. Oppenheimer në bashkëpunim me Max Born zhvilloi teorinë e strukturës së molekulave diatomike (1927) dhe përcaktoi mekanizmin e "gjenezës binjake" (krijimi i një çifti elektron-pozitron) të shkaktuar nga rrezet γ (1933), ndërsa në bashkëpunim me fizikantin amerikan Melba Newell zhvilloi në proceset e helikopterëve (1933), e më pas zhvilluan edhe deuteronet me bërthama (1935).

Shkenctari gjithashtu interpretoi "natyrën" e rrezatimit "të butë" kozmik dhe propozoi një teori për të shpjeguar derdhjen e grimcave në rrezatim kozmik (1936-1939). Ai gjithashtu studioi yjet neutron.

Si u përball Oppenheimer me bombën atomike

Ndërsa dukej se Oppenheimer nuk do të arrinte dot nivele të larta të krijimit, në vitin 1942 ai mori një ftesë të papritur nga qeveria amerikane për të marrë përsipër koordinimin dhe drejtimin e programit për të ndërtuar armën më të fuqishme të të gjitha kohërave: bombën atomike.

Por kjo nuk ishte diçka që ndodhi menjëherë, por ishte një proces që kishte nisur që në vitin 1939, kur Ajnshtajni dhe Szilard paralajmëruan qeverinë amerikane për rrezikun që i kërcënonte njerëzimit nëse Hitleri arrinte të ndërtonte para tyre një bombë bërthamore. Në funksion të këtij rreziku, një takim i shkencëtarëve kryesorë u zhvillua në Uashington. Aty Oppenheimer, duke dëgjuar fjalimin e Bohr-it për ndarjen e uraniumit dhe çlirimin e konsiderueshëm të energjisë që pason fenomenin, krijoi idenë e krijimit të bombës atomike.

Në të njëjtën ditë ai u përpoq të gjente një metodë për ndarjen e izotopit të uraniumit të zbërthyer U235 nga uraniumi natyror dhe për të përcaktuar masën kritike të uraniumit të nevojshëm për të zhvilluar bombën atomike. Megjithatë, vetëm në vjeshtën e vitit 1941, ai u ftua në konsultimet sekrete në lidhje me "problemin e uraniumit" dhe aplikimet e energjisë atomike në fushën ushtarake. Në të njëjtën kohë në Britani, Rudolf Peierls (1907-1995) dhe ndihmësi i tij, Klaus Fuchs (1911-1988) bënë të njëjtat llogaritje. Në vitin 1942, Roosevelt dhe Churchill vendosën të bashkojnë forcat shkencore të SHBA-së dhe Britanisë. Kështu, më 13 gusht 1942 filloi projekti "DSM" (Zhvillimi i materialit zëvendësues), i njohur më mirë si "Projekti Manhattan".

Provat në Los Alamos dhe krijimi i bombës së parë atomike

Në qershor të vitit 1943 në Los Alamos, pranë Santa Fe, New Mexico, ku Oppenheimer kishte kaluar një pjesë të viteve të shkollës, u krijua një laborator për të arritur qëllimet e "Projektit Manhattan". Përveç Oppenheimer, ekipi shkencor përfshinte Enrico Fermin dhe fizikanë të tjerë të mëdhenj. Pas dy vitesh punë të palodhur, bomba atomike ishte gati. Por kishte rezerva lidhur me implikimet sociale dhe politike të përdorimit të saj. Këto rezerva u shprehën në "Raportin Frank", dorëzuar nga shtatë shkencëtarë të shquar: fizikanët Frank, Haggs dhe Zimber, kimistët Hognes, Rabinowitz dhe Seaborg dhe biologu Nixon.

Më në fund u vendos që të përdoret kundër Japonisë, pasi Gjermania kishte kapitulluar.

Pasditen e 16 korrikut 1945, në një atmosferë tensioni dhe ankthi të tmerrshëm, u zhvillua prova e parë bërthamore në shkretëtirën Alamogordo. Më pas, dy bombat atomike u hodhën në Hiroshima dhe Nagasaki.

Largimi i Oppenheimer nga "ekipi i bombës atomike"

Në tetor 1945 Oppenheimer u largua nga ekipi shkencor i bombës atomike, duke u kthyer në karrierën e tij të mësimdhënies në Berkeley. Presidenti Truman e nderoi atë me "Medaljen e Meritës", nderimi më i lartë i dhënë nga një president amerikan.

Në vitin 1947 ai u caktua në krye të Institutit për Studime të Avancuara të Princetonit dhe në të njëjtin vit ai arriti fuqinë e tij maksimale me emërimin e tij si kryetar i "Komitetit të Përgjithshëm Këshillimor". Por ai dha dorëheqjen në tetor 1952 për shkak të polemikave që shpërthyen mes shkencëtarëve.

Në dhjetor 1953, Oppenheimer u akuzua zyrtarisht se si kryetar i Komitetit Këshillimor të AEC-së ai kishte kundërshtuar zhvillimin e bombës me hidrogjen. Aktakuza ngrite dyshime edhe për "ndershmërinë" e tij. Madje shkuan edhe më tej pasi Oppenheimer ishte anëtar i disa organizatave të majta, kishte kontakte me qarqet komuniste në Kaliforni dhe mbështeti të gjitha lëvizjet antifashiste (siç ishin demokratët në Luftën Civile Spanjolle).

Por ai nuk ishte bërë kurrë anëtar i një partie komuniste, ndërkohë që persekutimi stalinist i shkencëtarëve sovjetikë e detyroi të ndërpresë menjëherë marrëdhëniet me qarqet e majta. 

Gjyqi shumë i vlerësuar i Oppenheimer

Gjyqi i Oppenheimer, me dyer të mbyllura, tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare. Ai zgjati një muaj (prill-maj 1954). Megjithë mbështetjen e kolegëve të tij të lartë, të cilët nxituan të dëshmonin në favor të tij, ai nuk u dënua për tradhti të lartë, por u gjykua "i papërshtatshëm për t'i shërbyer vendit" dhe iu hoq "leja".

Viktimë e spastrimeve të periudhës së McCarthy-t, por edhe e luftës së ftohtë të dy superfuqive në vitet 1950, Oppenheimer u bë një simbol global i një shkencëtari, i cili, duke u përpjekur të merrej me problemet etike që lindnin nga një zbulim i tij, u persekutua padrejtësisht. Në fakt, në vitet e fundit të jetës së tij, Oppenheimer po kërkonte mënyra për një bashkëjetesë paqësore të shkencës dhe shoqërisë.

oppenheimer

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin