LIVE UPDATES
Art&Argëtim

Tërmete, përmbytje dhe konflikte ushtarake, monumentet romake janë të “pavdekshme”

20 December 2021, 18:51 Nga DOSJA
Tërmete, përmbytje dhe konflikte ushtarake, monumentet romake

ITALI –Brenda Koloseumit, vizitorët kanë hapësirë ​​të bollshme për të fotografuar monumentin me më shumë se 50,000 vende që dikur grumbullonte njerëzit në arenë për ngjarje që varionin nga betejat e përgjakshme të gladiatorëve deri tek garat me qerre. I njohur gjithashtu si Amfiteatri Flavian, hapja madhështore në vitin 80 pas Krishtit paraqiti 100 ditë të pandërprera lojërash që thuhet se përfshinin therjen e rreth 9,000 kafshëve. Me katër kate të larta dhe 188 metra të gjerë, struktura ovale mbetet amfiteatri më i madh në botë.

I ndërtuar rreth 40 vjet më vonë, Panteoni ka një kube tërheqëse dhe arrin kulmin në një dritare rrethore, të njohur si oculus që vërshon brendësinë me dritë natyrale. Emri Pantheon, i cili kombinon fjalët greke për “të gjithë” dhe “zot”, sugjeron një funksion fetar, por disa historianë mendojnë se monumenti është ndërtuar kryesisht për t’i bërë haraç perandorëve romakë. Me gjithë shkatërrimin e kohës, gjysmësfera ikonë mbetet e paprekur dhe është ende kupola më e madhe e betonit të papërforcuar në botë.

Kur bëhej fjalë për ndërtimet e mëdha, romakët e dinin qartë se çfarë po bënin. Gati 2000 vjet pasi u ndërtuan, këto dy struktura gjigante dhe teknikisht befasuese u kanë rezistuar tërmeteve, përmbytjeve dhe konflikteve ushtarake, duke i qëndruar gjatë mbi perandorinë që i ka krijuar dhe duke u bërë mishërime fizike të ndikimit të qëndrueshëm të kulturës romake në të gjithë globin.

Por si e realizoi Roma e lashtë një arkitekturë kaq monumentale dhe afatgjatë kaq shumë kohë më parë?

Inxhinierët dhe shkencëtarët e materialeve janë ende duke studiuar strukturat romake sot, dhe ata thonë se sekreti është bashkimi i dizajnit me një recetë inovative për betonin, një material jashtëzakonisht i qëndrueshëm dhe i adaptueshëm që përdoret ende në mbarë botën. Ndërsa romakët nuk e shpikën betonin, ata sigurisht e ngritën “stekën” për ndërtimin me të. Derdhja e betonit i lejoi arkitektët romakë të arrinin pothuajse çdo formë që mund të imagjinonin, të kufizuar vetëm nga aftësia e tyre për të ndërtuar format prej druri të nevojshme për të formuar llumin shkëmbor. Por harqet, qemerët dhe kupolat që janë nënshkrime të ndërtesave romake nuk ishin thjesht fluturime të fantazisë. Betoni që i mbante së bashku këto dizajne ishte gjithashtu unik. Betoni romak përdori një recetë të ndryshme nga betoni modern, dhe studiuesit që studiojnë këtë material të lashtë thonë se përbërësit e tij duket se i japin materialit rezistencë fenomenale ndaj degradimit.

Betoni romak është një përzierje më e thjeshtë e gëlqeres së gjallë, e bërë nga pjekja dhe grimcimi i shkëmbinjve gëlqerorë dhe, më e rëndësishmja, agregatet e shkëmbinjve vullkanikë të llojeve të ndryshme, të cilat ishin të bollshme në rajonin përreth Romës. Ndryshe nga agregatet e përdorura në betonin modern, këto materiale vullkanike të përdorura nga romakët janë shumë reaktivë dhe betoni që rezulton mbetet kimikisht aktiv për shekuj pasi ngurtësohet fillimisht. Në ndryshim nga betoni modern, ky reaktivitet i vazhdueshëm lejon që betoni romak të bëhet më i fortë me kalimin e kohës. Këto reaksione kimike afatgjata mund të shërbejnë për të përforcuar çarje të vogla që shpesh formohen midis copave të agregatit dhe çimentos lidhëse dhe për t’i parandaluar ato të përhapen më larg. Ky kapacitet rigjenerues, i mundësuar nga mineralet vullkanike reaktive, është ajo që mundëson qëndrueshmërinë e kapacitetit të jashtëzakonshëm të betonit romak.

Ndërtimi modern i betonit mund të zgjasë 100 vjet me mirëmbajtje, por disa struktura romake kanë mbijetuar për 1000 vjet ose më shumë pa asistencë. Në Colosseum, betoni nuk është domosdoshmërisht ylli i shfaqjes, por ka luajtur një rol integral në mbijetesën e arenës. Materiali më i spikatur në Koloseum është guri gëlqeror i travertinës, por betoni është ai që mban lart harqet e shumta ikonike të amfiteatrit. Megjithatë, ndoshta kontributi më i rëndësishëm i betonit në jetëgjatësinë e Koloseut është jashtë syve.

Asnjë vizitë në Romë nuk do të ishte e plotë pa një vizitë në Koloseum, por për këdo që kërkon kulmin e ndërtimit të betonit në botën e lashtë, kupola e papërforcuar e Panteonit është një domosdoshmëri. Nëse një arkitekt do të përpiqej të ndërtonte Panteonin sot, planet do të mohoheshin sepse pa përforcim, siç janë shufrat e çelikut që përdoren zakonisht në strukturat moderne të betonit, kupola do të shkelte kodin modern të inxhinierisë civile. 

Marrë nga BBC

(m.k/dosj.al)

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

kulture kulture italia koloseu ne rome panteoni statuja antike romake italia koloseu ne rome panteoni statuja antike romake

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin