LIVE UPDATES
Bota

Protestat masive në Serbi/ CNN: Lëvizja studentore po shkund themelet e pushtetit të Vuçiç!

Demonstratat e udhëhequra nga studentët, duke kërkuar lëshimin e plotë të dokumenteve në lidhje me punimet e rindërtimit, janë bërë aq të mëdha dhe kaq të qëndrueshme sa disa kanë vënë në dyshim nëse ato mund të rrëzonin mbretërimin e Vuçiqit.

3 February 2025, 08:55 Nga B.Z
Protestat masive në Serbi/ CNN: Lëvizja studentore po shkund themelet
Vuçiç

SERBI - Ditën e parë të nëntorit, Aleksandar Matkoviç ishte vonë për të kapur trenin. Udhëtimin e kishte nga Novi Sadi, në veri të Serbisë, për në kryeqytetin e saj në Beograd, ku punon si historian i politikave ekonomike. Vetëm se kur arriti në stacion, ai u bë dëshmitar i një skene tmerri që ka lënë të tronditur vendin, sot e kësaj dite.

Pak minuta para se të mbërrinte Matkoviç, tenda e stacionit ku rindërtimi kishte përfunduar muaj më parë ishte shembur, duke shtypur pasagjerët që prisnin në platformë. Pesëmbëdhjetë vetë mbetën të vrarë.

“Kam qëndruar aty për rreth dy ose tre orë. I ngulja sytë bosh në hapësirën ku kishte qenë tenda. E gjithë kjo ishte kaq joreale”, tha Matkovic për CNN.

Gjendja e shokut u kthye shpejt në zemërim. Streha e shkatërruar ka shërbyer si një simbol i fuqishëm i asaj që shumë serbë e shohin si korrupsion në zemër të shtetit, të skalitur nga presidenti Aleksandar Vuçiç dhe qeveria e tij gjatë 12 viteve në pushtet. Ato që filluan si nderime për të vdekurit janë shndërruar në protesta pothuajse të përditshme, duke tërhequr segmente gjithnjë e më të mëdha të shoqërisë serbe dhe duke arritur në çdo cep të kombit. “Jemi në një territor të paeksploruar më parë” tha Matkoviç.

Demonstratat e udhëhequra nga studentët, duke kërkuar lëshimin e plotë të dokumenteve në lidhje me punimet e rindërtimit, janë bërë aq të mëdha dhe kaq të qëndrueshme sa disa kanë vënë në dyshim nëse ato mund të rrëzonin mbretërimin e Vuçiqit. “Të gjitha llojet e pyetjeve po kalojnë nëpër mendjet e njerëzve,” tha Matkoviç.

Vuçiç ka dominuar Serbinë që kur erdhi në pushtet si kryeministër në vitin 2014, pastaj president tre vjet më vonë. Një ish-ministër i informacionit për regjimin brutal jugosllav të Slobodan Millosheviçit, demokracia serbe ka degraduar nën Partinë Progresive Serbe (SNS) të Vuçiçit. Freedom House, e cila mat fuqinë e demokracive, tha se Serbia ra nga cilësimi “e lirë” në “pjesërisht e lirë” në vitin 2019, duke përmendur sulmet ndaj mediave dhe përqendrimin e pushtetit në duart e presidentit.

Regjimi i tij është i vështirë për t’u kategorizuar, thonë analistët. Nuk është aq represiv sa në Bjellorusinë e Aleksandër Lukashenkos, por as aq tolerant sa në Hungarinë e Viktor Orbanit. Ivana Stradner, një bashkëpunëtore në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive, tha se Vuçiç e ka “bërë Serbinë si Rusia në fillim të viteve 1990, e prirur drejt një shteti kriminal, të korruptuar, pa sundim të ligjit”.

Megjithatë, kritikët e lavdërojnë atë si një operator dinak. Në një botë gjithnjë e më shumë polare, vende si Serbia – një fuqi rajonale që Perëndimi është përpjekur ta ndajë nga aleati historik Rusia – gëzojnë shumë opsione. Për Moskën, Serbia shihet si barrikadë e rrëshqitjes drejt perëndimit të kombeve të tjera të Ballkanit. Për Evropën është një minierë e madhe e litiumit, që mund ta bëjë faktor të rëndësishme për tranzicionin e gjelbër. Për Kinën, Serbia ofron mundësinë për të zgjeruar ndikimin e saj përmes Iniciativës “Brez dhe Rrugë”.

Edhe disa në Shtetet e Bashkuara kanë interesa. Jared Kushner, dhëndri i Presidentit Donald Trump po punon për të ndërtuar një hotel të markës Trump në Beograd, me kapital nga shtete të ndryshme të Gjirit.

Sa i përket Serbisë, kjo qasje biznesi nuk ka nevojë të mbështetet në një ideologji – ajo i ka shitur armë Ukrainës, por refuzon të bashkohet me sanksionet kundër Rusisë – pasi ka qenë fitimprurëse. Serbia është furnizuar me gazin rus, infrastrukturën kineze, investimet evropiane, madje edhe projektet e shkëlqyera të ndërtimit amerikan.

Pika e kthesës

Megjithatë, kjo “paqartësi strategjike”, siç e quan Stradner, ka ardhur me koston e pakënaqësisë së brendshme.

“Njerëzit janë të ngopur”, sipas Engjellushe Morinës, anëtare në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. “Studentët janë të ngopur me këtë retorikë… ku Vuçiç thotë një gjë për konsum të brendshëm dhe një gjë tjetër për konsum ndërkombëtar.”

Zemërimi ndaj qeverisë ka zier prej vitesh. Në maj 2023, kur Serbia u trondit nga dy masakra me armë, njerëzit protestuan kundër “kulturës së dhunës”. Pati më shumë demonstrata pas zgjedhjeve të diskutueshme më vonë atë vit, me opozitën që bëri thirrje për një rivotim. Ato gjithashtu zgjatën për javë të tëra, por përfundimisht u shuan.

Qytetarë dhe studentë në protestë në 27 Janar 2025, për t'i bërë presion qeverisë për shembjen e stacionit të trenit

Këtë herë është ndryshe, thonë protestuesit dhe analistët. Pakënaqësia e fshehtë me qeverinë gjeti shprehjen e saj në tragjedinë e stacionit të Novi Sadit. Stacioni ishte rihapur me nxitim në vitin 2022 – me Vuçiç dhe Orban të pranishëm – përpara zgjedhjeve të mbajtura atë vit, përpara se të mbyllej për më shumë punë nga një kompani kineze dhe nënkontraktorët e saj. Matkoviç tha se serbët mendonin se projekti ishte “i bërë shpejt” dhe “i nxitur nga elitat politike”. Stacioni u rihap në korrik 2024, vetëm katër muaj përpara se tenda e sapondërtuar të shembej.

Ndërsa skandalet e mëparshme nuk kanë arritur ta prekin Vuçiçin, ky i fundit ia ka dalë. “Perceptimi i korrupsionit është “një gjë që bashkon të gjithë njerëzit”, tha Stradner.

Prokurorët serbë deri më tani kanë paditur 13 persona për rolin e tyre në fatkeqësi, duke përfshirë ish-ministrin për ndërtim, transport dhe infrastrukturë, por protestuesit kanë kërkuar që të bëhet më shumë për t’i mbajtur njerëzit përgjegjës politikisht dhe penalisht.

“Faktori i frikës është zhdukur”

Analistët thonë se Vuçiç është i aftë në pengimin e protestave. Ai ka bërë disa lëshime të kontrolluara, duke larguar aleatët, duke kapur opozitën në befasi ose duke e ridikulizuar lëvizjen. Ai i etiketon rregullisht protestuesit si “agjentë të huaj” që përpiqen të organizojnë një “revolucion me ngjyra”, si në shtetet e tjera ish-sovjetike.

Por këto demonstrata paraqesin një sfidë të re. Për shkak se ato filluan si akte zie, ata ishin kryesisht pa shenja “politike” si flamujt e Bashkimit Evropian, të cilët Vuçiç i ka përdorur më parë për të diskredituar kundërshtarët.

Protestat kanë tërhequr gjithashtu pjesë të gjera të shoqërisë serbe. Në skenat që të kujtojnë fundin e regjimit të Millosheviçit, fermerët janë bashkuar, duke ngarë traktorët e tyre drejt Beogradit.

Madje edhe gjyqtarë kanë hipur në bord një akt tronditës ky, duke pasur parasysh kontrollin e Vuçiçit mbi pjesën më të madhe të gjyqësorit, tha Edëard P. Joseph, një pedagog në Universitetin Johns Hopkins që shërbeu për më shumë se 12 vjet në Ballkan, duke përfshirë NATO-n.

“Zakonisht ata kurrë nuk do të guxonin të ngrinin kokën në një mënyrë kaq publike, por tani po e tregojnë veten në mbështetje të heshtur të protestave,” tha Joseph për CNN. “Faktori i frikës është zhdukur.”

Nuk është e qartë se si Vuçiç mund ta rikthejë autoritetin, tha Joseph. Për shkak se Vuçiç duhet të “luajë këtë parodi” të përgjegjësisë, një goditje e dhunshme ndaj protestuesve do të ishte si “të shkruante epitafin e tij”.

Por qasja e kundërt – fillimi i reformave demokratike në shkallë të gjerë – është gjithashtu sfiduese, tha Morina. Edhe pse kryeministri Milos Vuçeviç dha dorëheqjen këtë javë, duke thënë se ai e bëri këtë “për të mos rritur më tej tensionet në shoqëri”, kjo nuk ka mjaftuar për të kënaqur protestuesit.

“Sa bindëse është që ai (Vuçiç) do të jetë në gjendje ta kthejë të gjithë këtë lëvizje që ka ndërtuar – SNS (Partia Progresive Serbe), mbështetësit e partisë, radikalët, huliganët e futbollit – si mund ta kthejë këtë në një lëvizje demokratike?” ka thënë Morina.

Nuk është e qartë se çfarë mund ta thyejë bllokimin. Lëvizja e protestës është distancuar nga politikanët e opozitës, që do të thotë se pas saj, nuk ka asnjë alternativë politike. Por kjo mund të jetë një forcë, tha Stradner.

“Është koha që të mos kemi një kult të personalitetit që Serbia e ka pasur për dekada. Është koha të besojmë më shumë në ligje, në gjyqësor, në kontrolle dhe ekuilibra, sesa të besojmë në një lloj personaliteti,” tha ajo./CNN

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin