LIVE UPDATES
Ekonomi

Covid-19 ka shkatërruar ekonomitë në të gjithë botën, por jo në Tajvan

27 December 2020, 06:40 Nga DOSJA
Covid-19 ka shkatërruar ekonomitë në të gjithë

Tre vjet më parë, një studiues i njohur deklaroi se ekonomia e Tajvanit ishte “në prag të vdekjes”. Këto fjalë ishin ekstreme, por mendimi u përhap gjerësisht. Tajvani u përball me një mori problemesh në dukje të pazgjidhshme. Shumë nga kompanitë më të mira ishin zhvendosur në Kinë; pagat ngecën në vend; rritja ishte gjithnjë e më e ulët dhe popullsia po plakej me shpejtësi. Ditët e lavdishme të Tajvanit, si një tigër aziatik (i quajtur kështu në sajë të zhvillimit të shpejtë), dukej se i përkisnin së kaluarës.

Megjithatë, në vitin 2020, Tajvani e ka kthyer orën mbrapa: ai është përsëri një nga ekonomitë me rritjen më të shpejtë në botë. Natyrisht, PBB-ja parashikohet të zgjerohet me vetëm rreth 2% këtë vit. Por këtë nuk do ta arrijnë shumë vende, madje, më pak se një duzinë ekonomish pritet të përjetojnë qoftë edhe rritjen më të vogël, për shkak të koronavirusit. Për herë të parë në dekada, ekonomia e Tajvanit mund të rritet më shpejt se ajo e Kinës. Pyetja është nëse forca befasuese e Tajvanit shënon një fillim të ri, apo nëse është thjesht një devijim i shkurtër nga rënia e vazhdueshme.

Dy faktorë të lidhur me ndihmën pandemike kanë ndikuar në suksesin relativ të Tajvanit këtë vit. Së pari, ai ishte i vetmi vend që arriti ta përmbante Covid-19 pa mbylljen masive të shkollave, zyrave dhe dyqaneve. Qeveria tajvaneze, vigjilente ndaj sëmundjeve të reja në Kinë, nisi të kontrollonte vizitorët nga Wuhan-i në fund të vitit 2019, sapo dolën raportet për një shpërthim misterioz të pneumonisë.

Falë gjurmimit të imtësishëm të kontakteve dhe mbajtjes gati universale të maskave, jeta në Tajvan ka vazhduar pak a shumë si normalisht. Që nga korriku, të ardhurat për shitësit me pakicë dhe restorantet janë rritur, krahasuar me një vit më parë.

Së dyti, prodhuesit e Tajvanit i janë përgjigjur mirë kërkesës globale. Nga gjysmëpërçuesit e vegjël te serverët gjigantë kompjuterikë, elektronika përbën një të tretën e eksporteve të Tajvanit. Me kaq shumë njerëz të detyruar papritmas të punojnë nga shtëpia, shitjet e produkteve si tableta kompjuterike dhe kufje, kanë qenë të mëdha. Pra, ndërsa tregtia globale këtë vit do të tkurret me rreth 10%, eksportet e Tajvanit janë rritur me gati 5%.

Të dyja këto burime me sa duket do të zbehen kur të zbehet pandemia. Megjithatë, Tajvani ka qenë gjithashtu një përfitues nga tensionet midis Kinës dhe Amerikës. Kompanitë tajvaneze që kishin investuar më parë në Kinë, kanë zhvendosur disa nga operacionet e tyre në shtëpi, në mënyrë që të shmangin tarifat amerikane.

Midis tyre janë Giant, një prodhues biçikletash, Long Chen, një kompani letrash dhe Compal, një prodhues kompjuterësh. Investimet në fabrika dhe asete të tjera fikse në Tajvan, vitin e kaluar arritën kulmin më të lartë të të gjitha kohërave, me mbi 4 NT $ (140 miliard dollarë) dhe janë në rrugën e duhur për një rekord të ri këtë vit (shih grafikun).

Zhurma që jehon përmes Parkut Teknologjik Hwa Ya në Taoyuan, një qytet i madh në veri të ishullit, është dëshmi e bumit të ndërtimit. Quanta Computer, një nga prodhuesit më të mëdhenj të elektronikës në botë, po rrit prodhimin e brendshëm të serverëve të sofistikuar që dikur kryhej në Kinë. Punëtorët po shkatërrojnë skelat plastike blu që mbulojnë një fabrikë edhe më të madhe serverësh që po ndërtohet për 15 miliardë NT$ (525 milion dollarë). “Do të jetë gati së shpejti”, thotë një punëtor me helmetë.

Disa në Tajvan shqetësohen se kjo inerci, e katalizuar nga politikat tregtare të Donald Trump, do të shuhet kur Joe Biden të hyjë në Shtëpinë e Bardhë. Megjithëse Biden është zotuar të marrë një qëndrim të ashpër ndaj Kinës, ai mund t’i tërheqë tarifat. Por Gordon Sun nga Instituti i Kërkimeve Ekonomike në Tajvan, mendon se kompanitë tajvaneze do të vazhdojnë të diversifikohen larg Kinës. “Ato nuk mund të pranojnë të ngecin sërish në një luftë tjetër tregtare, edhe nëse mundësia është e ulët”, thotë ai.

Kthimi i kompanive në Tajvan, do të adresonte pjesërisht një nga shqetësimet për të ardhmen: migrimi i pamëshirshëm i kompanive dhe punëve të mira në Kinë. Rreth 400,000 tajvanezë, rreth 2% e popullsisë, tani jetojnë përtej ngushticës së Tajvanit.

Bizneset tajvaneze flasin me frikë për shfaqjen e një “zinxhiri të kuq furnizimi” në Kinë, që së shpejti do të sfidojë ato si Foxconn, një prodhues tajvanez i cili prodhon shumicën e celularëve iPhone të Apple. Konkurrenca nga Kina ka ndikuar edhe në rritjen e dobët të pagave në Tajvan. Pagat kanë qenë të sheshta që nga viti 2000, duke arritur mesatarisht në më pak se 20,000 dollarë në vit.

Megjithatë, rritja e investimeve në Tajvan ka kufij të qartë. Presidenti Tsai Ing-wen shpesh flet për “pesë mungesat” e vendit, pra furnizimin me tokë, ujë, energji, punëtorë dhe talent. Nuk mund të arrihet shumë në një ishull të vogël, që është i përkushtuar për të hequr gradualisht energjinë bërthamore dhe ka një nga nivelet më të ulëta të lindjeve në botë. Popullsia e Tajvanit pritet të fillojë të tkurret këtë vit dhe qeveria parashikon që ajo do të ulet nga 24 milionë sot, në 16 milionë në 2070.

Realiteti tjetër

Përveç këtyre vështirësive kronike, është edhe realiteti i vështirë i mbështetjes së Tajvanit te Kina. Gati 40% e eksporteve të Tajvanit shkojnë në Kinë dhe Hong Kong. “Tajvani nuk mundet thjesht të shkëputet nga ekonomia e Kinës dhe të kërkojë motorë të tjerë të rritjes”, thotë Chen Chien-liang, një ekonomist i cili ka shërbyer në administratën e mëparshme, që u përpoq të afrohej me Kinën.

Shpëtimi për Tajvanin është se Kina ka nevojë për produkte tajvaneze po aq sa kompanitë tajvaneze kanë nevojë për tregun kinez. Firmat kineze nuk kanë arritur ende të kapin zotësinë e kompanisë tajvaneze TSMC, që prodhon gjysmëpërçuesit më të përparuar në botë. Kina gjithashtu nuk i ka shkaktuar ndonjë dëm ekonomisë së Tajvanit kohët e fundit, përveçse ka kufizuar fluksin e turistëve (për ironi të fatit, kjo mund të ketë ndihmuar në izolimin e Tajvanit nga Covid-19). Amerika në fakt, mund të shkaktojë më shumë dëm, nëse shpall rregulla të reja që parandalojnë TSMC për të punuar me klientë kinezë si Huawei, një gjigant i telekomunikacionit.

Sipas Liang Kuo-yuan, nga Instituti Kërkimor Yuanta-Polaris, receta ekonomike për Tajvanin është e thjeshtë. Ishulli duhet ta bëjë veten të domosdoshëm në industri si pajisjet mjekësore dhe bateritë, thotë ai, siç ka bërë për prodhimin e gjysmëpërçuesve. Nisma të tilla me vlerë të lartë do të ndihmojnë në mbrojtjen e Tajvanit nga presioni kinez dhe do të përshtaten me burimet e kufizuara të Tajvanit dhe rënien e popullsisë.

Një vit i vetëm me rritje mbresëlënëse ekonomike nuk e lëviz Tajvanin më afër këtij objektivi. Zoti Liang vë në dukje se Kina po e tejkalon Tajvanin në planifikimin afatgjatë ekonomik. Por performanca e shkëlqyer në këtë vit sfidues, të paktën u ka dhënë shumë njerëzve në Tajvan shpresë, pas viteve të errëta.

Përballë rrugës ku ndodhet Parku Teknologjik Hwa Ya në Taoyuan, Chris Liang ka hapur një restorant të vogël. Ai ka vënë re një ndryshim të madh në optimizmin e klientëve të tij që punojnë në firmën teknologjike. “Kontrolli i epidemisë ka ndryshuar qëndrimet e njerëzve në lidhje me ekonominë. Njerëzit janë më optimistë”.

Marrë nga Monitor.al

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

ekonomi ekonomi ekonomia e tajvanit tajvani ekonomia e tajvanit tajvani

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin