LIVE UPDATES
Bota

Vrasësit e demokracisë kanë gjithmonë bashkëpunëtorë

Për më tepër, përpjekja e Trump për të përmbysur rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2020 nuk ishte vetëm një vepër penale e mundshme. Ajo ishte gjithashtu një shkelje e rregullit themelor të demokracisë: politikanët duhet të pranojnë rezultatet e zgjedhjeve, pavarësisht nëse i fituan apo i humbën ato.

6 January 2024, 14:50 Nga Steven Levitsky & Daniel Ziblatt

Vrasësit e demokracisë kanë gjithmonë

Nga Steven Levitsky & Daniel Ziblatt “Linkiesta”

Gushtin e vitit të kaluar, me rastin e debatit të parë të fushatës paraprake brenda Partisë Republikane në funksion të zgjedhjeve presidenciale amerikane të këtij viti, rivalët e Donald Trump u pyetën: Ngrini dorën nëse mendoni se do të mbështesni kandidaturën e ish-presidentit, në rastin kur ky i fundit do të “dënohet nga gjykata”.

Për më tepër, përpjekja e Trump për të përmbysur rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2020 nuk ishte vetëm një vepër penale e mundshme. Ajo ishte gjithashtu një shkelje e rregullit themelor të demokracisë: politikanët duhet të pranojnë rezultatet e zgjedhjeve, pavarësisht nëse i fituan apo i humbën ato.

Por dukej se në skenën ku po zhvillohej ai debat, e gjithë kjo kishte pak rëndësi. Dora që u ngrit e para ishte ajo e Vivek Ramaswamy. Më pas, të gjithë kandidatët e tjerë kryesorë ndoqën shembullin e tij. Disa plot entuziazëm, të tjerë me më shumë hezitim, dhe një tjetër pasi hodhi disa shikime tinëzare sa majta e djathtas.

Një sjellje e tillë mund të duket relativisht e padëmshme - një akt i vogël burracakësh politikë që synojnë të shmangin zemërimin e një pjese të republikanëve. Por kjo pajtueshmëri banale është shumë e rrezikshme. Sepse një autokrat i vetëm, edhe nëse është një demagog që gëzon konsensus popullor, nuk është kurrë i mjaftueshëm për të shkatërruar një demokraci.

Përkundrazi, vrasësit e demokracisë kanë gjithmonë bashkëpunëtorë midis politikanëve tradicionalë që gjenden në sallonet e pushtetit. Kërcënimi më i madh për demokracinë amerikane nuk vjen dhe aq nga një demagog si Trump apo nga ndjekësit e tij ekstremistë, si ata që sulmuan Capitol Hill më 6 janar 2021, por nga politikanët e zakonshëm (shumë prej të cilëve, u gjendën atë ditë brenda Capitolit), të cilët po mbronin dhe lejonin shkeljen e ligjit.

Sigurish që problemi me të cilin përballen udhëheqësit republikanë - shfaqja e një kërcënimi popullor autoritar brenda kampit të tyre ideologjik - nuk është i ri. Gjenerata të ndryshme liderësh politikë në mbarë botën janë përballur me sfida të ngjashme. Në Evropën e viteve 1920-1930, partitë kryesore të qendrës së majtë dhe asaj të djathtë, u detyruan të përballeshin me një situatë në të cilën ekstremistët antidemokratikë nga e majta komuniste dhe e djathta fashiste i mahnitën masat e gjera dhe fituan mbështetjen e tyre. Dhe në pjesën më të madhe të Amerikës së Jugut gjatë viteve 1960-1970, partitë kryesore zbuluan se shumë nga anëtarët e tyre kishin filluar të simpatizonin guerilët e krahut të majtë, të cilët kërkonin një revolucion të armatosur apo grupime paraushtarake të krahut të djathtë, të cilët synonin ta dorëzonin pushtetin politik në duart e ushtrisë.

Politologu spanjoll Juan Linz, thotë se kur politikanët tradicionalë përballen me këtë lloj situate, ata mund të veprojnë në dy mënyra. Nga njëra anë, politikanët mund të veprojnë si demokratë besnikë, duke bërë që mbrojtja e demokracisë të mbizotërojë mbi ambiciet e tyre afatshkurtra.

Këta besnikë të demokracisë, e dënojnë publikisht sjelljen autoritare dhe punojnë për të garantuar llogaridhënien e atyre që e kryejnë atë, madje edhe nëse është dikush që i përket së njëjtës parti politike si ata. Po ashtu ata i dëbojnë anëtarët e partive të tyre që shfaqin sjellje antidemokratike, refuzojnë t’i mbështesin nëse konkurrojnë për poste drejtuese, shmangin çdo lloj bashkëpunimi me ta.

Dhe në rast se është e nevojshme, i bashkojnë forcat me rivalët e tyre ideologjikë për t’i izoluar dhe mposhtur këta ekstremistë. Ata e bëjnë këtë gjë, edhe kur këta të fundit gëzojnë një popullaritet të madh në bazën e partisë. Historia na tregon se rezultati është se kjo qasje mund ta ndihmojë një demokraci që të mbijetojë edhe në periudhat e polarizimit dhe krizave të mëdha.

Përndryshe - dhe mjerisht kjo gjë ndodh shumë më shpesh - politikanët bëhen, sa për të përdorur një përkufizim të Linz-it, demokratë gjysmë-besnikë. Në pamje të parë, këta duken si demokratët besnikë. Janë politikanë të respektuar, veteranë të establishmentit. Vishen me kostume dhe kravata dhe jo me kamuflazh ushtarak, e tregojnë përkushtimin e tyre ndaj demokracisë dhe në dukje i respektojnë rregullat e saj. Ne i shohim në parlament dhe në rezidencat zyrtare të administratorëve vendorë. Por edhe në skenë, të përfshirë në një lloj debati. Kështu, kur ‘vriten’ demokracitë, mund të ndodhë që në ‘armën’ e krimit të mos gjenden gjurmë gishtash të demokratëve gjysmë-besnikë.

Por nëse analizojmë nga afër historitë e vendeve që kanë përjetuar një ndërprerje të demokracisë - duke filluar nga Evropa në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore, dhe duke kaluar më pas nga Argjentina, Brazili dhe Kili në vitet 19601-1970, dhe deri në Venezuelën në e fillimit të viteve 2000 - ne vërejmë një model shumë të qartë: Demokratët gjysmë- besnikë, luajnë një rol themelor në favorizimin e liderëve që kanë qëllime autoritare.

Në vend se të ndërpresin lidhjet me ekstremistët antidemokratikë, demokratët gjysmë-besnikë i tolerojnë dhe i strehojnë ata. Në vend se të dënojnë aktet antidemokratike të kryera nga aleatët e tyre ideologjikë dhe t’u kërkojnë llogari për këto sjellje, demokratët gjysmë-besnikë mbyllin një sy, duke mohuar, minimizuar apo edhe “mbuluar” akte të tilla.

Kjo ndodh shpeshherë përmes tendencës për të justifikuar gjithnjë veten ose të tjerët, duke u përpjekur kësisoj të zhvendosin vëmendjen tek diçka tjetër. Ose thjesht heshtin. Dhe kur përballen me nevojën për të vendosur nëse do të bashkojnë forcat me kundërshtarët politikë tradicionalë për të mbrojtur demokracinë apo për të ruajtur marrëdhëniet me ata në anën e tyre që shfaqin sjellje antidemokratike, demokratët gjysmë-besnikë zgjedhin rrugën e fundit.

Ajo që i bën kaq të rrezikshëm demokratët gjysmë-besnikë është pikërisht respekti i tyre. Për shkak se ata janë pjesë e establishmentit, demokratët gjysmë-besnikë mund ta përdorin pozicionin dhe autoritetin e tyre për t'i bërë ekstremistët antidemokratikë të duken normalë, për t’i mbrojtur ata nga përgjegjësia penale për sjelljen e tyre.

Por edhe për t’i bërë ata më të fortë, duke ua hapur dyert e mediave kryesore, vënë në kontakt me donatorët e mundshëm të fushatës apo duke i vënë në dispozicionin burime të tjera brenda mundësive të tyre. Dhe është pikërisht ky ligjërim elegant i forcave ekstremiste, që mund t’i dobësojë në mënyrë fatale demokracitë.

Le të marrim një shembull nga historia e Francës. Më 6 shkurt 1934, mijëra njerëz të pakënaqur dhe të zemëruar - veteranë lufte dhe militantë të grupeve të dhunshme të krahut të djathtë - u mblodhën në qendër të Parisit pranë parlamentit, në kohën kur deputetët përgatiteshin të votonin për një qeveri të re.

Protestuesit hodhën karrige, grila metalike dhe gurë dhe përdorën shtyllat e ndriçimit publik në përpjekje për të thyer dyert e Parlamentit. Të frikësuar për jetën e tyre, deputetët u detyruan të largoheshin fshehurazi nga godina. Nga trazirat pati 17 të vdekur dhe mijëra të plagosur.

Edhe pse rebelët nuk arritën të pushtonin ndërtesën e parlamentit, ata megjithatë arritën një nga objektivat e tyre: të nesërmen kryeministri centrist dha dorëheqjen dhe u zëvendësua nga një kryeministër i krahut të djathtë. Ndonëse demokracia franceze i kishte mbijetuar sulmit, reagimi i disa politikanëve kryesorë e kishte dobësuar mbrojtjen e saj.

Shumë politikanë të qendrës dhe të qendrës së majtë reaguan si demokratë besnikë, duke dënuar publikisht dhe pa mëdyshje dhunën. Por shumë politikanë konservatorë nuk bënë të njëjtën gjë. Disa anëtarë kryesorë të partisë kryesore konservatore të Francës, Federatës Republikane, shumë prej të cilëve ishin brenda ndërtesës së parlamentit më 6 shkurt, i simpatizuan publikisht rebelët.

Disa i vlerësuan si heronj dhe patriotë. Të tjerë e minimizuan rëndësinë e sulmit, duke mohuar se ishte një komplot i organizuar për të përmbysur qeverinë. Kur u krijua një komision parlamentar për të hetuar ngjarjet e 6 shkurtit, drejtuesit e Federatës Republikane sabotuan hetimin në çdo hap, duke bllokuar edhe përpjekjet më të ndrojtura për të ndjekur penalisht rebelët për veprimet e tyre.

Të mbrojtur nga rreziku për të përfunduar në gjyq, shumë nga organizatorët e kryengritjes patën mundësi të vazhdonin karrierën e tyre politike. Disa nga rebelët formuan organizatën “Viktimat e 6 Shkurtit”, një grup i ngjashëm me vëllazërinë që më vonë shërbeu si një kanal për të rekrutuar mbështetësit e së ashtuquajturës qeveri e Vishisë, e cila u formua pas pushtimit gjerman të vitit 1940 dhe ishte në një linjë me nazistët.

Dështimi për të mbajtur përgjegjës kryengritësit e 6 shkurtit për veprimet e tyre në gjykatë ndihmoi në legjitimimin e ideve të tyre. Konservatorët më tradicionalë francezë nisën të përqafojnë idenë - dikur të kufizuar në qarqet ekstremiste - se demokracia e tyre ishte pashpresë e korruptuar, jofunksionale dhe e infiltruar nga komunistët dhe hebrenjtë. Historikisht, konservatorët francezë kishin qenë nacionalistë dhe shumë anti-gjermanë. Por në vitin 1936, shumë prej tyre e përçmuan aq shumë kryeministrin socialist Leon Blum, saqë përdorën sloganin “Më mirë Hitleri se Blum-i”. Dhe, katër vjet më vonë, ata e pranuan sundimin nazist.

Mjerisht, Partia Republikane aktuale në SHBA i ngjan të djathtës franceze të viteve 1930. Pas zgjedhjeve të vitit 2020, në 4 momente vendimtare, liderët republikanë lejuan shfaqjen e sjelljeve autoritare. Së pari, shumë udhëheqës republikanë vunë në dyshim rezultatin ose heshtën, duke refuzuar të pranojnë publikisht fitoren e Biden.

Së dyti, pasi Trump u fajësua nga Kongresi për kryengritjen e 6 janarit 2021, republikanët e Senatit votuan me shumicë dërrmuese për ta liruar atë nga akuza. Së treti, udhëheqësit republikanë mund të kishin punuar me demokratët për të krijuar një komision të pavarur për të hetuar trazirat e 6 janarit, por nuk e bënë këtë. Së fundi, me shumë pak përjashtime, udhëheqësit republikanë thonë se do të vazhdojnë të mbështesin Trump, edhe nëse ai dënohet për komplot për të përmbysur rezultatin e votimit.

steven levitsky daniel ziblatt

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin