LIVE UPDATES
Bota

Shqiptarët ortodoksë në Ukrainë dhe predikimi në shqip i Fan Nolit në Odesa

30 March 2022, 13:43 Nga DOSJA
Shqiptarët ortodoksë në Ukrainë dhe predikimi në shqip

UKRAINË- 200-300 vjet më parë ishin jo të paktë shqiptarët që emigruan në Ukrainë. Në atë periudhë në pjesë të ndryshme të Ballkanit dhe në Shqipëri sundonte Perandoria Osmane dhe kryesisht shqiptarët ortodoksë ishin nën trysni. Destabiliteti në vend bëri që shumë shqiptarë ortodoksë toskë nga Korça, Përmeti e Kolonja të merrnin udhën e emigrimit e të shpërnguleshin drejt viseve ku mendonin se ishin më të qetë. Shqiptarët fillimisht do të vendoseshin në veri të Odesës, në Ukrainën e sotme. Në afërsi të këtij qyteti dhe në pjesën lindore të Gadishullit të Krimesë, në bregdetin e Detit Azov, ata gjenden sot e kësaj dite, duke ruajtur fort zakonet, veshjet dhe gjuhën shqipe.

Gjuha shqipe vijon të ruhet edhe në këto fshatra ku gjenden shqiptarë si, Karakurt (Zhovtnjovoje), Taz (Devneskoje), Tyshki (Gjeorgjevka) dhe Xhandran (Gamovra).

Sipas historianit Marenglen Verli, jo rastësisht shqiptarët do të shkonin atje, pasi në Moldavi, në kufi me Ukrainën, kishte princa shqiptarë.

“Popullsia që u vendos atje ka qenë e gjitha e përkatësisë ortodokse dhe kur Perandoria Osmane pësonte pas lufte goditje si të thuash siç ndodhte me Austrinë dikur, siç ndodhi me Rusinë në rastin konkret, atëherë mbi këtë popullsi trysnia ishte e tillë që ato shpërnguleshin”, shprehet historiani Marenglen Verli për Gazetën “Si”.

Verli thotë se shqiptarët i kanë nisur këto ngujime apo largime nga fundi i shekullit 17-të dhe në fillim të shekullit 18-të.

“Koha e vendosjes në viset jugore të Ukrainës të shqiptarëve që i gjejmë deri në fund të shekullit të kaluar dhe deri në ditët tona, në afërsi të Odesës dhe në pjesën lindore të Gadishullit të Krimesë, në bregdetin e detit Azov duhet të jenë përgjithësisht pak më të vona. Këto duhet të jenë të periudhës kur në Rusi sundonte Katerina e Dytë, d.m.th, në gjysmën e dytë të shek. 18”, shprehet historiani Verli për Gazetën “Si”, ndërsa shton se “largimet lidhen me kohën kur mbas konflikteve të armatosura ndërmjet Rusisë dhe Perandorisë Osmane, e para arriti të shtojë territore, të cilat ia shkëputi Perandorisë Osmane. Ndërkohë kishte konflikte ushtarake që  ndodhnin në viset shqiptare ku jorastësisht u gjallëruan dhe morën formë dy pashallëqet e mëdha, ai i Shkodrës dhe Janinës”.

Sipas Verlit, shkak që shqiptarët të largoheshin nga Shqipëria ishte destabiliteti në vendin tonë gjatë sundimit të Perandorisë Osmane.

“Konfliktet dhe mungesa e stabilitetit në zonat e juglindjes bënë që të largoheshin shumë familje dhe të vendosurit në këto zona mbajnë kujtime që i takojnë kësaj zone të Shqipërisë Juglindore që shtrihet në rajonin midis Korçës, Përmetit, Janinës e rreth e qark. Të kësaj treve janë kryesisht me sa duket të vendosurit e gjysmës së dytë të shekullit të 18-të në Ukrainë, bëhet fjalë për vitet 1770-1780, kur ndodhin këto ngjarje që përmenda, qoftë konflikti ruso-turk, qoftë destabiliteti në këto zona shqiptare”, shprehet historiani Verli për Gazetën “Si”.

Edhe historiani Dorian Koçi thotë për Gazetën “Si” se në mes të shekullit 19-të drejt Odesës pati një valë emigrimi nga ortodoksët e Shqipërisë, kryesisht nga Korça, Përmeti e Kolonja.

“Shqiptarët ishin vendosur që në fillimet e themelimit të qytetit, ku shërbenin si mercenarë dhe tregtarë të vegjël, të njohur si me emrin arnautë. Në mes të shekullit të XIX, drejt Odesës pati një rrymë emigrimi nga shqiptarë ortodoksë nga Korça, Përmeti e Kolonja”, thotë Koçi ndërsa shton se “në atë kohë, qyteti i Odesës ishte një qytet kozmopolit ku gjendeshin të gjitha popullsitë”.

Verli thotë se fillimisht ata ishin të pastabilizaur duke zënë vend kryesisht në rajone agrare.

“Në territoret ku ato u vendosën, kryesisht ata të shekullit të 18-të, ndoshta ishin të pastabilizuar me tokat, d.m.th kishin zënë vend në rajone agrare. Dhe një pjesë relativisht e vogël më vonë më vonë konstatohet edhe në qytetin e Odesës”.

Edhe pse numri i shqiptarëve që jetojnë në Ukrainë thuhet se arrin në 5000 veta, Verli thotë se numri nuk mund të thuhet sot me saktësi.

“Gjithsesi nuk duhet të ketë qenë dhe shumë i vogël sepse në fillim të shekullit 19-të ka pasur fluks”.

Sipas Verlit, në këtë kohë përveç fshatrave shqiptarë si fshati Karakurt, apo 3 fshatra të tjerë si: Taz sot Devnenskoje, Tyshki, sot Gjeorgjevka, Xhandran sot Gamovra, kishte shqiptarë edhe në qytetin e Odesës. Verli shpjegon më tej se në fillim të viteve 1990, emrat e këtyre vendbanimeve filluan të sllavizoheshin.

“Rreth vitit 1953 studiues shqiptarë që kanë shkuar në Bashkimin Sovjetik të asaj kohe, i gjetën këto fshatra ku vazhdonte të ruhej gjuha shqipe. Nga studiues që kanë shkuar atje, mendohet të jenë 7 fshatra”.

Siç shpjegon historiani Koçi, edhe “publicisti Fan Noli në 1911 predikoi shqip në Odesë në Kishën e Trinitisë së Shenjtë ose Shën Triadhës. Ajo ndodhej mes pazarit dhe rrugës Arnauti i Madh në Ekaterinskaya 67”.

Koçi thotë më tej për Gazetën “Si” se në vitet 1823-1824, aty ishte i internuar edhe shkrimtari i madh rus, Pushkin, që do të shkruante se “ajri është i mbushur me Europë”.

“Në qytetin e Odesës ka dy rrugë, Arnauti i vogël dhe Arnauti i madh, të cilat sot quhen Ulica albanske dhe që dëshmojnë praninë shqiptare në këtë qendër të madhe urbane”, vijon më tej Koçi.

Verli ndan edhe një detaj tjetër për pakicat shqiptare ku thotë se në ushtrinë ruse kishte edhe nga shqiptarët e vendosur atje.

“Një pjesë e ushtrisë ruse kishte luftëtarë shqiptarë nga këta të vendosur në zonën e Ukrainës, ashtu siç kishte të tillë edhe në Perandorinë Osmane”.

Duke qenë se koha e shpërnguljes ka qenë jo e largët dhe territori nga ishin rekrutuar ishte i njëjtë, historiani Verli shprehet se “ndoshta edhe njiheshin si banorë të këtij apo atij fshati, të zonës së Shqipërisë Juglindore edhe kanë ruajtur njëri-tjetrin”.

Tashmë shqiptarët e Ukrainës janë kthyer sërish në emigrantë, e ndërsa para 200-300 vitesh u larguan nga Shqipëria për shkak të destabilitetit, tani një pjesë e tyre po largohen nga Ukraina (si miliona ukrainas) për shkak të luftës. Disa prej tyre janë kthyer edhe në atdheun e tyre të parë, në Shqipëri./Gazeta Si/

Ndihmës-Sekretarja e Shtetit takoi Alibeajn, ndërsa Paloka deklaroi se ka firmosur peticionin kundër ambasadores Kim. Çfarë do të thotë kjo për PD?

View Results

diaspora diaspora dorian koçi marenglen verli shqiptaret e ukraines dorian koçi marenglen verli shqiptaret e ukraines

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin