LIVE UPDATES
Ekonomi

Kush e rrëzoi Euron?!

Në muajin korrik, kursi i këmbimit Euro-Lek zbriti deri në nivelin e 100.5 lekëve, me rënie vjetore rekord prej 13.3%. Përfaqësues të bizneseve eksportuese dolën me një deklaratë publike javën e kaluar, ku shprehën alarmin se forcimi i Lekut po i shtyn, në mënyrë të pashmangshme, drejt falimentimit.

29 July 2023, 07:24 Nga A.B

Kush e rrëzoi Euron?!

 Forcimi i paprecedentë i Lekut në kursin e këmbimit me Euron këtë vit po e përball ndoshta, për herë të parë, seriozisht ekonominë me ato që mund të jenë rreziqet e një monedhe të fortë.

Në muajin korrik, kursi i këmbimit Euro-Lek zbriti deri në nivelin e 100.5 lekëve, me rënie vjetore rekord prej 13.3%. Përfaqësues të bizneseve eksportuese dolën me një deklaratë publike javën e kaluar, ku shprehën alarmin se forcimi i Lekut po i shtyn, në mënyrë të pashmangshme, drejt falimentimit.

Lidhur me faktorët e mbiçmimit të Lekut, është e vështirë të gjendet një konsensus i përgjithshëm dhe ky është një debat publik që vazhdon prej vitesh.

Banka e Shqipërisë vlerëson se forcimi i Lekut ka ardhur kryesisht nga përmirësimi i Bilancit të Pagesave, të ilustruar nga ulja e deficitit të llogarisë korrente dhe tejkalimi i këtij deficiti prej flukseve financiare hyrëse, kryesisht në formën e Investimeve të Huaja Direkte.

Banka e Shqipërisë e ka cilësuar përmirësimin e Bilancit të Pagesave si një tregues të forcimit të ekonomisë, duke qenë se kjo nënkupton ngushtim të kontributit negativ të eksporteve neto në Prodhimin e Brendshëm Bruto.

Në veçanti, tregu i pasurive të paluajtshme vazhdon të shfaqë norma të larta rritjeje dhe solli kontributin kryesor në rritjen ekonomike të vendit edhe për tremujorin e parë të këtij viti, pavarësisht ciklit të rritjes së normave të interesit.

Zhvillimi i tregut të pronave është i lidhur, në një masë të madhe, edhe me flukset valutore hyrëse. Sipas agjentëve të pasurive të paluajtshme, në tregun e pronave ka një kërkesë të lartë nga blerës të huaj ose shqiptarë jorezidentë.

Nga ana tjetër, është një fakt i pamohueshëm që tregu i pronave është një destinacion shumë i lakmuar për pastrimin e parave, edhe për shkak të kontrollit të dobët mbi burimet e të ardhurave që financojnë këto blerje.

Për këtë arsye, shumë njerëz mendojnë se forcimi i Lekut i detyrohet ndikimit të madh të parave të pista në ekonomi.

Një faktor tjetër që duhet konsideruar është edhe cikli i politikës monetare dhe fiskale në Shqipëri. Rritja e normave të interesit dhe ngadalësimi i kreditimit ka sjellë ulje të ofertës monetare të Lekut gjatë këtij viti.

Kjo tendencë është theksuar edhe më shumë nga natyra paralele shtrënguese e politikës fiskale. Në mesin e këtij viti, buxheti shënoi një suficit rekord prej 46 miliardë lekësh. Faktorët e mësipërm kanë bërë që agregati monetar M2, në pjesën e parë të këtij viti, të shënojë norma të ulëta të rritjes.

Në një situatë kur oferta e Euros duket të jetë në ekspansion, për shkak të rritjes së flukseve hyrëse në Bilancin e Pagesave, ndërsa oferta e Lekut duket në rënie nga kursi i politikës monetare dhe fiskale, në teori, mbiçmimi i Lekut duket një rrjedhojë logjike.

A kanë ndryshuar raportet në atë masë sa të justifikojnë rënien e Euros deri afër 100 lekëve?

Kjo është e vështirë të thuhet me siguri, ashtu siç është e vështirë për të ndarë me saktësi se në ç’masë forcimi i Lekut i detyrohet rolit të ekonomisë formale dhe sa është ndikimi i flukseve valutore të parasë që burojnë nga aktivitete kriminale.

Në një situatë të tillë, palë interesi dhe ekspertë kanë sugjeruar ndërhyrje për të frenuar mbiçmimin e Lekut. Zëri më këmbëngulës ka qenë ai i ndërmarrjeve eksportuese, që po pësojnë humbje të konsiderueshme nga forcimi i Lekut në kursin e këmbimit.

Deri tani, Banka e Shqipërisë u ka rezistuar presioneve, duke argumentuar se Shqipëria ndjek një regjim të lirë të kursit të këmbimit, që përcaktohet nga faktorët e tregut.

Mund të diskutohet lidhur me faktin nëse për ekonominë, zgjidhja më e mirë është një regjim plotësisht i lirë i kursit të këmbimit, një regjim i fiksuar, apo një model hibrid, në shembullin e ekonomive të tjera.

Regjimet e fiksuara, ose pjesërisht të fiksuara, ofrojnë avantazhet e tyre në drejtim të mbrojtjes së ekonomisë nga luhatjet e forta të kursit të këmbimit.

Në rastin kur forcimi i monedhës mund të përcaktohet nga flukse valutore afatshkurtra, siç mund të jetë, për shembull, një cikël investimesh në pasuri të paluajtshme, kjo shtron rreziqet për një nënçmim po kaq të fortë, në rast se këto flukse valutore do të ndërpriten papritur dhe ekonomia nuk ka potenciale për t’i zëvendësuar me burime të tjera.

Megjithatë, duket se Banka e Shqipërisë ka të drejtë lidhur me atë që një dalje nga regjimi i lirë i kursit të këmbimit nuk është një vendim që mund të improvizohet, për shkak të interesave të segmenteve të veçantë të ekonomisë, qoftë edhe të rëndësishëm.

Kontrolli apo shënjestrimi i kursit të këmbimit nuk është një gjë e thjeshtë sa mund të duket në pamje të parë.

Ndërhyrja në kursin e këmbimit do të kishte implikime në politikën monetare dhe në parametra të rëndësishëm makroekonomikë. Në një situatë ku inflacioni ndodhet ende sipër objektivit, një ndërhyrje e Bankës së Shqipërisë për të tërhequr Euro duke shitur Lekë do të rriste ofertën monetare të Lekut dhe do të shtonte presionet inflacioniste.

Në këtë moment, një lëvizje e tillë do të binte ndesh me misionin ligjor bazë të Bankës së Shqipërisë, atë të ruajtjes së stabilitetit të çmimeve. Në një skenar të kundërt, të nënçmimit të monedhës, ndërhyrja e Bankës së Shqipërisë do të gërryente rezervën valutore.

Një zhvendosje e mundshme drejt kursit të këmbimit të kontrolluar do të kërkonte integrim të kujdesshëm të këtij objektivi në misionin e Bankës Qendrore, por edhe forcim të kapaciteteve dhe pavarësisë së saj. Në të kundërt, përfshirja e Bankës së Shqipërisë në shënjestrimin e kursit të këmbimit mund të rrezikojë besueshmërinë e institucionit.

Kalimi drejt një kursi të këmbimit të kontrolluar do të kërkonte koordinim me politikat fiskale të ndjekura nga qeveria, që gjithashtu kanë një rol të tyre në ofertën e parasë dhe në kursin e këmbimit të monedhës.

Duke qëndruar në rolin e qeverisë, në rast se pranojmë që një ndikim të konsiderueshëm në kursin e këmbimit kanë prurjet nga ekonomia e zezë, shënjestrimi i kursit të këmbimit do të kërkonte një luftë serioze ndaj parasë së pistë.

Në kushtet aktuale, presioni ndaj Bankës së Shqipërisë për të ndërhyrë në kursin e këmbimit tingëllon si trokitje në derën e gabuar. Eksportuesit mund të kenë të drejtë morale të trokasin në derën e qeverisë për të kërkuar mbështetje. Masat e deritanishme, si shtyrja e pagesave të tatimfitimit, duken të pamjaftueshme për të zbutur efektet e kësaj situate.

Por, nga ana tjetër, situata e krijuar duhet t’i shtyjë ndërmarrjet eksportuese të bëjnë një analizë të ndërgjegjes së tyre dhe mënyrës sesi e kanë zhvilluar biznesin deri më sot.
Shumica e ndërmarrjeve eksportuese kanë bërë shumë pak për të rritur cilësinë e drejtimit të biznesit dhe për të menaxhuar rreziqet e veprimtarisë.

Kompanitë eksportuese e kanë mbështetur konkurrueshmërinë e tyre kryesisht në shfrytëzimin e krahut të lirë të punës dhe kanë bërë shumë pak për të rritur produktivitetin, nëpërmjet investimeve në teknologji apo në rritjen e cilësisë së kapitalit njerëzor.

Jo rastësisht, Shqipëria është një ndër vendet me produktivitetin më të ulët të punës në Europë. Tani bizneset eksportuese po përballen me rreziqe të larta, që vijnë si nga rritja e kostos së punës, por paralelisht edhe nga mbiçmimi monedhës vendase në kursin e këmbimit. Mbijetesa në një treg të globalizuar kërkon menaxhim më profesional dhe rritje të konkurrueshmërisë.

Zgjidhja për të përballuar goditjet që vijnë nga forcat e tregut nuk mund të jetë gjithmonë trokitja në dyert e shtetit./MONITOR

euro

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin