LIVE UPDATES
Insights

MË NË BRENDËSI- Migrimi shqiptar dhe shpjegimi përmes artit

Shumë e shohin emigrimin shqiptar si rezultat të drejtpërdrejtë të politikave neoliberale të bëra pas tranzicionit të vendit nga diktatura në demokraci. Por pak flitet për përvojën e të qenit emigrant shqiptar. Artistët, megjithatë, janë përpjekur të tregojnë anën e tyre, duke i bërë më të dukshme historitë komplekse të emigrimit.

14 December 2022, 17:31 Nga Claudia Lorenzo Rubiera
MË NË BRENDËSI- Migrimi shqiptar dhe shpjegimi përmes artit
Centro di Permanenza Temporanea-Ardian Paci

Kohët e fundit ka pasur një masë të madhe ksenofobie drejtuar emigrantëve shqiptarë në Mbretërinë e Bashkuar. Është e lehtë të argumentohet se shqiptarët po bëhen "kokë turku" për krizën aktuale në sistemin e emigracionit në Britani. Por paragjykimet ndaj shqiptarëve anembanë Evropës nuk janë të reja.

Pas rënies së komunizmit në vitin 1990, varfëria, paqëndrueshmëria financiare dhe papunësia i detyruan shqiptarët të emigrojnë, shumë në Greqi dhe Itali. Në këto dy vende, shqiptarët kanë qenë vazhdimisht viktima të diskriminimi, duke u përballur shpesh me racizëm. Kriza financiare e vitit 2008 goditi Italinë dhe Greqinë më shumë se shumica. Vitet e fundit shqiptarët kanë emigruar në vendet e Europës veriore, përfshirë Britaninë e Madhe. Përsëri, ata po përballen me diskriminim të ngjashëm.

Shumë e shohin emigrimin shqiptar si rezultat të drejtpërdrejtë të politikave neoliberale të bëra pas tranzicionit të vendit nga diktatura në demokraci. Por pak flitet për përvojën e të qenit emigrant shqiptar. Artistët, megjithatë, janë përpjekur të tregojnë anën e tyre, duke i bërë më të dukshme historitë komplekse të emigrimit.

Një nga artistët e parë shqiptarë që u mor me temën e emigracionit ishte Adrian Paci. Vepra e tij "Centro di Permanenza Temporanea" (2007), përshkruan një grup emigrantësh në një shkallë që presin të hipin në një avion që nuk ekziston. Është një referencë për të gjithë refugjatët, ëndrrat e të cilëve për të filluar një jetë të re në një vend të ri nuk përmbushen kurrë.

Paci iku në Itali në vitin 1997 gjatë trazirave që shpërthyen në Shqipëri pas rënies së firmave piramidale nga të cilat ekonomia shqiptare ishte shumë e varur. Si rezultat, vendi humbi gjysmën e PBB-së së tij . Gjatë krizës, qeveria mbeti pasive, edhe kur trazirat sociale pothuajse u kthyen në luftë civile. Mijëra njerëz humbën jetën gjatë kaosit.

Në videon e tij "Intervista" (1998), Anri Sala , bashkon pamjet mediatike të ngjarjeve të vitit 1997 me pamjet e vitit 1977, kur vendi drejtohej ende nga autokrati për një kohë të gjatë Enver Hoxha dhe nën një sistem komunist. Pamjet e vitit 1977 tregojnë nënën e artistit, Valdete Sala, një ish-lidere socialist, duke marrë pjesë në një kongres të Unionit të Rinisë së Punës të Shqipërisë. Në këtë pamje, ajo mban shallin e kuq partizan dhe qëndron pranë Hoxhës.

Pamjet e viteve 1977 dhe 1997 shoqërohen me pamje të reja të Salës duke intervistuar nënën e tij për të kaluarën komuniste. Veprat e Salës përballinpersonalen dhe politikën, të kaluarën komuniste që hoqi liritë themelore të njeriut dhe realitetin post-socialist që solli kaosin e 1997-ës. Artistët që mbetën në Shqipëri pas eksodit masiv të viteve 1990 kapën ndryshimet që erdhën me kalimin nga socializmi shtetëror në kapitalizmin neoliberal, duke përfshirë përshkrimin e qyteteve dhe fshatrave boshe, tipike në Evropën post-socialiste.

Boshllëku i këtyre fshatrave nxjerr në pah dështimet e rendit kapitalist. Mbyllja e fabrikave shtetërore që punësonin një pjesë të madhe të popullsisë dhe privatizimi solli "rënien" e qyteteve, gjë që i detyroi njerëzit të emigronin jashtë vendit për punësim.

Në pikturat e Edi Hilës pas 1990- ës është e spikatur një ndjenjë bezdisëse e një të shkuare të shkuar prej kohësh dhe e një tranzicioni që nuk arriti kurrë në një përfundim. Seriali i tij "Migrations" (1997), i pikturuar me një ngjyrë gri gati vajtuese, është një përkujtim i atyre që u mbytën në mars 1997 ndërsa po kalonin detin Adriatik, shumica e të cilëve ishin gra dhe fëmijë.

MË NË BRENDËSI- Migrimi shqiptar dhe shpjegimi përmes artit
Edi Hila, Njerëzit e së ardhmes 3, 1997 nga seriali Migrimet.

Ngjarja tragjike ndodhi kur anija shqiptare 'Kateri i Radës' u mbyt pasi u përplas me një mjet lundrues italian në ngushticën e Otrantos. Kjo ishte një nga anijet e shumta që u nisën nga porti shqiptar i Vlorës duke transportuar shqiptarë në përpjekje për t'i shpëtuar kaosit të vitit 1997. Në atë kohë marina italiane u urdhërua të parandalonte me çdo kusht hyrjen e paautorizuar të emigrantëve shqiptarë në Itali.

Seriali i fundit i Hilës Paradox (2005), që përmban shtesa të ndrojtura të ngjyrave më të ngrohta, përfaqëson foto të jetës së përditshme në një mjedis që ndryshon: ndërtesa të papërfunduara, njerëz që lahen përpara të njëjtit det ku dikur humbën jetë njerëzish, bunkerë komunistë që mbeten kujtues të e kaluara traumatike. Jeta vazhdon. 

Shumë emigrantë shqiptarë që ndërtuan jetë të reja jashtë vendit vazhdojnë të kërkojnë ndjenjën e përkatësisë. Në performancën e tyre, "Voyage Transparent" (2004), artistët me bazë në Kanada "The Two Gullivers" (Flutura Preka dhe Besnik Haxhillari) tërheqin zvarrë një valixhe transparente, një metaforë për "bagazhin" e padukshëm (kujtimet dhe emocionet) që emigrantët mbajnë me vete. Artistët e morën këtë valixhe në kryeqytetin shqiptar, Tiranë në vitin 1994 dhe që atëherë e kanë ribërë aktin në të gjithë botën. Në çdo shfaqje, mbetet e paqartë nëse valixhja do arrijë në destinacionin e saj.

Për fotografin Enri Canaj, i rritur në Greqi, kërkimi për të kuptuar “shtëpinë” e kthen në Shqipëri. Në Shqipëri – "Një kthim në shtëpi" (2011–2015) ai përdor fotografinë për të kapur momentet e përditshme në Shqipëri: gra që vajtojnë në një funeral, fëmijë që luajnë, njerëz që shkojnë në punë. Projekti është një përpjekje për të njohur vendin që prindërit e tij lanë pas.

Në shumë raste, emigrantët shqiptarë duhej të fshihnin kombësinë e tyre kur mbërrinin në vendin e tyre të ri. Për shembull, në Greqi shumë morën emra grekë – një strategji mbijetese sepse të qenit “i padukshëm ” nënkuptonte se kishe më pak shanse për të qenë objektiv i racizmit. Megjithëse ekonomia e Shqipërisë është rimëkëmbur ngadalë, vendi mbetet një nga më të varfërit në Evropë. Kriza ekonomike e vitit 2008 dhe pandemia e fundit sollën më shumë papunësi dhe pasiguri.

Korrupsioni ka luajtur gjithashtu rolin e tij në përjetësimin e pabarazive sociale. 200 milionë euro e Pleurad Xhafës (2020), e cila u ekspozua përkohësisht në Teatrin Kombëtar në Tiranë, është një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj realitetit të normalizuar të korrupsionit në Shqipëri. Instalacioni përbëhet nga 500 euro brenda një kubi xhami.

 
 
 
 
 
View this post on Instagram
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

A post shared by DEBATIKCENTER (@debatikcenter)

Ajo u krijua për të protestuar kundër mungesës së rishpërndarjes transparente të pasurisë dhe privatizimeve të paligjshme – për ironi duke përfshirë edhe atë që çoi në shembjen e vetë Teatrit Kombëtar. Historia e emigracionit po përsëritet ndërsa njerëzit vazhdojnë të kërkojnë azil në të gjithë botën, përfshirë në Mbretërinë e Bashkuar. Ky art vazhdon të jetë kaq parashikues, sepse cikli nuk mbaroi kurrë për shqiptarët dhe kështu ne mund të vazhdojmë të kuptojmë përvojën e tyre përmes këtyre veprave të fuqishme për shpërnguljen.

emigrimi i shqiptareve

Sondazh

Insights 14 December 2022, 14:58 Klodian Tomorri

Taksë solidariteti, apo...?

Klodian Tomorri Qeveria do taksoje me 50% te ardhurat e jashtezakonshme te prodhuesve privat te energjise elektrike qe nuk i shesin energjine shtetit, por ...

Insights 7 December 2022, 19:53 Auron Tare

Ç'ndodhi në Urën e Peratit

Fotoja e shpërndarë nga Auron Tare Ka disa vjet qe i takoj cdo fund shtatori pergjate brigjeve te Vjoses midis Kelcyres dhe Tre urave. Ish ushtar...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin