LIVE UPDATES
Ekonomi

Cila ishte kosto e shkurtimeve në buxhet për të luftuar pandeminë COVID-19?

12 November 2021, 06:12 Nga DOSJA

Kur ndodh një fatkeqësi natyrore ose një krizë, burimet e brendshme të financave publike shpesh janë porti i parë të cilit i drejtohen qeveritë për t’iu përgjigjur me shpejtësi nevojave urgjente. Qeveritë përdorin kontigjencën ose fondet rezervë, akumulojnë borxhe ose kryejnë rialokime të fondeve të buxhetit duke i zhvendosur burimet nga qëllimi i tyre fillestar për të financuar reagimin ndaj katastrofave1.

Në mungesë të alternativave të transferimit të riskut apo edhe në prani të tyre, financimi i brendshëm përbën një burim të rëndësishëm për zbutjen e efekteve të katastrofave për shkak se mund të përdoret më shpejt dhe është nën kontrollin e drejtpërdrejtë të qeverisë. Sa kushton mbështetja tek burimet e brendshme të financave publike?

Kjo pyetje bëhet mjaft shpesh. Janë kryer disa studime mbi koston e vendosjes së parave në një fond rezervë, veçanërisht për rastet me profil risku të lartë. Është e thjeshtë të krahasosh koston oportune të mosfinancimit të prioriteteve të tjera, kundrejt shpeshtësisë së disbursimeve të pritshme. Njohja e kostos së burimeve të ndryshme të fondeve është thelbësore për të vendosur mbi efikasitetin ekonomik dhe për ta krahasuar atë me përfitimet e financimit në kohë për kundërpërgjigjen.

Ky informacion shërben si bazë për zhvillimin e strategjive gjithëpërfshirëse të financimit të riskut të katastrofave të cilat zakonisht kombinojnë burime të shumta financimi me qëllim minimizimin e kostove dhe maksimizimin e përfitimeve. Megjithatë, deri më sot, nuk ka shumë të dhëna lidhur me koston e rialokimeve të buxhetit për katastrofat.

Arsyet për këtë janë të shumta. Kjo përfshin sfidat që kanë të bëjnë me gjurmimin e rialokimeve ex-post, kur vendimet për arsyen dhe mënyrën e kryerjes së rialokimeve janë harruar tashmë, ndërsa të dhënat e detajuara janë varrosur në raportet e ekzekutimit të buxhetit në nivel projekti.

Ndonëse është i njohur fakti që qeveritë mbështeten tek rialokimet e buxhetit për të financuar kundërpërgjigjet ndaj goditjeve të mëdha dhe që këto rialokime nga ana e tyre shoqërohen me një kosto oportune përsa i përket të ardhurave të humbura si rezultat i shtyrjes në kohë ose anulimit të shpenzimeve, madhësia e këtyre rialokimeve dhe ndikimi i tyre është kryesisht i panjohur. Është gjithashtu jashtëzakonisht e vështirë t’i caktohet një vlerë shpenzimeve publike, aq më tepër shpenzimeve publike që nuk janë kryer.

Rast Studimor – Shqipëria ndërmerr iniciativën për të matur nga pikëpamja sasiore efektin e rialokimeve të buxhetit

Pandemia e COVID-19 e cila pushtoi gjithë botën duke nisur që nga viti 2020 ishte padyshim një katastrofë e rrallë dhe me efekte shkatërruese, por që ofroi gjithashtu një mundësi për të kontribuar në këtë bazë të dhënash. Ajo mundësoi gjurmimin e rialokimeve të buxhetit dhe vendimmarrjes gjatë kohës që ato ishin duke u realizuar.

Në Shqipëri, Banka Botërore dhe Ministria e Financave dhe Ekonomisë vendosën të analizojnë shkallën dhe shpeshtësinë e rialokimeve të fondeve buxhetore, duke u përqendruar në shkurtimet e buxhetit dhe matjen sasiore të efektit të tyre2. Kjo u bë me qëllim për të kontribuar në bazën botërore të të dhënave si dhe për të kuptuar sesi financat publike të Shqipërisë mund të përdoren më mirë në rast të katastrofave.

Metodologjia e përdorur për këtë analizë është e ndarë në pesë hapa dhe përfshin:

(i) njohjen me burimet ekzistuese të mundshme të financimit;

(ii) analizimin e procedurave dhe kornizave ligjore të përdorimit të këtyre burimeve;

(iii) krijimin e një skenari hipotetik – një vlerësim sa më i saktë se si do të kishte qenë viti 2020 pa pandeminë;

(iv) analizën e shpenzimeve e mbështetur nga të dhënat e BOOST dhe intervistat me qeverinë; dhe

(v) analizën e efektit, për të përcaktuar sasinë e të ardhurave të humbura nga devijimi i shpenzimeve publike.

Rialokimet e fondeve buxhetore në Shqipëri ishin duke shkuar drejt vlerave tepër të konsiderueshme në fillim të vitit 2020, por në mes të vitit ato u pakësuan pjesërisht si rezultat i një rritje të madhe të huamarrjes nga ana e qeverisë. Megjithatë, nga fundi i vitit 2020, si rezultat i situatës së COVID-19, më shumë se gjysma e programeve buxhetore të qeverisë pësuan shkurtime. Në total, rialokimet e fondeve buxhetore arritën në 17.7 miliardë lekë, e barasvlershme me 93 për qind të totalit të shpenzimeve për COVID-19 në 20203, ose 5 për qind të totalit të shpenzimeve në vitin 20204.

Ndërsa disa nga këto shkurtime buxhetore u shoqëruan me një kosto të ulët ose të papërfillshme (për shkak se disa shpenzime u bënë të parealizueshme për shkak të kufizimeve të vendosura gjatë pandemisë), më shumë se gjysma e tyre u shoqëruan me kosto oportune.

Në nivel agregat, sipas vlerësimeve, vlera e kostos oportune lidhur me rialokimet e fondeve buxhetore për pandeminë COVID-19 në vitin 2020, arrin në 12.3 miliardë lekë (113 milionë dollarë amerikanë), ose 0.76 për qind e PBB-së. Kjo duket një humbje modeste krahasuar me ndikimin e përgjithshëm të pandemisë në ekonomi, por është e konsiderueshme nëse krahasohet me 19 miliardë lekë të shpenzuara për masat kundër COVID-19.

Është e rëndësishme të mbahet parasysh se sa më shumë të mbështetet qeveria në rialokimet e buxhetit, aq më të kushtueshme do të jenë ato. Kjo ndodh për shkak se qeveritë zgjedhin si strategji të shkurtojnë fillimisht shpenzimet e parealizueshme ose me prioritet më të ulët, por pasi këto të jenë shteruar, nevojitet të bëhen zgjedhje më të vështira.

Rialokimet e fondeve të buxhetit ka të ngjarë të mbeten përgjithmonë ndër alternativat e para për t’u mbështetur në financat publike për shkak të shpejtësisë dhe fleksibilitetit të tyre. Një qasje strategjike ndaj rialokimeve të buxhetit mund t’i ndihmojë qeveritë të kursejnë para, duke minimizuar koston oportune të lidhur me to.

Fleksibiliteti në buxhetim është një qasje e re e formulimit të buxhetit që përpiqet ta bëjë këtë duke specifikuar kriteret e formalizuara për rialokimin dhe marrëveshjen ex-ante ndërmjet ministrive të linjës dhe agjencive qendrore financiare për prioritetet e tyre.

Një qasje e tillë do të ndihmonte që procesi i vendimmarrjes për shkurtimet e buxhetit të jetë më transparent, me kosto efektive dhe më i shpejtë, duke u ofruar në të njëjtën kohë ministrive të linjës më shumë mundësi për parashikueshmëri lidhur me ndryshimet buxhetore brenda vitit.

Fleksibiliteti në buxhetim duhet të trajtohet si element përbërës i qasjes gjithëpërfshirëse të financimit të rreziqeve nga katastrofat, të cilat së bashku do t’i ndihmojnë qeveritë të përmbushin në kohë dhe në mënyrë të qëndrueshme kërkesat për shpenzime në rast katastrofash duke zbutur pasojat në jetët njerëzore, mjetet e jetesës dhe ekonomi.

Shpjegime:

Kjo mund të realizohet ose nëpërmjet transfertave ose nëpërmjet buxheteve normative (suplementare); Transfertat kanë të bëjnë me zhvendosjen e fondeve ndërmjet linjave të buxhetit në mënyrë të tillë që nuk ndikon në masë të konsiderueshme në natyrën e shpenzimeve publike; Buxhetet suplementare nevojiten në rast të ndryshimeve më thelbësore në buxhet, përfshirë ndryshimet që ndikojnë në portofolin e përgjithshëm buxhetor dhe deficitin fiskal.
Ky studim u mbështet nga Fondi i Mirëbesimit i Bankës Botërore me SECO për Programin për Financimin dhe Sigurimin e Rreziqeve nga Katastrofat Natyrore për Vendet me të ardhura të mesme.
Kjo nuk do të thotë se fondet e rialokuara shkuan për financimin e shpenzimeve të lidhura me COVID-19. Në kontekstin e rënies së të ardhurave, rialokimet mund të jenë bërë për të mbrojtur shpenzimet e tjera prioritare të qeverisë, jo domosdoshmërisht të lidhura me COVID-19.
Totali i shpenzimeve përfshin shpenzimet e ministrive të linjës, pagesat e borxhit dhe transfertat për pushtetin vendor.

Marre nga MONITOR

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

ekonomi kryesore buxhet covid shkurtimet ne buxhet buxhet covid shkurtimet ne buxhet


Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin