LIVE UPDATES
Bota

Ukraina peshon praninë amerikane në centralet bërthamore

Zelenskyy tha se gjatë bisedës me Trumpin, ai diskutoi për mundësinë e ndihmës amerikane në rimëkëmbjen e Zaporizhjas, centralit më të madh bërthamor në Evropë, i cili është nën pushtimin rus që nga marsi i vitit 2022.

24 March 2025, 07:44 Nga N.F
Ukraina peshon praninë amerikane në centralet bërthamore
Foto ilustruese

UKRAINË- Shtetet e Bashkuara mund të kenë prani në Ukrainë – edhe pse jo në një mënyrë që shumë e presin. Gjatë telefonatës të zhvilluar së fundi midis presidentit amerikan, Donald Trump, dhe atij ukrainas, Volodymyr Zelensky, ku Ukraina u pajtua të ndalonte sulmet ndaj infrastrukturës së energjisë të Rusisë për 30 ditë, doli ideja e vendosjes së pranisë amerikane në centralet bërthamore ukrainase.

Zelenskyy tha se gjatë bisedës me Trumpin, ai diskutoi për mundësinë e ndihmës amerikane në rimëkëmbjen e Zaporizhjas, centralit më të madh bërthamor në Evropë, i cili është nën pushtimin rus që nga marsi i vitit 2022.

“I thash që vetëm çlirimi i Zaporizhjas nuk mjafton sepse atje duhet të ketë infrastrukturë: furnizim me ujë, personel teknik dhe shumë hapa të tjerë në mënyrë që në të ardhmen stacioni të nisë të sjellë para dhe rrymë për njerëzit”, tha Zelensky sa i përket bisedës telefonike.

Sipas njoftimit të lëshuar nga Shtëpia e Bardhë për telefonatën e 19 marsit, Trump i tha Zelenskyt se pronësia amerikane mbi furnizimin me energji elektrike të Ukrainës dhe centraleve bërthamore “do të ishte mbrojtja më e mirë e kësaj infrastrukture”.

Ekspertët me të cilët ka biseduar Shërbimi ukrainas i Radios Evropa e Lirë e kanë mirëpritur propozimin, duke thënë se do të jetë një garanci e fortë e sigurisë dhe një hap në drejtimin e duhur për kalimin e energjisë bërthamore të Ukrainës nga Rusia në Perëndim.

“Besoj se nëse zoti Trump ka bërë një propozim të tillë, Ukraina nuk duhet ta refuzojë, por duhet ta pranojë, me disa kushte”, tha Volodymyr Omelchenko, drejtori i programit për energji në Qendrën Razumkov, institut me seli në Kiev.

Këto kushte, sugjeroi ai, do të duhej të përfshinin garantimin e kontrollit të plotë nga Ukraina dhe sigurimin që Energoatom, kompania shtetërore e energjisë bërthamore, të mbetet operatori i vetëm.

“Askush nuk i di specifikat [e centralit bërthamor të Zaporizhjas] përveç specialistëve ukrainas, pasi çdo njësi bërthamore ka specifikat e veta”, tha Omelchenko.

Ukraina ka 15 reaktorë operacionalë në katër uzina bërthamore, një nga të cilat, uzina në Zaporizhja është nën pushtimin e Rusisë. Dy reaktorë zyrtarisht janë nën ndërtim, por nuk është raportuar për ndonjë punim aktiv në më shumë se 30 vjet, sipas raportit për Statusin e Industrisë Bërthamore në Botë për vitin 2024.

Nga 15 reaktorët bërthamorë, 12 janë reaktorë të epokës sovjetike të lidhura me rrjetin para se Ukraina të fitonte pavarësinë më 1991. Flota bërthamore e Ukrainës, e epokës sovjetike, ofron gjysmën e energjisë që konsumohet në shtet.

Situata në Ukrainë është e paprecedent. Asnjëherë më parë nuk është zhvilluar një luftë aktive në një shtet që ka disa centrale bërthamore. Përveç pushtimit të Zaporizhjas, dronët rusë kanë fluturuar shumë afër centralit bërthamor të Hmelnitskit, në perëndim të Ukrainës. Raketat dhe dronët kanë kaluar pranë edhe centralit të Rivnes, po në perëndim të Ukrainës. Ndërkaq, në muajin shkurt një dron rus goditi strehën që mbulon rrënojat e reaktorit të shkatërruar të Çernobilit.

“Prania e bizneseve amerikane, interesave amerikane atje, do të jetë një lloj garancie sigurie”, tha analisti politik, Igor Reuterovich. Përderisa Rusia vazhdimisht ka shënjestruar infrastrukturën ukrainase, prania e personelit amerikan në terren do të mund të shihej si vijë e kuqe, të cilën Moska do të hezitonte që ta shkelte.

Në vitet e fundit, Ukraina ka tentuar që të zvogëlojë varësinë nga teknologjia bërthamore ruse. Një marrëveshje në mes të gjigantit bërthamor botëror, Westinghouse dhe Energoatom u nënshkrua në qershor të vitit 2022, duke garantuar që kompania do t’i ofronte të gjithë karburanti bërthamor për reaktorët e Ukrainës, duke prishur monopolin që dikur kishte Rusia. Po ashtu ka plane për ndërtimin e një reaktori të ri në Hmelnistski, duke përdorur teknologjinë amerikane.

“Është e qartë se këtu ka një garanci sigurie, por gjithashtu një interes për investime të rëndësishme, bashkëpunim me Westinghouse dhe kompani të tjera amerikane si dhe furnizim me pajisje... Ka shumë gjëra pozitive me përfshirjen amerikane”, tha Omelchenko.

Djalli, sigurisht, fshihet në detaje. Në një artikull të CNN-in më 20 mars, ekspertët perëndimorë hodhën dyshime mbi idenë që SHBA-ja të drejtojë centralet bërthamore ukrainase. Shqetësimi ishte në mirëmbajtjen e furnizimeve të qëndrueshme me energji dhe ujë të mjaftueshëm për ftohje, për shkak të sulmeve të vazhdueshme ndaj infrastrukturës. Dhe, në terma praktikë, ekspertët thanë se teknikët bërthamorë perëndimorë nuk kanë përvojë në operimin e reaktorëve të llojit VVER, të dizajnit sovjetik, që përdoren në Ukrainë.

Po ashtu, një mospërputhje sa i përket asaj se çfarë saktësisht është diskutuar mes Trumpit dhe Zelenskyt gjatë bisedës telefonike të 19 marsit. Sipas presidentit ukrainas, diskutimi i dy udhëheqësve është përqendruar ekskluzivisht në centralin e Zaporizhjas. Në deklaratën e Shtëpisë së Bardhë, megjithatë përmenden “centralet” – pra, në shumës – e jo vetëm Zaporizhja.

Përderisa Zelensky është i etur për ndihmën e SHBA-së, ai është i përkushtuar që të ruajë sovranitetin e Ukrainës, veçmas në sektorë që janë të lidhur ngushtë me sigurinë kombëtare. Gjatë bisedës telefonike me Trumpin, ai qartazi u shpreh se “të gjitha centralet bërthamore në Ukrainë janë në pronësi të popullit ukrainas”.

Një kompromis i mundshëm, që është sugjeruar nga ekspertët, do të ishte vendosja e amerikanëve në bordet mbikëqyrëse të centraleve bërthamore apo në bordin e Energoatomit, një lëvizje që do të siguronte ndikim dhe siguri pa transferuar pronësinë.

Për të tjerët, përfshirja e SHBA-së nuk do të mjaftonte për të përmirësuar situatën. “Ekziston vetëm një mënyrë që Ukrainës t’i kthehet Zaporizhja”, tha analisti politik, Vadym Denysenko, dhe kjo është “nëse trupat ruse largohen nga [qyteti që gjendet në afërsi] Energodar... dhe nga ky territor në përgjithësi. Nuk shoh tjetër mundësi”.

Çernobili, ku ndodhi katastrofa bërthamore e vitit 1986, tregon kufizimet e pranisë ndërkombëtare. Edhe me financim të konsiderueshëm ndërkombëtar dhe një profil të lartë global, centrali bërthamor joaktiv i Çernobilit sërish u bë cak gjatë konfliktit.

Kjo ndodhi në natën e 14 shkurtit, kur një dron rus i ngarkuar me mjete shpërthyese goditi strehën e madhe që ndalon përhapjen e rrezatimit nga reaktori i katërt, që është i shkatërruar.

“Nëse specialistët amerikanë... shkojnë në ndërtesat energjetike të Ukrainës dhe qëndrojnë atje, atëherë sigurisht që do të ketë më pak gjasa që [presidenti rus, Vladimir] Putin t’i sulmojë këto ndërtesa”, tha për Radion Evropa e Lirë, Serhiy Taran, politolog ukrainas.

“Ata duhet të punësojnë personel sigurie”, shtoi Taran, dhe “do të preferohej që ky personel sigurie të ishte i armatosur me sisteme të mbrojtjes ajrore”./ REL

zelenskyy lufta ukraine-rusi

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin