LIVE UPDATES
Editorial

Pse Trump po rishkruan historinë ekonomike të SHBA?

Versioni i pranuar i historisë, të cilin mund ta kujtoni ose jo nga mësuesi i historisë i Ben Stein në "Ferris Bueller's Day Off", është se Kongresi ngriti tarifat me aktin tarifor Smoot-Hawley në 1930 në një përpjekje për të "zbutur efektet e Depresionit të Madh".

5 April 2025, 14:19 Nga Zachary B. Wolf
Pse Trump po rishkruan historinë ekonomike të SHBA?
donald trump

SHBA- Presidenti Donald Trump dëshiron që amerikanët ta shohin historinë sipas tij, historianët qofshin të mallkuar. Nga njëra anë, Trump po përpiqet në mënyrë aktive të ndalojë çdo rivlerësim të historisë racore amerikane, në kampuse dhe në muze, për të kursyer vendin nga çdo "turp kombëtar" për të kaluarën e tij të njollosur.

Nga ana tjetër, ai po rishkruan në mënyrë aktive historinë ekonomike për të bindur amerikanët se gjithçka që u është mësuar deri tani është e gabuar dhe se politika e tij e re e ashpër e tarifave nuk do të jetë rritja më e madhe e taksave në historinë amerikane, siç argumentojnë disa ekonomistë dhe republikanë të tjerë.

Versioni i pranuar i historisë, të cilin mund ta kujtoni ose jo nga mësuesi i historisë i Ben Stein në "Ferris Bueller's Day Off", është se Kongresi ngriti tarifat me aktin tarifor Smoot-Hawley në 1930 në një përpjekje për të "zbutur efektet e Depresionit të Madh".

"A funksionoi?" E pyeti Stein klasën. "Akush? Dikush i di efektet? Nuk funksionoi dhe Shtetet e Bashkuara u zhytën më thellë në Depresionin e Madh."

Trump mbajti qëndrimin e kundërt të mërkurën, duke u thënë amerikanëve se nëse Kongresi do t'i qëndronte tarifave, Depresioni i Madh "do të kishte qenë një histori shumë e ndryshme". Që Trump duhet të nxjerrë në pah faktet për të riedukuar popullsinë, ndoshta nuk duhet të jetë befasuese nga lideri i një lëvizjeje të ndërtuar mbi një premtim të prapambetur për ta bërë vendin "përsëri të madh".

"Ne kemi një president të shekullit të 20-të në një ekonomi të shekullit të 21-të, i cili dëshiron të na kthejë në shekullin e 19-të," shkroi Douglas Irwin, një profesor i ekonomisë Dartmouth, në X.

Irwin është autor i librave të shumtë, duke përfshirë "Përplasja mbi tregtinë: një histori e politikës tregtare të SHBA". Ne folëm vitin e kaluar, kur ai më dha një kurs përplasjeje në historinë e tarifave amerikane që nuk kishte pothuajse asnjë ngjashmëri me atë që Trump u tha amerikanëve të mërkurën.

Ja një vështrim se si Trump e përshkroi historinë, me një kontekst të shtuar.

“Nga viti 1789 deri në 1913, ne ishim një komb i mbështetur nga tarifat dhe Shtetet e Bashkuara ishin proporcionalisht më të pasurat që kanë qenë ndonjëherë.”, tha Trump.

Trump nuk tha se çfarë donte të thoshte me fjalët "proporcionalisht më i pasuri", por nga çdo përkufizim standard i fjalës pasuri, ai nuk është në një bazë të fortë.

Sipas shifrave, SHBA-ja sot është një vend jashtëzakonisht i pasur, siç shpjegoi në Fox Business ish-senatori Pat Toomey, një republikan, teksa shkatërronte planin tarifor të Trump.

“Për gjithë këtë diskutim se sa keq jemi keqtrajtuar dhe grabitur dhe sa e tmerrshme ka qenë, ne jemi ekonomia më e madhe në botë me katër përqind të popullsisë së botës,” tha Toomey.

"Ne kemi 25 për qind të prodhimit ekonomik të botës. Ne jemi eksportuesi më i madh bujqësor në botë. Ne – prodhimi ynë, prodhimi vendas është në kulmin e të gjitha kohërave. Ne po e bëjmë këtë me më pak punëtorë, kryesisht sepse automatizimi na ka lejuar ta bëjmë atë në mënyrë shumë më produktive."

Amerikanët janë të pasur për sa i përket standardit të jetesës. Shumica e njerëzve sot kanë tualete të brendshme, ajër të kondicionuar, akses në dyqane ushqimore moderne, vaksina dhe mbajnë një super pajisje inteligjente në xhep. Në atë kohë, pothuajse askush nuk kishte asnjë nga ato gjëra.

Nuk kishte Medicare të Sigurimeve Shoqërore, kështu që të moshuarit u lanë të kujdeseshin për veten e tyre në një nivel që amerikanët modernë nuk do ta kuptonin.

"Në vitet 1880, ata krijuan një komision për të vendosur se çfarë do të bënin me shumat e mëdha të parave që po mblidhnin. Ne po mblidhnim kaq shumë para aq shpejt, sa nuk dinim çfarë të bënim me to. A nuk është një problem i mirë për të pasur?", tha Trump

Nuk është e qartë se cilit komision i referohet Trump. Një komision tarifor në 1883 nën Presidentin Chester A. Arthur rekomandoi uljen e tarifave, por u injorua nga Kongresi. Kushtetuta e vendos Kongresin në krye të vendimeve për  tarifat, por ligjvënësit, gjatë viteve, ia kanë dorëzuar presidentit një pjesë të madhe të këtij autoriteti.

Tepricat e viteve 1880 ndoshta kishin të bënin më shumë me faktin se qeveria ishte shumë më e vogël. Gjëra të tilla si Medicare dhe Sigurimet Shoqërore, shkarkimi më i madh i dollarëve të taksave amerikane sot, nuk ekzistonin dhe ushtria amerikane, marrësi më i madh i financimit, ishte një pjesë e vogël e asaj që është sot.

Trump ka ngritur në piedestal gjithashtu Presidentin William McKinley, i cili përpara se të ishte president shtyu për Tarifën McKinley, me të cilën Kongresi ngriti tarifat në vitet 1890. Votuesit e perceptuan tarifën si përfitim për të pasurit dhe republikanët më pas humbën Dhomën e Përfaqësuesve në një nga ndryshimet më të mëdha të pushtetit në historinë e SHBA.

Profesori i Stanfordit, Richard White, më tha në një pyetje dhe përgjigje për Epokën e Artë se ka dallime strukturore midis vendit në shekullin e 19-të dhe vendit sot, që i bëjnë këto krahasime jashtëzakonisht të vështira për t'u bërë.

“Një nga gjërat që McKinley po përpiqej të bënte, dhe republikanët po përpiqeshin të bënte, ishte të rriste tarifën në mënyrë që të reduktonte deficitin federal duke i bërë tarifat aq të larta, sa që do të ulte të ardhurat nga taksat sepse ata vërtet ishin të shqetësuar për deflacionin që po vinte me Standardin e Arit”, tha White.

“Tani jemi në një situatë shumë të ndryshme, sepse tani kemi deficite të mëdha dhe ideja që tarifa do të sjellë të ardhura nuk është me të vërtetë diçka që do të ndodhë,” shtoi White.

Në vitet 1880, SHBA po industrializohej me shpejtësi dhe shumë vende të tjera, të cilat po industrializohen sot, nuk ishin ende në atë rrugë.

“Më pas, në vitin 1913, për arsye të panjohura për njerëzimin, ata vendosën tatimin mbi të ardhurat në mënyrë që qytetarët, dhe jo vendet e huaja, të fillonin të paguanin paratë e nevojshme për të drejtuar qeverinë tonë.”, tha Trump.

Arsyet e tatimit mbi të ardhurat janë mjaft të thjeshta. Kongresi u përpoq të vendoste një taksë mbi të ardhurat më herët në një projekt-ligj ku u përpoq të ulte tarifat, sipas Arkivit Kombëtar. Por Gjykata e Lartë uli tatimin mbi të ardhurat. Më herët në historinë e SHBA-së, një taksë mbi të ardhurat ishte miratuar përkohësisht për të paguar për Luftën Civile. Zbatimi i një Amendamenti Kushtetues kërkon miratimin e tre të katërtave të shteteve, ndaj ky ishte vullneti i shumicës në atë kohë.

Trump shpesh thotë se vendet e huaja paguajnë tarifa. Nuk është e vërtetë. Importuesit amerikanë i paguajnë ato, por në të vërtetë konsumatorët dhe bizneset amerikane përfundojnë duke paguar faturën.

"Pastaj në vitin 1929, gjithçka mori një fund shumë të papritur me Depresionin e Madh dhe nuk do të kishte ndodhur kurrë nëse ata do të kishin qëndruar me politikën tarifore. Do të kishte qenë një histori shumë e ndryshme.", tha Trump.

Ai duhet t'i referohet këtu ligjit të lartpërmendur tarifor Smoot-Hawley, i miratuar jo shumë kohë pas rrëzimit të tregut të aksioneve të vitit 1929, sipas Arkivit Kombëtar, i cili vëren se historianët debatojnë se çfarë roli luajti tarifa Smoot-Hawley, ose tarifat tashmë në vend në shkaktimin ose thellimin e Depresionit të Madh./CNN

donald trump

Sondazh

Editorial 29 March 2025, 13:51 Enton Abilekaj

Plani 4-vjeçar i ndërtuesit shkatërrimtar

Enton Abilekaj TIRANA- Pas 2 fushatash me timon dhe dajre, Edi Rama vendosi më në fund të paraqesë një program për kat&e...

Editorial 18 March 2025, 14:36 Ditmir Bushati

Erërat që po fryjnë në Europë

Ditmir Bushati Java që sapo lamë u mbyll me protesta të fuqishme anembanë Europës. Serbët, hungarezët dhe gjeorgjian&eum...

Editorial 14 March 2025, 12:16 Meri Lika

Politikanët kometë

Meri Lika Nga gjuha shqipe më pëlqejnë shumë fjalët “filani” dhe “fistëku”, më pëlqejnë...

Editorial 6 March 2025, 22:02 Sonila Meço

Të mbyllet "TikTok"-u apo autokracia?

sonila meco TIRANË- Unë nuk përdor tik-tok. Një adresë ma ka hapur para tre vitesh një nga djemtë e web-it në pun...

Editorial 25 February 2025, 13:15 Ditmir Bushati

E djeshmja nuk është më

Ditët e para në detyrë të Presidentit Trump dëshmojnë se trashëgimia e mandatit të tij të parë nuk mund t&eu...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin