LIVE UPDATES
Ekonomi

Pengesat e reja me të cilat përballet ekonomia botërore pas pandemisë së koronavirusit

7 August 2021, 06:40 Nga DOSJA
Pengesat e reja me të cilat përballet ekonomia botërore pas

TIRANË– Pandemia shkaktoi rënie të frikshme ekonomike, por tani po shfaqet një bum i çuditshëm dhe energjik. Çmimi i naftës është rritur, ndërsa restorantet dhe kompanitë e transportit po luftojnë për të rekrutuar stafin. Ndërsa shoqëritë më të mëdha sinjalizojnë se fitimet do të arrijnë nivele rekord këtë vit, tregjet e aksioneve janë gjithashtu në një periudhë lulëzimi. Një indeks i krijuar nga JPMorgan Chase dhe IHS Markit tregon se rritja globale është në nivelin më të lartë që nga viti 2006.

Çdo arratisje nga Covid-19 është një arsye për të festuar. Por ekonomia e sotme në lulëzim është gjithashtu një burim ankthi, sepse tre pengesa shtrihen nën sipërfaqe. Së bashku, ato do të përcaktojnë se cila lulëzon dhe nëse mund të ruhet një nga rimëkëmbjet më të pazakonta ekonomike në histori.

Pengesa e parë ndan të vaksinuarit nga personat e pavaksinuar. Vetëm ato vende, shtetasit e të cilëve vaksinohen, do të jenë në gjendje të zbutin Covid-19. Ky është kushti që dyqanet, baret dhe zyrat të rihapen përgjithmonë, dhe klientët dhe punëtorët të ndihen të sigurt kur largohen nga shtëpitë e tyre. Por vetëm një në katër njerëz në të gjithë botën, ka marrë një dozë të parë të vaksinës dhe vetëm një në tetë persona është i mbrojtur plotësisht. Edhe në Amerikë, disa shtete të nënvaksinuara janë të rrezikuara nga varianti infektues Delta.

Pengesa e dytë ka të bëjë me ofertën dhe kërkesën. Mungesa e mikroçipave ka penguar prodhimin e pajisjeve elektronike dhe makinave, pikërisht atëherë kur konsumatorët dëshirojnë t’i konsumojnë ato më tepër. Kostoja e transportimit të mallrave nga Kina në portet e brigjeve perëndimore të Amerikës, është katërfishuar në krahasim me nivelin e para pandemisë. Edhe kur këto pengesa të zhbllokohen, ekonomitë e hapura rishtas do të krijojnë çekuilibra të rinj.

Në disa vende, njerëzit duket se janë më të prirë të dalin për një pije sesa të punojnë në një bar, duke shkaktuar mungesë strukturore të fuqisë punëtore në sektorin e shërbimeve. Çmimet e shtëpive janë rritur, duke treguar se qiratë së shpejti do të fillojnë të rriten gjithashtu. Kjo mund të nxisë inflacionin dhe të thellojë ndjenjën se strehimi është i papërballueshëm.

Pengesa e tretë ka të bëjë me tërheqjen e stimulit. Duhet të vijë një pikë kur ndërhyrjet e shtetit që u ndërmorën vitin e kaluar duhet të tërhiqen mbrapsht. Bankat qendrore të vendeve të pasura kanë blerë asete me vlerë mbi 10 trilionë dollarë që nga fillimi i pandemisë dhe po mendojnë me nervozizëm se si ta shpëtojnë veten pa shkaktuar trazira në tregjet e kapitalit. Kina, ekonomia e së cilës nuk u tkurr në vitin 2020, ofron një shenjë të asaj që do të vijë: ajo ka forcuar politikën e kredisë këtë vit, duke ngadalësuar rritjen e saj.

Rreziqet

Ndërkohë, skemat e ndihmave emergjente të qeverisë, si programet e sigurimit të të papunëve, kanë nisur të skadojnë. Familjet nuk kanë gjasa të marrin një stimul të ri në vitin 2022. Deficitet do të tkurren në vend që të zgjerohen, duke e zvarritur rritjen. Deri tani, ekonomitë kanë shmangur në masë të madhe një valë falimentimesh të dëmshme, por askush nuk e di se sa mirë do të performojnë kompanitë kur të afrohen afatet e pagesës së huave dhe pasi punëtorët e tyre të mos paguhen më me shpenzimet e taksapaguesve.

Ju mund të mendoni se një ngjarje kaq ekstreme sa një pandemi, e kombinuar me reagimin e jashtëzakonshëm të qeverive, do të shkaktonte reagim ekonomik global po aq ekstrem. Pesimistët shqetësohen për një rikthim të inflacionit të stilit të viteve 1970, ose një përplasje financiare, ose se energjia themelore e kapitalizmit do të venitet nga ndihmat shtetërore. Rezultate të tilla apokaliptike janë të mundura, por nuk ka shumë të ngjarë të ndodhin. Një mënyrë më e mirë për të parashikuar të ardhmen, është duke shqyrtuar se si tre linjat e pengesave bashkëveprojnë ndryshe në ekonomi të ndryshme.

Amerika

Fillojmë me Amerikën. Me vaksina të shumta dhe stimul të madh, ekonomia e saj është në rrezik mbinxehje. Në muajt e fundit, inflacioni ka arritur nivele që nuk janë parë që nga fillimi i viteve 1980. Tregu i punës po vihet nën presion, ndërkohë që aktiviteti ekonomik zhvendoset. Edhe pas shtimit të 850,000 vendeve të reja të punës në qershor, numri i njerëzve që punojnë në hoteleri është 12% më i ulët se para pandemisë. Punëtorët ngurrojnë që të rikthehen në këtë industri, e cila ka rritur pagat. Pagesa për orë është pothuajse 8% më e lartë se në shkurt 2020.

Ndoshta ata do të kthehen kur ndihmat emergjente të papunësisë të skadojnë në shtator. Por edhe shtetet që nuk kanë një skemë të tillë, si Australia, po vuajnë gjithashtu nga mungesa e fuqisë punëtore. Qëndrimet ndaj punës mund të ndryshojnë në pjesën e poshtme të spektrit të të ardhurave, midis kamerierëve dhe pastruesve, jo vetëm midis profesionistëve me të ardhura të larta, që ëndërrojnë jahte dhe pushime luksoze. E gjithë kjo tregon se ekonomia e Amerikës do të mbinxehet, dhe do të ketë presion të vazhdueshëm ndaj Rezervës Federale për të shtrënguar politikën monetare.

Vendet e tjera të pasura

Në vende të tjera të pasura, situata është më pak alarmante. Disa shtete kanë një pjesë të konsiderueshme të popullsisë që refuzon të vaksinohet, si Japonia, e cila ka vaksinuar plotësisht më pak se 15% të popullsisë së saj. Europa po përparon me vaksinat, por në sajë të stimulit më të vogël ekonomik, inflacioni nuk ka arritur nivelet amerikane. Në Britani, Francë dhe Zvicër, 8-13% e të punësuarve u përfshinë në skemat e papunësisë në fund të majit.

Në të gjitha këto ekonomi, rreziku është që politikëbërësit të reagojnë më tepër se ç’duhet ndaj inflacionit të përkohshëm, të importuar, duke e tërhequr mbështetjen ekonomike shumë shpejt. Nëse ndodh kështu, ekonomitë e tyre do të vuajnë, ashtu siç vuajti Eurozona pas krizës financiare të viteve 2007-‘09.

Vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme janë në një gjendje problematike. Ata duhet të përfitonin nga rritja e kërkesës globale për mallra, por nuk po ndodh kështu. Indonezia, që po lufton me një valë tjetër Covid-19, po rishpërndan oksigjenin nga industritë në spitale. Në vitin 2021, vendet më të varfra, të cilave u mungon dëshira e madhe për t’u vaksinuar, parashikohet të rriten më ngadalë sesa vendet e pasura për të tretën herë në 25 vjet.

Edhe ndërsa Covid-19 dobëson rimëkëmbjet e tyre, tregjet në zhvillim po përballen me mundësinë e normave më të larta të interesit në Rezervën Federale. Kjo mund të ushtrojë presion për rënien e valutave të tyre ndërsa investitorët blejnë dollarë, duke rritur rrezikun e paqëndrueshmërisë financiare. Bankat e tyre qendrore nuk kanë luksin që të injorojnë inflacionin e përkohshëm ose të importuar. Brazili, Meksika dhe Rusia kanë rritur normat e interesit kohët e fundit dhe kështu mund të veprojnë më shumë vende. Kombinimi i vaksinimit të vonë dhe shtrëngimit të hershëm monetar, do të jetë i dhimbshëm.

 Përgatituni për strehim

Cikli ekonomik ka qenë i furishëm, duke e lënë rënien pas, brenda vetëm një viti. Ndoshta deri në verën e vitit 2022, shumica e njerëzve do të jenë vaksinuar, biznesi do të jetë përshtatur me modelet e reja të kërkesës dhe stimuli ekonomik do të tërhiqet në një mënyrë të rregullt graduale. Sidoqoftë, në këtë bum të çuditshëm, kini kujdes nga pengesat./Monitor/

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

ekonomi ekonomi pandemia e covid 19 varianti delta pandemia e covid 19 varianti delta

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin