LIVE UPDATES
Ekonomi

Historia e ekonomisë qarkulluese në Shqipëri, si u përdor në vend edhe para viteve ‘90

29 August 2021, 05:06 Nga DOSJA
Historia e ekonomisë qarkulluese në Shqipëri, si u përdor

Ekonomia qarkulluese ka nisur të zbatohet në vendin tonë që gjatë periudhës së komunizmit, thotë profesor Fatmir Mema. Ky model lindi nga nevoja dhe presioni që ushtroi mbyllja e ekonomisë në ciklin e prodhimit në vend.

Para viteve 1990, shumë mbetje si plastika dhe druri mblidheshin dhe me to prodhoheshin disa mjete të vogla ose lodra për fëmijë. Prodhoheshin produkte, të cilat kishin lëndë të parë mbetjet, duke na dhënë një produkt të ri.

Ky model mori goditje pas vitit 1990, por rinisi të aplikohet nga biznesi në dekadën e fundit. Bizneset e aplikuan këtë model të shtyra nga nevoja për të rritur fitimet. Profesor Mema tha se menaxhimi i integruar i mbetjeve dhe diferencimi i tyre në mënyrë të organizuar vlerësohet se i ka fillesat ligjore në Shqipëri në vitet ‘60, por mendohet se është një proces më i hershëm.

Para viteve 1990, aplikimi i ekonomisë qarkulluese nuk u nxit për mbrojtjen e mjedisit, por vetëm me një zgjidhje të pastër ekonomike që reflekton mangësitë që kishte vendi në produkte dhe në lëndë të parë, si dhe në politikën për uljen e kostove në maksimum.

Para viteve ’90, familjet shqiptare do të stimuloheshin për të bërë ndarjen e mbetjeve në burim, duke diferencuar kryesisht letrën, kartonin dhe qelqin. Ky fakt mbase mund të konsiderohet si një nga elementet e pakta kapitaliste në Shqipëri, pasi këto kategori mbetjesh, familjet shqiptare mund t’i dorëzonin në pika të caktuara, duke u shpërblyer me mjete monetare.

Në këtë kuadër, mbetjet e drurit do të përdoreshin për mobileritë, mbetjet e plastikës për veshmbathje, ndërsa mbetjet e metaleve do t’i nënshtroheshin ripërpunimit, me qëllim përfitimin e produkteve të reja. Mbetjet ushqimore do të përdoreshin për bujqësinë pasi i nënshtroheshin përpunimit për t’u kthyer në pleh.

Sektorët me hapësirat për adoptimin e modelit

Shumë industri në botë gjenerojnë sasi të mëdha mbetjesh, të cilat mund të përfshihen në cikle të reja prodhimi. Industria e tekstilit, ndërtimit dhe automjeteve ka potencial të lartë.

Industria e modës dhe tekstilit është një prej industrive më ndotëse në botë. Emetimet e karbonit (CO2) pritet të rriten me më shumë se 60% në gati 2.8 miliardë tonë në vit deri në 2030. Komisioni Europian vlerëson që industria e tekstilit e BE-së gjeneron 16 milionë tonë mbeturina çdo vit, ndaj aplikimi i ekonomisë qarkulluese në këtë sektor shihet emergjencë. Në Shqipëri, një pjesë e mbetjeve të tekstilit dhe të fabrikave përdoren për mbushje të dyshekëve dhe ka një treg të madh që shet rroba të përdorura.

Në Europë, novacioni në këtë drejtim po përparon shpejt. ReBlend, kompani holandeze prodhon pëlhura me 100% riciklim të bëra nga mbetjet e tekstilit pas konsumit që në raste të tjera digjen. Fillimisht mbetjet e tekstileve që nuk vishen, renditen sipas ngjyrës dhe materialit.

Më pas hiqen zinxhirët butonat, mbeturinat e tekstilit copëtohen në fibra të reja dhe nëpërmjet proceseve prodhohet fill i ri për tekstile të reja, të cilat bëhen veshje. Gjithashtu, në Portugali, tapat e shisheve të verës po riciklohen për të prodhuar fije që më pas bëhen stofra.

Në Shqipëri dhe në botë, sektori tjetër i madh për aplikimin e modelit të ekonomisë qarkulluese është ndërtimi. Sektori ndikon në mjedis në konsumin e burimeve jo të rinovueshme dhe gjenerimin e mbetjeve. Disa kompani po aplikojnë modelin e ekonomisë qarkulluese në këtë sektor, nëpërmjet kthimit të inerteve nga objektet e vjetra në materiale për ndërtim.

Industria e automobilave ofron potenciale për ekonominë qarkulluese. Studimet për sektorin tregojnë se ekonomia qarkulluese mund të ripërcaktojë konkurrencën në sektorin e automobilave për sa i përket çmimit, cilësisë dhe komoditetit dhe mund të dyfishojë të ardhurat deri në 2030 dhe të ulë bazën e kostos deri në 14%.

Fillesat

Ekonomia qarkulluese i ka fillesat shkencore në vitin 1990, kur Pearce dhe Turner kanë dhënë përkufizimin e parë. Ky model mori një vëmendje graduale në rritje, e cila u reflektua në tërësinë e studimeve të realizuara. Profesor Fatmir Mema, nga fondacioni “Ellen MacArthur”, e ka përkufizuar ekonominë qarkulluese si “një sistem industrial i cili është rigjenerues dhe ky rezulton të jetë një nga përkufizimet më të cituara në fushën akademike.

Ai zëvendëson konceptin ‘fundi i jetës’ me restaurimin, zhvendosjet drejt përdorimit të energjisë së rinovueshme, eliminimin e përdorimit të kimikateve toksike, të cilat dëmtojnë ripërdorimin, dhe synon eliminimin e mbeturinave nëpërmjet projektimit të materialeve, produkteve, sistemeve dhe modeleve të biznesit”.

Komisioni Europian (2015) e përcakton ekonominë qarkulluese si një ekonomi “ku vlera e produkteve, materialeve dhe burimeve mbahet në ekonomi, për sa më shumë kohë të jetë e mundur dhe gjenerimi i humbjeve minimizohet”. Ekonomia qarkulluese funksionon mbi bazën e tri parimeve kryesore: Ruajtja dhe forcimi i kapitalit natyror; Optimizimi i produktivitetit të burimeve; Rritja e efektivitetit të sistemit. Këto tre parime mund të përkthehen në gjashtë aksione që ndërmerren nga bizneset: Rigjenero, Ndaj, Optimizo, Riciklo, Virtualizo dhe Shkëmbe. Këto përbëjnë, së bashku, atë që quhet korniza ReSOLVE./MONITOR

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

ekonomi ekonomi ekonomia ne shqiperi ekonomia ne shqiperi

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin