LIVE UPDATES
Editorial

A ishte e justifikuar vràsja e Suleimanit?

7 January 2020, 20:50 Nga DOSJA
A ishte e justifikuar vràsja e Suleimanit?

Më 3 janar, Shtetet e Bashkuara vrànë Qassem Suleimani, një komandant të lartë ushtàrak iranian, ndërsa ai po linte Aeroportin Ndërkombëtar të Bagdadit me një makinë me Abu Mahdi al-Muhandis, një udhëheqës irakian i Kata’ib Hezbollah, një milici e mbështetur nga Irani. Të gjithë ata që ishin në makinë u vranë. Të nesërmen, në një konferencë speciale për shtyp, një zyrtar i lartë i Departamentit Amerikan të Shtetit tha se Suleimani kishte qenë, për 20 vjet, “arkitekti kryesor” i sulmeve terroriste të Iranit dhe kishte “vrarë 608 amerikanë vetëm në Irak.” Ai shtoi se Suleimani dhe Muhandis ishin cilësuar si terroristë nga Kombet e Bashkuara dhe se “të dy këta njerëz janë vërtet të këqij”. Në vitin 2003, inteligjenca amerikane në lidhje me posedimin e armëve të shkatërrimit në masë nga ana e Irakut ishte plotësisht e gabuar. Këto gabime çuan në pushtimin e Irakut, gjë e cila i hapi rrugën përfshirjes së Iranit dhe Suleimanit në vend. Por le të supozojmë se këtë herë faktet janë siç thotë administrata amerikane. A ishte e justifikueshme vrasja e dyfishtë?

Mund të fillojmë me supozimin se është e gabuar të marrësh jetën e njeriut. Presidenti Donald Trump nuk do ta mohojë këtë. Një vit më parë, për shembull, ai tha: “Unë do të mbroj gjithmonë të drejtën e parë në Deklaratën tonë të Pavarësisë, të drejtën e jetës.” Trump po i referohej komenteve të tij drejtuar aktivistëve të fushatës kundër abortit, por një e drejtë jete që vlen për për fetuset duhet të vlejë edhe për njerëzit e moshuar. Megjithatë, a ka ndonjë përjashtim për “njerëzit e këqij”? Përsëri, për ta mbajtur argumentin sa më të drejtpërdrejtë që është e mundur, le të supozojmë se e drejta për jetën mbron vetëm njerëzit e pafajshëm. Kush e gjykon pafajësinë? Nëse përkrahim, siç thonë shpesh amerikanët, “një qeveri të ligjeve, jo të burrave”, duhet të ketë një proces ligjor për të përcaktuar fajin. Që nga viti 2002, Gjykata Penale Ndërkombëtare, ICC, është përpjekur ta zbatojë këtë proces në të gjithë globin. ICC ka pasur disa suksese të dukshme në ndjekjen penale të autorëve të krimeve të luftës dhe të krimeve kundër njerëzimit, por qëllimi i gjykatës është i kufizuar dhe shtrirja e saj nuk është ndihmuar nga refuzimi i SHBA-së për t’u bashkuar me 122 vendet e tjera që kanë pranuar juridiksionin e saj.

Në vazhdën e vrasjes së Suleimanit, Agnès Callamard, një Raportuese Speciale për ekzekutimet jashtëgjyqësore, në Zyrën e Komisionerit të Lartë të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut, vuri në dukje se nuk ka mbikëqyrje të vrasjeve të kryera përtej kufijve të një vendi. Ekzekutivi thjesht vendos, pa ndonjë proces të rregullt ligjor apo miratim nga ndonjë degë tjetër e qeverisë, se kush do të vritet. Pranimi i një veprimi të tillë e bën të vështirë gjetjen e ndonjë kundërshtim parimor ndaj vrasjeve të ngjashme, të planifikuara ose të kryera nga vendet e tjera. Kjo përfshin “Cafe Milano Plot” të vitit 2011, të supozuar se është projektuar nga vetë Suleimani, në të cilën agjentët iranianë planifikuan të vrisnin ambasadorin saudit në SHBA ndërsa ai drekonte në një restorant të famshëm në Uashington.

E vetmja gjë që Shtetet e Bashkuara mund të thonë në mbrojtje të vrasjeve të kryera nga ana e tyre është se ata shënjestrojnë vërtet njerëz të këqij dhe ambasadori saudit nuk ishte një njeri i keq. Kjo e vendos sundimin e njeriut mbi sundimin e ligjit. Arsyetimi tjetër që Pentagoni ofroi për vrasjen i referohej “pengimit të planeve të ardhshme të sulmeve iraniane”. Siç theksoi Callamard, kjo nuk është njësoj me sulmin “e menjëhershëm” të kërkuar për të justifikuar këtë veprim në kontekstin e vetëmbrojtjes sipas ligjit ndërkombëtar. Ajo gjithashtu vuri në dukje se në sulm u vranë edhe të tjerë, raportohet se gjithsej shtatë persona vdiqën, dhe sugjeroi se këto vdekje të tjera ishin shumë qartë vrasje të paligjshme. Një lexim i kujdesshëm i transkriptit të konferencës për shtyp të 3 janarit, të mbajtur nga tre zyrtarë të lartë të panjohur të Departamentit të Shtetit, zbulon mendimin e vërtetë të administratës Trump. Në përgjigje të pyetjeve të përsëritura në lidhje me arsyetimin e vrasjes, një zyrtar e krahasoi atë me rrëzimin e një aeroplani të vitit 1943 që transportonte admiralin japonez Isoroku Yamamoto, i cili po vizitonte trupat japoneze në Paqësor – një incident që ndodhi në mes të luftës, më shumë se një vit pasi japonezët sulmuan Përl Harborin. Një zyrtar tjetër tha: “Kur dëgjoj këto pyetje, më duket sikur po përshkruani Belgjikën këto 40 vitet e fundit. Bëhet fjalë për regjimin iranian. Kemi 40 vjet akte lufte që ky regjim i ka kryer kundër vendeve të ndryshme në pesë kontinente.” Në një moment, zyrtari që e kishte krahasuar vrasjen me vrasjen e Yamamotos shpërtheu: “O Krisht! A duhet vërtet të shpjegojmë se përse i bëjmë këto gjëra?”

Nëse zyrtarë të lartë të Departamentit të Shtetit besojnë se SHBA-ja është e angazhuar në një luftë të drejtë me Iranin, siç ishte me Japoninë në vitin 1943, vrasja e Suleimanit ka kuptim. Sipas teorisë standarde të luftës së drejtë, mund t’i vrasësh armiqtë e tu sa herë që ke mundësinë ta bësh këtë gjë, për sa kohë që rëndësia e objektivit tejkalon të ashtuquajturin dëm kolateral ose lëndim të të pafajshmëve. Por SHBA-ja nuk është në luftë me Iranin. Kushtetuta e SHBA-së i jep Kongresit autoritet të shpallë luftë dhe ai nuk i ka shpallur kurrë luftë Iranit. Kryetarja e Dhomës Nancy Pelosi sugjeroi se liderët e kongresit duhej të ishin konsultuar në lidhje me planin për të vrarë Suleimanin. Nëse ai do të ishte një akt lufte, ajo ka të drejtë. Nëse, nga ana tjetër, vrasja nuk ishte një akt lufte, atëherë, si një vrasje jashtëgjyqësore që nuk ishte e nevojshme për të parandaluar një sulm të afërt, kjo vrasje ishte e paligjshme dhe jo etike. Ajo rrezikon të shkaktojë pasoja negative, jo vetëm përsa i takon përshkallëzimit të një hakmarrjeje në Lindjen e Mesme, por duke kontribuar gjithashtu në një rënie të mëtejshme të sundimit të ligjit ndërkombëtar.

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

editorial editorial kasem sulejamni peter singer vrásja e kasem sulejmanit kasem sulejamni peter singer vrásja e kasem sulejmanit

Sondazh

Editorial 5 January 2020, 11:52

Me ndihmën e Libisë, në thesarin e gazit

LIBI- Qeveria libiane e kryeministrit Fajis al-Sarradsh do të mbështetet ushtarakisht nga Turqia. Por parlamenti libian votoi të shtunën kundër marrëveshjeve të...

Editorial 2 January 2020, 14:30

Arsyeja përse bota s’ka asgjë për të festuar

GJERMANI- Filloi gjithçka në mënyrë tipike ruse: e vërteta ishte paketuar si shaka. Më 20 dhjetor të vitit 1999, në festën e Shërbimeve Sekrete, kryemini...

Editorial 29 December 2019, 11:20

Mini-Shengeni, ambalazh i ri i projekteve të vjetra

Është plotësisht e vërtetë se në përputhje me nivelin e takimeve, në të gjitha këto samite shteti i Kosovës është përfaqësuar me udhëheqësit e institucione...

Editorial 28 December 2019, 15:36

A do të lindë Europa kontinentale në vitin 2020?

Më 2020 BE do të zvogëlohet dhe politika e saj do të bëhet edhe më e ashpër. Britanikët do të largohen përfundimisht. E kjo ka pasoja për raportin e forcave në ...

Editorial 27 December 2019, 13:03

Opereta shqiptare dhe një konflikt i papërfunduar

Kosova, ajo që është identifikuar me votën e 6 tetorit, nuk ka mundur të marrë pjesë në iniciativën mini-Shengen. Dhe rrjedhimisht, çfarëdo përshkrimi pë...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin