LIVE UPDATES
Insights

Një ligj për shkencën dhe shkenca jashtë universitetit

2 June 2019, 11:35 Nga DOSJA
Një ligj për shkencën dhe shkenca jashtë universitetit

TIRANË- Në vitin 1944, Atë Anton Harapi, mbante ligjëratën “Nji kushtrim për kulturë”, ku parashtronte platformën e tij për atë që do të ishte Instituti Shqiptar për Studimet dhe Artet, një akademi e parë që parim themelor do të kishte “Pro Cultura”.

Instituti do të jét apolitik. I vetmi movent qi do t’i japë jetë dhe lëvizje këtij organi do të jét shpirti Shqiptar i drejtuem në kulturën e përbotëshme, për t’ia mbërritjun kulturës Shqiptare.
Duhet t’a vendojmë mirë, nji herë e përgjithëmonë, se ky nuk âsht Institut nderi ase opurtuniteti, as nuk âsht vend ku do të pasqyrohen meritat e njênit apo të tjetrit; këtu vetëm do të peshohen dhe do të vleftësohen fuqit e veprat e dijes dhe t’artit shqiptár.

Kanë kaluar dhjetëra vjet dhe ende shpirti dhe inteligjenca e shqiptarit nuk po di të kthehet në një platformë të shkencës dhe të kulturës europiane. Analizojmë politikat e vendeve më të zhvilluara, por duke i kaluar në filtrin e burokracisë së një politike që nuk ndërton politika.

I tillë është propozimi më i fundit “Projektligj për veprimtarinë shkencore dhe kërkimore jashtë sistemit të arsimit të lartë, në RSh”. Ky projektligj, ndër të tjera, i shkruar me pasaktësi të shumta gjuhësore, rreket të bëhet ligj, por duket më shumë si një rregullore e brendshme e një institucioni që çuditërisht duhet të jetë “shteti shqiptar”. Një ligj, që më shumë se për shkencën, duket i shkruar për agjencitë që administrojnë fondet për shkencën.

Që në strukturën e tij dhe në vazhdim të Ligjit 80/2015, rishfaqet mendësia e margjinalizimit de facto të kërkimit shkencor, edhe pse de jure formalizohet me një kuadër ligjor.

Cili është roli që ky kuadër u parasheh universiteteve, ndërkohë që dimë se Ligji 80/2015 vetëm e përmend së largu kërkimin shkencor, kurse ky i  fundit e nxjerr krejtësisht jashtë. Po çfarë roli u shohin universiteteve ligjbërësit, nëse politikat e kthyera në ligj i trajtojnë thjesht si institucione pedagogjike?!

Ku do të zhvillohet kërkimi shkencor? Në akademi, në institute? Çfarë vendi zënë ato tek ne? Për sa për qind të popullsisë së Shqipërisë është shkruar ky projektligj? Ah, po, kjo do të justifikohej vetëm me mendësinë e një trashëgimie jo aq të largët sa ajo e Atë Anton Harapit, por shumë të afërt, me trashëgiminë e një shteti diktatorial. Tashmë edhe me ligj shkenca “e pavarur” hyn në struktura të tjera agjencish shtetërore, por duke dalë nga universiteti e duke u përqendruar përfundimisht në duart e qeverisësve.

Dhe, në këtë kaos, universitetet heshtin, për fat të keq. Janë të zëna me mbijetesën financiare dhe ekuilibrimin e “forcave”.

Ndonëse ky projektligj është shpërndarë, neve si pedagogë nuk na ka mbërritur në duar zyrtarisht. Në fund të fundit, universitetet nuk drejtohen nga një logjikë shumë e ndryshme. Cili është fondi i parashikuar nga universitetet për kërkim shkencor dhe çfarë parashikon ai? Se, natyrisht, ne organizojmë konferenca, por ato janë hapi i fundit i paraqitjes së rezultateve të punës. Sa mundësi kanë pedagogët dhe studentët të konkurrojnë për projekte kërkimore të financuara në kuadër të projekteve institucionale? Vështirë t’i japim përgjigje…

Shkenca nuk bëhet duke folur për shkencë. Në Komisionin parlamentar të Arsimit, kur diskutohej Ligji 80/2015, dy ish-ministra të Arsimit këmbëngulnin që neni 16 të shprehej: “Institucionet publike të arsimit të lartë janë persona juridikë publikë që financohen nga buxheti i shtetit dhe nga burime të tjera të ligjshme, siç përcaktohet në këtë ligj. Pasi lënia e vetëfinancimit, si i pari në radhën e burimeve, duket sikur ul rolin e financimit nga buxheti i shtetit. Bëhet fjalë për institucionet publike të arsimit të lartë, për shkak se financimi nga buxheti i shtetit është gjithmonë parësor”.

Por kjo logjikë nuk pasqyrohet as në këtë projektligj. Duket se shqyrtimi i reformave të ngjashme në vendet e zhvilluara prodhon edhe kësaj radhe një hibrid që nuk mund të mbillet këtu. Të sjell ndërmend reformën e fundviteve ‘90 për kërkimin shkencor në Itali, ndonëse ajo i shihte të integruara të gjitha institucionet kërkimore, natyrisht edhe universitetet. Nga analizat e atëhershme, Franca dhe Gjermania zinin 75% të patentave të regjistruara në nivel europian, kurse Italia rreth 35%. Bëhej fjalë për një situatë të institucioneve kërkimore, ku universitetet zinin 39.60%, kurse qendrat e tjera kërkimore zinin 41.80% dhe administrata shtetërore vetëm 16.60%. Në Shqipëri, sipas të dhënave zyrtare, mund të flitet për deri 10 patenta të deklaruara nga 0.7% e stafit akademik.

Po cila është panorama e shpërndarjes së institucioneve kërkimore, që të justifikojë këtë ligj? Jemi një vend ku edhe aq sa bëhet për kërkimin shkencor, rreth 90% e zë puna në universitete, ndaj nuk mund të kuptohet një projektligj i tillë, që lë jashtë universitet.

Duket se kërkimi shkencor duhet të zhvillohet bazuar vetëm në projekte me financim nga BE-ja. Po a e kemi ne infrastrukturë të tillë që të konkurrojmë me kolegët tanë në vendet fqinje. Sigurisht që kush ka qenë pjesë e këtyre projekteve e di mirë me sa vështirësi burokracish, mangësi infrastrukturore teknike dhe njerëzore është përballur. Mjafton t’u referohemi të dhënave zyrtare të AKKSHI-t për të parë se nga 150 projekte rajonale fituese, në vitin 2017, Shqipëria ka vetëm 6, Bosnja 14, Serbia 91. Në Horizon 2020, për vitin 2017, Serbia ka marrë rreth 30 milionë euro, kurse Shqipëria vetëm 1.5 milionë euro.

Prej vitesh rekomandimet e Komisionit Europian i kërkojnë Shqipërisë të bëjë përpjekje institucionale e ligjore për t’u përafruar me objektivat e BE-së për inovacionin. Por ky kuadër ligjor mendoj se nuk mund t’u shërbejë as edhe objektivave të renditur në dokumentin e përpiluar për strategjinë kombëtare të kërkimit shkencor 2017-2020.

Ndërkohë që kemi ngritjen e një rrjeti agjencish, që sigurojnë një fasadë të mirë, a shohim zhvillime të qëndrueshme? Do të kemi KNPSHZHTI-n, do të kemi KALKSH-in etj. Po shkenca? Mjafton të kujtojmë se buxheti i shtetit parashikon një financim për një të dënuar mbi 10 herë më shumë se për një student, ndaj ndoshta kemi numrin më të ulët në rajon të kërkuesve dhe të pedagogëve për numër popullsie, ndërkohë që kemi numrin më të lartë të të burgosurve për numër popullsie. Kjo është fatkeqësi për një shoqëri që çdo ditë i largohet truri dhe energjia njerëzore, në kërkim të një jete dinjitoze larg Shqipërisë.

Politikat e kërkimit duhen parë si nevoja strategjike për zhvillimin e vendit drejt modernizimit të tij, duke synuar t’ia dalim të jemi konkurrues në nivel rajonal, europian e më tej. Kjo bëhet e mundur vetëm duke rritur kapacitetet kërkuese dhe inovative. Për këtë duhet një reformë e guximshme, vizionare, ndoshta e drejtuar nga një komision parlamentar (sikur të kishim një parlament funksional!) me pjesëmarrjen e komunitetit shkencor, të biznesit etj.

Në një shoqëri, gjithnjë e më shumë në rrugën e globalizimit, kërkimi nuk mund të shihet si një mall i zakonshëm, që u nënshtrohet rregullave të tregut. Politika shtetërore dhe jo thjesht qeverisëse duhet ta shohin me përparësi investimin në kapacitetet njerëzore, formimin dhe aftësimin e të rinjve, përmes kërkimit shkencor dhe kontribuimit në një shoqëri që thyen skemat tradicionale, të cilat priren të mbajnë gjithçka nën kontrollin e “censorëve” të oligarkive ekonomike e financiare, që kushtëzojnë politikat. Le të ndërtojmë një strategji kombëtare “Pro Cultura”!

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

opinione opinione aljula jubani ligji per shkencen opinion nga aljula jubani aljula jubani ligji per shkencen opinion nga aljula jubani

Sondazh

Insights 1 June 2019, 19:16

Sikur të vendosnin fëmijët?

TIRANË- Ne kete 1 Qershor sdo te kish fushate, pergjate kaq shume vitesh nuk do te kishe sherrnaja politike, plot tre rekomandime pozitive te KE-s do ishin...

Insights 1 June 2019, 06:56

Negociatat e fshehta e tradhtojnë Kosovën

Nëse presidentët e Kosovës dhe serbët bëjnë një marrëveshje të fshehtë për të normalizuar marrëdhëniet mes tyre me anë të shkëmbimit të territoreve, ajo mund të...

Insights 30 May 2019, 09:31

Analiza: Kur do të marrë fund bota unipolare?

“Shekulli Amerikan” po perëndon. Të paktën, ky është konsensusi i shumicës së analistëve tëpolitikës ndërkombëtare. Pavarësist nëse i`a atribuojnë rënien e SHBA...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin