LIVE UPDATES
Art&Argëtim

‘Shkëlqimi dhe rënia e qytetërimeve të lashta’, çfarë parashikon e ardhmja për ne?

20 February 2019, 16:47 Nga DOSJA
‘Shkëlqimi dhe rënia e qytetërimeve të lashta’,

“Qytetërimet e mëdha nuk vriten, ato marrin jetën e tyre.”

Kështu përfundoi librin e tij historiani, Arnold Toynbee, ‘Një studim i historisë’, një eksplorim mbi lindjen dhe zhdukjen e 28 qytetërimeve të ndryshme në mbarë botën. Ai kishte të drejtë në disa aspekte: qytetërimet shpesh janë përgjegjëse për rënien e tyre. E sigurisht shkatërrimi i tyre ndikohet edhe nga faktorë të tjerë.

Perandoria Romake, për shembull, ishte viktimë e shumë faktorëve duke përfshirë zgjerimin e tepërt, ndryshimet klimatike, degradimin e mjedisit dhe udhëheqjen e dobët, deri në shkatërrim nga Vizigotët në 410 dhe Vandalët në 455. Perandoria Romake mbulonte 4.4 milionë kilometra katrorë (1.9 milje katrorë) në 390. Pesë vjet më vonë, ajo kishte rënë në 2 milionë km katrorë (770.000 milje katrorë). Nga 476, shtrirja e perandorisë ishte zhdukur pothuajse.

E kaluara jonë e thellë është ndërtuar mbi dështimin e përsëritur. Kërkimet e ndryshme në Qendrën për Studimin e Rrezikut ekzistues në Universitetin e Kembrixhit, përpiqen të zbulojnë se çfarë ndodh me procesin e ngritjes dhe rënies së qytetërimeve historike. Mënyra e parë për të kryer kërkime mbi qytetërimet historike është krahasimi i jetëgjatësisë së tyre. Kjo mund të jetë e vështirë, sepse nuk ka një përkufizim strikt të qytetërimit, as një bazë të dhënash mbi lindjet dhe vdekjet e tyre.

Në grafikun e mëposhtëm është krahasuar jetëgjatësia e qytetërimeve të ndryshme, duke filluar me shoqëritë egalitare, dominimet ushtarake, qytetet dhe strukturat e vazhdueshme politike.  Të dhënat janë nxjerrë nga studimet mbi rritjen dhe rënien e perandorive (për 3000-600 BC dhe 600BC-600) dhe një studim joformal, me burime të qytetërimeve të lashta.

Pothuajse të gjitha qytetërimet e kaluara janë përballur me këtë fat. Disa janë gjetur ose transformuar, siç janë kinezët dhe egjiptianët. Kolapse të tjera ishin të përhershme, siç ishte rasti i Ishullit të Pashkëve. Ndonjëherë qytetet në epiqendrën e kolapsit ringjallen, siç ishte rasti me Romën. Në raste të tjera, të tilla si rrënojat në Maya, ata janë lënë të braktisur.

Shoqëritë e së kaluarës dhe të tashmes janë vetëm sisteme komplekse të përbëra nga njerëzit dhe teknologjia.

Shoqëritë e së kaluarës dhe të tashmes janë vetëm sisteme komplekse të përbëra nga njerëzit dhe teknologjia. Teoria e “aksidenteve normale” sugjeron që sistemet komplekse teknologjike rregullisht i japin rrugë dështimit. Pra, kolapsi mund të jetë një fenomen normal për qytetërimet, pavarësisht nga madhësia dhe pozita e tyre.Ne mund të jemi më të avancuar teknologjikisht tani, por kjo nuk jep shumë arsye për të besuar se ne jemi të imunizuar ndaj kërcënimeve që i kanë hequr edhe paraardhësit tanë. Aftësitë tona teknologjike të sapoformuara sjellin edhe sfida të reja me të cilat duhet të përballemi.

Burimi: BBC 

L.K/Dosja.al

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

kuriozitete kuriozitete ndikimi i shoqerise ne civilizimin e sotem qyteterimet e lashta shoqeria drejt shkaterrimit ndikimi i shoqerise ne civilizimin e sotem qyteterimet e lashta shoqeria drejt shkaterrimit


Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin