LIVE UPDATES
Ekonomi

A do ta nxisë ekonominë Inteligjenca Artificiale?

- Kompjuterët nxitën rritje ekonomike. A do ta bëjë edhe Inteligjenca Artificiale? Dy vjet pas prezantimit të ChatGPT-3.5, përparimi ka qenë më i ngadaltë sesa pritej.

29 December 2024, 07:30 Nga r.ll
A do ta nxisë ekonominë Inteligjenca Artificiale?
foto ilustruese

TIRANË- Kanë kaluar pothuajse dy vjet që kur kompania OpenAI prezantoi në treg GPT-3.5, duke bërë bujë të madhe. Bill Gates, bashkëthemeluesi i kompanisë Microsoft, e krahasoi krijimin e kësaj teknologjie me krijimin e ndërfaqes grafike të përdoruesit, një zbulim që ndryshoi kompjuterin personal në vitet 1980.

Të tjerë parashikuan se Inteligjenca Artificiale gjeneruese do të shndërronte me shpejtësi ekonomitë në mbarë botën, duke lënë miliona njerëz të papunë.

Megjithatë, pavarësisht zhurmës dhe shqetësimeve, ndikimi i Inteligjencës Artificiale deri tani ka qenë i heshtur. Sipas Zyrës së Regjistrimit të Amerikës, vetëm 6% e bizneseve e përdorin Inteligjencën Artificiale për të prodhuar mallra dhe shërbime. Ndërkohë, prodhimi dhe rritja e produktivitetit në punë, mbeten shumë më poshtë se nivelet e larta të epokës së kompjuterëve në vitet 1990.

Pse deri tani Inteligjenca Artificiale duket se nuk ka arritur të përmbushë premtimin e saj? Mësimet nga epoka e kompjuterit mund të hedhin dritë mbi këtë pyetje. Ashtu si me Inteligjencën Artificiale sot, në vitet e para të epokës së kompjuterëve, u bënë parashikime të mëdha të shndërrimeve që do të sillte kjo teknologji e re në ekonomi.

Në vitin 1965, Herbert Simon, një gjigant i shkencës kompjuterike, deklaroi se “brenda 20 viteve, makineritë do të jenë të afta të bëjnë çdo punë që mund të bëjë një njeri”. Dy dekada pas parashikimit të Simon-it, revolucioni i premtuar i produktivitetit, mbeti i pakapshëm.

Në vitin 1987, Robert Solow, fitues i çmimit “Nobel”, bëri bujë kur tha se “ju mund ta shihni epokën e kompjuterit kudo, përveçse në statistikat e produktivitetit”. Vetëm në fund të viteve 1990, më në fund u ndie transformimi ekonomik që solli kjo teknologji, duke bërë që Solow të pranonte tri dekada më vonë, se kompjuterët kishin filluar të ndryshonin ekonominë.

Kishte tre faktorë kryesorë që kontribuuan në rritjen e madhe të produktivitetit në epokën kompjuterike: kompanitë rritën investimet në Teknologjinë e Informacionit, çmimet e kompjuterëve dhe softuerëve ranë me shpejtësi dhe drejtuesit gjetën mënyra të reja për të integruar teknologjinë në operacionet e tyre. A janë këta faktorë të dukshëm edhe sot?

Fillojmë me investimet në Teknologjinë e Informacionit. Duke filluar nga viti 1995, kompanitë rritën shpenzimet për harduerin kompjuterik, infrastrukturën e rrjetit dhe softuerin.

Ndërmjet viteve 1995 dhe 2000, investimi i tyre në pajisjet dhe softuerët e përpunimit të informacionit, u rrit mesatarisht me 20% në vit në terma realë.

Një studim nga Kevin Stiroh në Bankën e Rezervës Federale të Nju Jorkut, ka zbuluar se firmat po investonin rreth 400 miliardë dollarë në teknologji të tilla deri në vitin 1999. Këto përbënin mbi 30% të të gjitha investimeve fikse jorezidenciale.

Në të kundërt, shpenzimet kapitale të kohëve të fundit kanë qenë të pakta. Gjatë dy viteve të fundit, investimet e bizneseve në pajisje dhe në softuerët e përpunimit të informacionit, janë rritur me rreth 4% në vit.

Investimi në Inteligjencën Artificiale është më i përqendruar në asetet jomateriale, si algoritmet dhe të dhënat, të cilat janë më të vështira për t’u matur sesa kapitali fizik. Për shembull, pagesat ndaj kompanive startup për të zhvilluar mjete të Inteligjencës Artificiale me porosi, mund të listohen në statistika si shpenzime operative.

Sidoqoftë, pritej të paktën një rritje në investimet në softuer. Në fakt, shpenzimet janë çuditërisht të ulëta, si ato për softuerin komercial të parapaketuar (si Microsoft 365), ashtu edhe për sistemet e ndërtuara me porosi, duke përfshirë mjetet e Inteligjencës Artificiale.

Rritja e investimeve në softuer gjatë vitit të kaluar, ishte rreth tri herë më e ulët se në fund të viteve 1990 në terma realë dhe mbetet shumë nën mesataren afatgjatë.

Në gjysmën e dytë të viteve 1990, ndodhi edhe një rënie e theksuar e çmimit të pajisjeve kompjuterike dhe softuerit. Nga viti 1995 deri në vitin 2000, çmimet për pajisjet dhe softuerët e përpunimit të informacionit, ranë me një të tretën, duke çuar në prodhimin e kompjuterëve më të lirë dhe më të mirë.

Në epokën e tanishme të Inteligjencës Artificiale nuk është vënë re ende ndonjë ulje çmimesh e këtyre niveleve: gjatë pesë viteve të fundit, çmimet për softuerët dhe pajisjet e përpunimit të informacionit, pothuajse nuk kanë ndryshuar.

Në fakt, në tremujorin e fundit, treguesi i çmimeve për këto produkte u rrit me një normë vjetore prej 4%. Edhe pse teknologjia bazë po bëhet më e lirë, ndërmjetësit që ripaketojnë mjetet e Inteligjencës Artificiale po shtojnë gjithnjë e më shumë karakteristika dhe po rrisin çmimet.

Çfarë mund të themi në lidhje me elementin e fundit në revolucionin ekonomik të viteve 1990? Që një teknologji të rrisë produktivitetin në ekonomi, kompanitë duhet të ripërpunojnë operacionet dhe modelet e biznesit për ta integruar atë.

Marrim shembullin e Walmart. Në vitet 1990, zinxhiri i shitjes me pakicë rriti produktivitetin duke përfshirë në operacionet e tij një sistem të ri softuerësh, të quajtur Retail Link, që u jepte furnizuesve qasje në çdo kohë në të dhënat e shitjeve dhe inventarit.

Përdorimi i Inteligjencës Artificiale mbetet ende i kufizuar në aplikimet e operacioneve të tanishme, si një firmë e shërbimeve financiare që përdor një aplikacion të Inteligjencës Artificiale për zbulimin e mashtrimeve.

Shumica e kompanive nuk kanë infrastrukturën e nevojshme të të dhënave për të trajnuar modele të posaçme. Për të zhbllokuar potencialin e plotë të Inteligjencës Artificiale, nevojiten ndryshime më thelbësore.

Duke pasur parasysh këto, mund të na duhet të kujtojmë fjalët e ekonomistit Rudi Dornbusch, që punonte në Institutin e Teknologjisë në Masaçusets.

Ai tha se në ekonomi, gjërat ndodhin më ngadalë se sa pritet dhe më pas më shpejt se sa pritet. Kjo do të thotë se do të vijë koha kur Inteligjenca Artificiale do të rrisë në mënyrë të jashtëzakonshme produktivitetin, por deri tani, është shumë larg nga lulëzimi i përjetuar në vitet 1990.

Ndoshta një krahasim më i përshtatshëm është me vitet 1970, një kohë kur premtimi teknologjik u përzje me rritjen zhgënjyese të produktivitetit.

Çipat e memories dhe mikroprocesori i silicit, që nevojiteshin për kompjuterin personal, u hodhën në treg rreth vitit 1970. Megjithatë, 20 vjet më vonë, më pak se 10% e bizneseve në botë përdornin kompjuterë.

Ndërsa bota kaloi në epokën e informacionit me përdorimin e postës elektronike, telefonave celularë dhe internetit, rritja e produktivitetit vazhdoi të mbetej e ulët.

Nga viti 1975 deri në 1994, produktiviteti i punës në Amerikë ishte mesatarisht 1.7%. Pastaj gjërat më në fund ndryshuan. Revolucioni i Inteligjencës Artificiale duket se po ndjek një rrugë të ngjashme./MONITOR

ekonomi inteligjenca artificiale

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin