LIVE UPDATES
Bota

"Një kompleks i rëndësishëm sekret", DW: Fordo, zemra e programit bërthamor të Iranit dhe një objektiv i vështirë i sulmeve izraelite

Është e qartë se qëllimi i sulmeve izraelite ndaj Iranit është shkatërrimi i programit bërthamor. Objektet në Natanz, Isfahan dhe gjetkë janë dëmtuar. Tani edhe bunkeri bërthamor në Ford është një objektiv.

19 June 2025, 08:31 Nga r.ll
"Një kompleks i rëndësishëm sekret", DW: Fordo,
foto ilustruese

IRAN- Prej ditësh, forcat ajrore izraelite kanë kryer sulme ndaj Iranit, veçanërisht ndaj objekteve bërthamore iraniane. Izraeli dyshon se regjimi në Teheran po kërkon të zhvillojë një bombë bërthamore. Autoritetet iraniane e mohojnë këtë. Megjithatë, gjatë viteve dhe dekadave të fundit, objekte bërthamore iraniane janë ndërtuar në të gjithë vendin.

Besohet se disa komplekse kërkimore bërthamore përmbajnë objekte të mëdha nëntokësore ku thuhet se kërkimet kryhen shumë përtej nivelit të përdorimit të energjisë bërthamore civile.

Dëmtime serioze në Natanz dhe Isfahan

Në Natanz, në Iranin qendror, uraniumi është pasuruar masivisht - deri në 60 për qind, sipas vlerësimeve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA).

Për një central bërthamor, uraniumi duhet të pasurohet në tre deri në pesë për qind, ndërsa për ndërtimin e një bombe është e nevojshme të pasurohet në rreth 90 për qind.

Sipas kreut të IAEA-s, Rafael Grossi, centrifugat mbi tokë të nevojshme për një proces të tillë janë shkatërruar pothuajse plotësisht nga sulmet. Por nuk është e qartë nëse pjesa nëntokësore e objektit është prekur. Ndërprerja e energjisë e shkaktuar nga sulmet izraelite mund të ketë shkaktuar dëme. Brenda objektit, thotë Grossi, mund të ketë "kontaminim të rrezikshëm nga rrezatimi", por deri më tani kjo nuk është vërejtur nga jashtë.

Të paktën katër ndërtesa u dëmtuan në qendrën e teknologjisë bërthamore pranë Isfahanit. Këtu përpunohet oksidi i uraniumit, i njohur si "torta e verdhë", që është faza thelbësore për pasurimin e mëvonshëm të uraniumit.

Një kompleks i rëndësishëm sekret

Përveç Natanzit, Irani ka një tjetër kompleks të rëndësishëm bërthamor për pasurimin e uraniumit - Fordo. Ai ndodhet në jug të Teheranit. Në një ish-vend ushtarak pranë qytetit të Qom, regjimi iranian ndërtoi fshehurazi një objekt bërthamor në fillim të mijëvjeçarit.

Ka pasur edhe sulme izraelite atje ditët e fundit, por deri më tani nuk ka pasur dëme të konsiderueshme, sepse kompleksi Fordo ndodhet kryesisht thellë nën tokë. Për ta mbrojtur atë nga inspektimet e IAEA-s dhe sulmet ose sabotimet e mundshme, një sistem tunelesh 60 deri në 90 metra të thellë u ndërtua në vargmal.

Në vitin 2009, agjencitë perëndimore të inteligjencës publikuan për herë të parë njohuritë e tyre për objektin bërthamor. Në vitin 2012, IAEA raportoi se shkencëtarët iranianë në Fordo kishin filluar pasurimin e uraniumit "për qëllime mjekësore" në 20 për qind.

Që atëherë, në objektin nëntokësor janë instaluar gjithsej rreth 3,000 centrifuga pasurimi të uraniumit. Edhe pse ky është më i vogël se kompleksi Natanz, është e mundur të pasurohet uraniumi në nivele më të larta pastërtie, duke e bërë objektin më të rëndësishëm për qëllime ushtarake.

A ishte Irani në prag të krijimit të një bombe bërthamore?

Nuk dihet saktësisht se çfarë po ndodh në objektin bërthamor në Fordo. Edhe pse kompleksi është zyrtarisht nën kontrollin e IAEA-s, Irani kohët e fundit, veçanërisht pasi pezulloi marrëveshjen ndërkombëtare bërthamore, ka kufizuar aksesin për inspektorët ndërkombëtarë dhe ka çmontuar disa pajisje monitorimi.

Në fund të majit, IAEA akuzoi Teheranin për rritjen e pasurimit të uraniumit në 60 për qind. Irani thuhet se ka poseduar më shumë se 400 kilogramë të materialit në vitet e fundit.

Pasurimi i mëtejshëm në nivele të gradës ushtarake është me sa duket i mundur relativisht shpejt. Instituti për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare paralajmëroi në një raport të publikuar pak para sulmeve izraelite se Irani, duke përdorur kapacitete të njohura në Ford, mund të prodhonte 233 kilogramë uranium të gradës ushtarake në tre javë, të mjaftueshme për të bërë disa koka bërthamore.

Një objektiv i vështirë

Në dritën e kësaj, objekti i Ford mund të jetë gjithashtu objektiv i sulmeve të ardhshme izraelite. "Në fund të gjithë këtij operacioni, Ford duhet të çaktivizohet", tha për Fox News, Yechiel Leiter, ambasadori i Izraelit në Uashington.

Shkatërrimi i një objekti thellë nën shkëmbinj do të ishte veçanërisht i vështirë. Analisti ushtarak Cedric Layton shpjegoi në CNN se Irani ka instaluar beton të përforcuar posaçërisht në Ford për ta mbrojtur atë nga sulmet ajrore.

Megjithëse forcat ajrore izraelite kanë gjithashtu armë për shkatërrimin e bunkerëve, ka të ngjarë të duhen valë të shumta sulmesh për të depërtuar në guaskën mbrojtëse të objektit.

E vetmja bombë perëndimore për shkatërrimin e bunkerëve, mjaftueshëm e rëndë për të arritur objektivin më shpejt, është në zotërim tëShteteve të Bashkuara.

GBU-57 me udhëzim preciz peshon gati 14 ton dhe është zhvilluar posaçërisht për objektiva thellë nën tokë. Por ajo është shumë e madhe dhe e rëndë për forcat ajrore izraelite që ta çojnë atë në objektivin e synuar.

Dërgimi i bombës atje mund të bëhet vetëm me bombardues amerikanë B-2 ose B-52. Por është ende e pasigurt nëse SHBA do të hyjë drejtpërdrejt në konfliktin midis Izraelit dhe Iranit./DW

konflikti iran-izrael

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin