LIVE UPDATES
Insights

Pse jemi kaq të tmerruar nga e panjohura?

26 October 2021, 17:23 Nga DOSJA
Pse jemi kaq të tmerruar nga e panjohura?

Imagjinoni që po prisni të merrni një përgjigje mbi një pozicion pune që e keni ëndërruar prej kohësh. Intervistuesi juaj ishte i vështirë për t’u “lexuar’, nuk ka asnjë mënyrë për të hamendësuar rezultatin. Me kalimin e ditëve, a dëshironi më mirë të dini rezultatin, në vend që të duroni një minutë më shumë në pritje, edhe nëse është një lajm i keq ?

Po ndjenjat tuaja gjatë takimit? Do të preferonit që dikush t’ju thoshte, paraprakisht, se nuk donte t’ju shihte më, në vend që të prisnit që telefoni juaj të binte apo të prisnit për një mesazh të ri? A do të rrezikonit edhe dinjitetin tuaj duke kërkuar shenja angazhimi në një moment të papërshtatshëm?

Në të dy skenarët një ndjenjë e pasigurisë mund të sjellë një ndjenjë sikleti akut. Për disa njerëz, një paaftësi e përgjithshme për të përpunuar situata të paqarta mund të nxisë edhe çrregullime kronike të ankthit.

“Pasiguria mund të intensifikojë sa kërcënuese ndihet një situatë,” thotë Ema Tanovic, një psikologe me Boston Consulting Group në Filadelfia, e cila gjithashtu ka hulumtuar pasojat e pasigurisë në Universitetin Yale.

Shkencëtarët, duke përfshirë Tanoviçin, tani po bëjnë hapa të mëdhenj në shpjegimin se përse pasiguria mund të jetë kaq torturuese dhe për të përcaktuar pasojat e dëmshme për vendimmarrjen dhe sjelljen tonë. Duke i kuptuar ato mekanizma, ne mund të mësojmë t’i lehtësojmë ato ndjenja, dhe ndoshta edhe të “lulëzojmë” nën frikën e së panjohurës.

Të panjohura të njohura

Njohuritë tona për efektet e pasigurisë në tru dhe trup vijnë nga një seri studimesh paksa sadiste. Në një eksperiment tipik, pjesëmarrësit janë të lidhur me elektroda, të afta për të dhënë një goditje elektrike të padëmshme, por pak të dhimbshme, në lëkurë, ndërsa studiuesit matin përgjigjet fiziologjike që priren të lidhen me stresin, të tilla si djersitja e lëkurës ose ndryshimet në madhësinë e bebes së syrit. Studim pas studimi, studiuesit zbuluan se çdo element i paparashikueshmërisë rrit ndjeshëm shqetësimin e njerëzve , pavarësisht se nuk ka dallim objektiv në intensitetin e goditjes. Pjesëmarrësit tregojnë stres më të madh nëse ka një shans 50% që ata të mund të marrin një goditje , për shembull, në krahasim me situatat në të cilat ka një siguri 100% se do të goditen nga rryma.

“Nëse mendojmë në terma thjesht racionalë, kjo nuk ka kuptim: një shans 50% për një tronditje duhet të jetë sa gjysma e provokimit të ankthit sesa një shans 100% nëse gjithçka që na intereson është vetë kërcënimi. Por mendja jonë nuk funksionon kështu“, thotë Tanoviç.

Dhe nuk është vetëm pasiguria e një kërcënimi që shkakton shqetësim. Ne gjithashtu hezitojmë ta vendosim veten në situata potencialisht fitimprurëse nëse ato përfshijnë një element të paparashikueshmërisë. Tanovic kohët e fundit u kërkoi pjesëmarrësve të luanin një lojë të quajtur “Detyrat e Pritjes së Pasigurt”. Nuk kërkon shumë aftësi, gjatë provave të ndryshme, pjesëmarrësit kanë mundësinë të fitojnë pak para. Rezultati i çdo prove është thjesht i rastësishëm, por pjesëmarrësit kanë një zgjedhje për të ditur rezultatin menjëherë, në vend që të presin disa sekonda para se ta zbulojnë. Njohuria e menjëhershme vjen me një penallti. Nëse fitojnë provën, do të kenë më pak shanse për të fituar dhe çmimi do të jetë më i vogël. Pavarësisht se ishte opsioni më racional, vetëm 37% e pjesëmarrësve zgjodhën të prisnin në çdo provë të vetme. Pjesa tjetër ishin të gatshëm të merrnin një goditje financiare për të shmangur disa nga pritjet në ankth në një gjendje pasigurie . Tanoviç thotë se shumë situata të përditshme shkaktojnë të njëjtin lloj reagimi.

“Njerëzit mund të përpiqen shumë për të reduktuar pasigurinë dhe ankthin që vjen me të, si thirrja e vazhdueshme e një personi të dashur për t’u siguruar që është mirë, dërgimi i mesazheve të pandërprera kur nuk i kanë kthyer mesazhe, përgjigja që vjen pas një interviste. Ndonjëherë funksionon dhe sjellja zgjidh pasigurinë, por këto veprime shpesh mund të jenë mjaft të kushtueshme për sa i përket kohës, përpjekjes dhe efektit në marrëdhënie”, thotë ajo.

Neuroshkencëtarët kanë filluar të gjurmojnë aktivitetin e trurit pas kësaj vendimmarrjeje me të meta. Hulumtimi është ende në vazhdim, por rezultatet e deritanishme ofrojnë disa sugjerime të përgjigjes nervore ndaj pasigurisë. Duket se ka një aktivitet të shtuar në amigdalë,  që mund të pasqyrojë një gjendje ” hipervigjilence “, kështu që ne jemi më vigjilentë ndaj rreziqeve të mundshme. Pasiguria gjithashtu duket se shkakton insulën e përparme, e cila është e përfshirë në peshimin e pasojave të një ngjarjeje të veçantë dhe që mund të hiperbolizojë vlerësimet e trurit për dëmin e mundshëm. Reagimet tona ndaj pasigurisë mund të kenë pasur kuptim në evolucion. Truri vazhdimisht përpiqet të parashikojë se çfarë do të ndodhë më pas, duke e lejuar atë të përgatisë trupin dhe mendjen në mënyrën më efektive të mundshme. Në situata të pasigurta, ky planifikim është shumë më i vështirë, dhe nëse jeni duke u përballur me një grabitqar ose një armik njerëzor, përgjigja e gabuar mund të jetë vdekjeprurëse. Si rezultat, mund të jetë e dobishme të gaboni në anën e kujdesit, ose duke shmangur plotësisht pasigurinë ose duke e vendosur trurin dhe trupin në një gjendje të eksituar që është gati për t’iu përgjigjur një situate në ndryshim.

Ne mund të mos e shijojmë shqetësimin në atë kohë, por në një këndvështrim të dytë, shpesh është elementi i befasisë që i bën sukseset tona edhe më të ëmbla. Në fund të fundit, jeta do të ishte shumë e mërzitshme nëse rezultati i çdo ngjarjeje do të dihej paraprakisht  dhe duke mësuar ta pranojmë këtë fakt, ne mund të jemi më të zotët për të “lundruar” në ato momente shqetësuese të harresës emocionale.

Shënim: Marrë nga shkrimi i autorit për BBC

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

blog blog ankthi david robson e panjohura frika nga e panjohura ankthi david robson e panjohura frika nga e panjohura

Sondazh

Insights 25 October 2021, 07:33

Një zgjidhje për të gjithë, jo për dy

1- Kriza e PD-së po thellohet. Shumica e demokratëve e di që jemi në pikën më të ulët, por kjo nuk e pengon as Berishën as Bashën të zihen në distancë. As njëri...

Insights 25 October 2021, 06:23

Energjia, së shpejti e papagueshme?

Ndër të paktat gjëra i bëjnë gjermanët të humbasin qetësinë janë çmimet e larta të benzinës dhe naftës. Çmimi i naftës së fundmi është rritur më s...

Insights 24 October 2021, 19:21

Shoku im Goni…

Kur më tha Calja në telefon,vdiq Goni,m’u këputën gjunjët. U rritëm bashkë,jetuam në të njëjtën lagje deri sa ai fluturoi. Ashtu heshtur,siç jetoi. Shkov...

Insights 19 October 2021, 20:54

Përulem!

2 vjet më parë, Ana (emri jo i vërtetë) një vajzë vetëm 14 vjeçe tentoi të vrasë veten sepse nuk mundi të përballonte dot sharjet e ngacmimet e vazhduesh...

Insights 16 October 2021, 08:17

Gjyshi që më dilte mangut

Madje flakët gjigande që përfshin apartamentin në katin e tretë nuk kanë kursyer edhe banesat e fqinjëve të familjes Osmanaj, të cilat kanë pasur dëme. Banorët ...

Insights 13 October 2021, 17:11

Për bankat që po bëhen biznese familjare

Nga Klodian TomorriFondi Monetar Nderkombetar i ra fort kembanes se alarmit per ate qe po ndodh me sistemin bankar ne Shqiperi. FMN i tha qeverise dhe Bankes se...

Insights 8 October 2021, 09:22

Pohimi absurd i nje kryeministri!

“Rritja ekonomike nuk perkthehet ne rritje rrogash”- thote kryeministri duke ju pergjigjur pyetjeve te qytetareve. E thote si justifikim, nderkohe qe vete...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin