LIVE UPDATES
Bota

Pse inteligjenca artificiale kineze ka mahnitur botën?

Zbulimi i saj nisi një garë për të kopjuar këtë metodë. Google doli me një model arsyetimi të quajtur “Gemini Flash Thinking” në dhjetor. OpenAI u përgjigj me o3, një përditësim të o1, disa ditë më vonë.

29 January 2025, 07:35 Nga r.ll
Pse inteligjenca artificiale kineze ka mahnitur botën?
foto ilustruese

KINË- Modeli i parë i arsyetimit në botë, një formë e avancuar e inteligjencës artificiale, u publikua në shtator nga OpenAI, një firmë amerikane. o1, siç quhet, përdor një “zinxhir mendimi” për t’iu përgjigjur pyetjeve të vështira në shkencë dhe matematikë, duke zbërthyer problemet në hapat e tyre përbërës dhe duke testuar qasje të ndryshme, se t’i paraqesë një përfundim përdoruesit. Zbulimi i saj nisi një garë për të kopjuar këtë metodë. Google doli me një model arsyetimi të quajtur “Gemini Flash Thinking” në dhjetor. OpenAI u përgjigj me o3, një përditësim të o1, disa ditë më vonë.

Por Google, me të gjitha burimet e saj, nuk ishte në fakt firma e parë që imitoi OpenAI. Më pak se tre muaj pasi u publikua o1, Alibaba, gjigandi kinez i tregtisë elektronike, lëshoi një version të ri të chatbot-it të tij Qwen, QwQ, me të njëjtat aftësi “arsyetimi”. “Çfarë do të thotë të mendosh, të pyesësh, të kuptosh?” kompania pyeti në një postim. Një tjetër firmë kineze, DeepSeek, kishte publikuar një version të një modeli arsyetimi, të quajtur R1, një javë më parë. Pavarësisht përpjekjeve të qeverisë amerikane, për të frenuar industrinë e inteligjencës artificiale të Kinës, dy firma kineze kishin reduktuar avantazhin teknologjik të homologëve të tyre amerikanë në disa javë.

Firmat kineze nuk janë të vetmet në zhvillimin e modeleve të arsyetimit: në dhjetor, DeepSeek publikoi një model të ri të madh gjuhësor (LLM), një formë e IA, që analizon dhe gjeneron tekst. v3 ishte pothuajse 700 gigabajt, shumë i madh për t’u ekzekutuar në çdo gjë, përveç pajisjeve të specializuara, dhe kishte 685 miliardë parametra, parime individuale që kombinohen për të formuar rrjetin e modelit. Kjo e bëri atë më të madh se çdo gjë e publikuar më parë për t’u shkarkuar falas. Llama 3.1 LLM e Meta, e cila u publikua në korrik, ka vetëm 405 miliardë parametra.

LLM i DeepSeek nuk është vetëm më i madh se shumë nga homologët e tij perëndimorë – ai është gjithashtu më i mirë, i krahasuar vetëm me modelet e Google dhe OpenAI. Paul Gauthier, themeluesi i Aider, një platformë kodimi IA, drejtoi modelin e ri DeepSeek përmes standardit të tij të kodimit dhe zbuloi se ai i tejkaloi të gjithë rivalët e tij, përveç vetë o1.

Inteligjenca artificiale kineze është tani aq afër në cilësi me rivalët e saj amerikanë, saqë drejtuesi i OpenAI, Sam Altman, u ndje i detyruar të shpjegonte ngushtësinë e hendekut. Menjëherë pasi DeepSeek publikoi v3, ai shkroi në Twitter: “Është (relativisht) e lehtë të kopjosh diçka, që e di se funksionon. Është jashtëzakonisht e vështirë të bësh diçka të re, të rrezikshme dhe të vështirë, kur nuk e di nëse do të funksionojë.”

Industria e inteligjencës artificiale të Kinës, fillimisht ishte shfaqur ‘e dorës së dytë’. Kjo mund të jetë pjesërisht sepse i është dashur të përballet me sanksionet amerikane. Në vitin 2022 Amerika ndaloi eksportin e çipave të avancuar në Kinë. Nvidia, një prodhuesi kryesor i çipave, i është dashur të hartojë ulje të veçanta për produktet e saj për tregun kinez. Amerika ka kërkuar gjithashtu të parandalojë Kinën, që të zhvillojë kapacitetin për të prodhuar çipa më të mirë brenda kufirit, duke ndaluar eksportet e pajisjeve të nevojshme dhe duke kërcënuar me ndëshkime për firmat jo-amerikane, që mund të ndihmojnë.

Një pengesë tjetër është zhvillimi brenda kufirit. Firmat kineze erdhën me vonesë në LLM, pjesërisht për shkak të shqetësimeve rregullatore. Ata shqetësoheshin se si censuruesit do të reagonin ndaj modeleve, që mund të japin informacion të pasaktë ose – më keq – të dilnin me deklarata politikisht të rrezikshme. Gjigandi i kërkimit Baidu, kishte eksperimentuar me LLM për vite me rradhë dhe kishte krijuar një të quajtur “ERNIE”, por hezitoi ta vintë në përdorim atë për publikun.

Gjigantët e tjerë të internetit të Kinës, përfshirë Tencent dhe Huawei, po ndërtojnë modelet e tyre. Por DeepSeek ka origjinë të ndryshme. Nuk ekzistonte as kur Alibaba nxori modelin e parë Qwen. Ai rrjedh nga High-Flyer, një fond mbrojtës i krijuar në 2015 për të përdorur IA, për të fituar një avantazh në tregtimin e aksioneve. Kryerja e kërkimeve themelore ndihmoi High-Flyer të bëhej një nga fondet sasiore më të mëdha në vend.

Ashtu si OpenAI, DeepSeek premtoi të zhvillonte IA për të mirën publike. Kompania do të bëjë publike shumicën e rezultateve të saj të trajnimit, në përpjekje për të parandaluar “monopolizimin” e teknologjisë nga vetëm disa individë ose firma. Ndryshe nga OpenAI, i cili u detyrua të kërkonte fonde private për të mbuluar kostot e larta të trajnimit, DeepSeek ka pasur gjithmonë akses në rezervat e mëdha të fuqisë kompjuterike të High-Flyer.

Jo vetëm, që modeli ishte krijuar me çmim të lirë, por edhe funksionimi i tij kushton më pak. DeepSeek i ndan detyrat mbi çipa të shumtë në mënyrë më efikase se kolegët e tij dhe fillon hapin tjetër të një procesi, përpara se të përfundojë ai i mëparshmi. Kjo e lejon atë të mbajë çipat të punojnë me kapacitet të plotë me pak tepricë.

Kërkimi i DeepSeek për efikasitet nuk ka ndalur këtu. Këtë javë, edhe pse publikoi R1 të plotë, kompania publikoi gjithashtu një grup variantesh më të vogla, më të lira dhe më të shpejta, të cilat janë pothuajse po aq të fuqishme sa modeli më i madh.

Alibaba dhe DeepSeek sfidojnë laboratorët më të avancuar perëndimorë edhe në një mënyrë tjetër. Ndryshe nga OpenAI dhe Google, laboratorët kinezë ndjekin drejtimin e Meta dhe i bëjnë sistemet e tyre të disponueshme nën një licencë me burim të hapur. Nëse dëshironi të shkarkoni një Qwen AI dhe të ndërtoni programimin tuaj, mundeni—nuk nevojitet leje specifike.

Jo vetëm anë pozitive

Puna në Kinë ka edhe anët e saj negative. Pyete DeepSeek v3 për Tajvanin, për shembull, dhe modelja me gëzim fillon të shpjegojë se është një ishull në Azinë Lindore “i njohur zyrtarisht si Republika e Kinës”. Por, pasi të ketë kompozuar disa fjali në këto rreshta, ai ndalet, fshin përgjigjen e tij fillestare dhe në vend të kësaj sugjeron shkurt: “Le të flasim për diçka tjetër”.

Laboratorët kinezë janë më transparentë se qeveria e tyre, pjesërisht sepse duan të krijojnë një ekosistem firmash të përqendruar në IA-n e tyre. Kjo ka njëfarë vlere komerciale, në atë që kompanitë, që ndërtojnë mbi modelet me burim të hapur, mund të binden përfundimisht të blejnë produkte ose shërbime nga krijuesit e tyre. Ajo gjithashtu sjell një përfitim strategjik për Kinën, në atë që krijon aleatë në konfliktin e saj me Amerikën mbi IA.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se modelet kineze do të pushtojnë botën. Inteligjenca artificiale amerikane ka ende aftësi, që rivalët e saj kinezë nuk mund t’i përballojnë ende.

Më shumë risi janë në zhvillim, sipas Sam Altman, i cili pritet të njoftojë së shpejti se OpenAI ka ndërtuar “super-agjentë të nivelit të doktoraturës”, të cilët janë po aq të aftë sa ekspertët njerëzorë, për një sërë detyrash intelektuale./ MONITOR

inteligjenca artificiale

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin