LIVE UPDATES
Aktualitet

Në Durrës zbulohet sistemi mijëra vjeçar i furnizimit me ujë

22 August 2019, 13:40 Nga DOSJA
Në Durrës zbulohet sistemi mijëra vjeçar i furnizimit me

DURRËS – Nëntoka e lagjes 11 në qendër të Durrësit i ka befasuar përsëri arkeologët me një zbulim të ri, ndërsa bashkëjetesa e ndërtimeve të fundit në qytet me të kaluarën e tij mijëvjeçare sa vjen dhe vështirësohet.

Që prej 30 vitesh në qytetin antik nuk është ruajtur asnjë monument madhor i zbuluar, si amfiteatri apo mozaiku “Bukuroshja e Durrësit”.

Prof. Brikena Shkodra që nga viti 2015 ka kryer disa sondazhe në oborret e banesave të lagjes 11, por zbulimin e muajit të kaluar ajo e dallon nga të tjerët.

“Bëhet fjalë për lidhjen ende të pavërtetuar të një kompleksi të rëndësishëm termal me tubacionin – kanal mbitokësor që e furnizon me ujë atë,” tregon arkeologia Shkodra, për objektet e antikitetit të vonë që u gjetën në të dy anët e rrugës “Mustafa Varoshi”.

Sipas saj, zbulimet e fundit fillojnë të hedhin dritë mbi një periudhë pak të njohur të qytetit, në shekullin e 4-rt të erës sonë, kur Durrësi u caktua si kryeqendër e Epirit të Ri.

Njëlloj si më parë, Durrësi vijon ta marrë ujin e pijshëm me tubacione të instaluara mbi ura nga lumi Erzen, pranë fshatit Rromanat, por sistemi i shpërndarjes brenda qytetit nuk shfrytëzon më tubacionet nëntokësore prej plumbi të vulosura që i përkasin periudhës romake, pra shekujve të parë të erës sonë.

Zbulimi i fundit i Shkodrës ka vërtetuar se pas reformave të perandorëve Dioklecian dhe Kostantin, qyteti e ka ndryshuar standartin urbanistik të furnizimit me ujë nëpër lagjet e tij.

Strukturat prej murature me gjysmëharqet prej tulle dhe llaç hidroizolues që u zbuluan në oborrin e familjes Mima, vetëm 200 metra prapa teatrit “Aleksandër Moisiu”, mbanin mbi vete kanalin e dukshëm të ujit në një formë të re, të paaplikuar më parë.

Gjetjet në oborret e shtëpive dëshmojë se jeta në këtë lagje ka vijuar pa ndalim për shumë shekuj, megjithë vështirësitë që krijonte rrëshqitja e kodrës pranë saj. Prof. Brikena Shkodra thotë se banorët nuk donin ti largoheshin portit, por mbi të gjitha jetesa e tyre bëhej më e lehtë, kur shfrytëzoheshin elementët e mëparshëm të ndërtimit.

Familjet durrsake mbështesin ekspeditat

Arkeologia Brikena Shkodra, gjatë punës në oborrin e një familje durrsake | Foto : Gëzim Kabashi

Brikena Shkodra flet me simpati për familjet durrsake Mima, Spiru dhe Dakoli, të cilat i kanë vënë në dispozicion oborret e shtëpive për sondazhet e saj arkeologjike. Sipas arkeologes të kesh punëtorë për një muaj radhazi në oborr, si në rastin e fundit, dhe në një sipërfaqe mjaft të vogël, përbën një sakrificë për familjarët.

“Unë e mirëkuptoj edhe shqetësimin që u krijohet pas zbulimit të objekteve me vlerë historike-thotë Brikena.

Shpesh herë ata nuk guxojnë t’i restaurojnë banesat e tyre, pasi nuk e dinë se si do të veprojë më vonë shteti me monumentet e zbuluara. Por trishtimi i tyre bëhet më i madh, kur vetëm pak metra pranë, nuk është respektuar Ligji për Trashëgiminë Kulturore dhe janë dhënë leje për ndërtimin e pallateve deri në 12 kate. Kjo lagje bën pjesë në zonën A të riskut arkeologjik dhe ndërtimet duhet të jenë të kufizuara tërësisht, por trajtimi nga institucionet është i ndryshëm.

Në këto kushte disa familje i kanë nxjerrë në shitje banesat ku kanë jetuar për afro një shekull. Brikena shprehet për BIRN, se ky është një rast i mirë për bashkinë e qytetit, e cila në bashkëpunim me dikasteret qendrore mund të bëhet pjesë e kompensimit të këtyre familjeve, pasi nëntoka e lagjes garanton për zbulime me shumë vlerë për qytetin.

Deri tani, specialistët kanë patur mbështetjen e Institutit të Arkeologjisë, ndërsa prania e pushtetit vendor është thuajse e padukshme-shton prof. Brikena Shkodra.

30 vjet kërkime, asnjë monument për publikun

Lagjet mesjetare të zbuluara në ish-lulishten 1 maji, tashmë të mbuluara nën themelet e një pallati | Foto : Gëzim Kabashi

Në qytetin antik të Durrësit zbulimi i fundit arkeologjik që është konservuar nga specialistët i përket fundviteve 1980, kur u bllokua projekti i ndërtimit të një grupi pallatesh pas godinës së teatrit “Aleksandër Moisiu”. Ekspedita e prof. Afrim Hotit në këtë zonë nxori në dritë Rotondën mesjetare, i njohur gjerësisht si Forumi Rrethor.

Zbulimet në pjesën veriore të lagjes 11 i takojnë periudhës pas viteve 1990. E njohur si Zona A arkeologjike – e rëndësisë së veçantë për nëntokën e Durrësit, ndërhyrjet ndërtimore në këtë territor para viteve ’90 kanë qenë shumë të kufizuara.

Megjithëse vazhdon të jetë pjesa më pak e prekur e qytetit nga ndërtimet, lagjia 11 në të gjitha rastet e gërmimeve me qëllime ndërtimi ka dhuruar mrekulli të çdo lloji, disa të shpallura dhe disa të tjera të fshehura e të betonuara nën tokë. Monumenti në mermer i Geas, perëndesha e tokës dhe pjellorisë ishte një prej tyre.

Në bodrumet e njërës prej godinave të banimit pranë rrugës “Aleksandër Goga” ruhen fragmente të një furre për prerjen e monedhave të qytetit në antikitet si dhe një mozaik me vlerë; një tjetër godinë pranë shkollës “Shaqe Mazreku” është ngritur pranë trakteve të fortifikimit verior të kalasë bizantine të Durrësit.

Mozaiku dyngjyrësh i Hipokampit, i njohur si mozaiku me kalë deti ndodhet i mbuluar në një kryqëzim rrugor, shumë pranë bulevardit të Dëshmorëve. Mozaiku bardhë e zi është  hapur dhe mbuluar tre herë që nga viti 1947, pasi sipas specialistëve ruhet më mirë nën tokë se sa nën veprimin e agjentëve atmosferikë. Një tjetër mozaik me rozetë dhe 12 petale shumëngjyrëshe ka mbetur pranë shkallares së një pallati të ri, ndërtuar pranë vendit ku ndodhet mozaiku me kalë.

Shumë pranë tyre, në ish-lulishten “1 maj” edhe një zbulim tjetër i mrekullueshëm, dy lagje mesjetare e antike mbi njëra-tjetrën, fati i të cilave duket se do të jetë ekspozimi pjesor në bodrumin e godinës së banimit që u ngrit mbi të.

“Që prej tre dekadash në Durrës nuk ka shpëtuar asnjë zbulim madhor dhe objektet arkeologjike ndonjëherë kanë përfunduar nën themelet e godinave shumëkatëshe,” shprehet prof. Brikena Shkodra.

Disa ditë më parë ajo ka mbuluar përsëri me dhe’ objektin e sondazhit të fundit, që dëshmon sistemin urban të furnizimit me ujë brenda qytetit në shekullin e 4-tërt të erës sonë.

“Nuk është e lehtë të bllokosh studimin deri në verën e vitit të ardhshëm, por në profesionin tonë dihet se strukturat e zbuluara i ruan më mirë nëntoka,” përfundoi arkeologia.

Marrë nga Reporter.al

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

aktualitet aktualitet durres nentoka me uje durres nentoka me uje

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin