LIVE UPDATES
Bota

Analiza/ E vërteta e zymtë për “Modelin suedez”

23 April 2020, 09:10 Nga DOSJA
Analiza/ E vërteta e zymtë për “Modelin suedez”

STOCKHOLM – A ofron vendimi i Suedisë për të mos pranuar bllokimin kombëtar, një mënyrë të veçantë për të luftuar COVID-19, duke ruajtur një shoqëri të hapur? Përgjigja jo-ortodokse e Suedisë ndaj koronavirusit është shumë e mbështetur nga vetë suedezët dhe ka fituar lavdërime në disa vende të tjera. Por ajo gjithashtu ka kontribuar për një nga nivelet më të larta të vdekjeve nga COVID-19 në botë, duke e tejkaluar edhe atë të Shteteve të Bashkuara.

Në Stokholm, baret dhe restorantet janë të mbushura me njerëz që shijojnë diellin e pranverës, pas një dimri të gjatë dhe të errët. Shkollat ​​dhe palestrat janë të hapura. Zyrtarët suedezë kanë ofruar këshilla shëndeti publik, por kanë vendosur pak sanksione. Asnjë udhëzim zyrtar nuk rekomandon që njerëzit të mbajnë maska.

Gjatë fazave të hershme të pandemisë, qeveria dhe shumica e komentuesve e përqafuan me krenari këtë “model suedez”, duke pretenduar se ai ishte ndërtuar mbi nivelet unike të “besimit” të suedezëve tek institucionet dhe tek njëri-tjetri. Kryeministri Stefan Löfven vuri në dukje disiplinën vetiake të suedezëve, dhe shtoi se pret që ata të veprojnë me përgjegjshmëri, pa kërkuar urdhëra nga autoritetet.

Sipas Anketës së Vlerave Botërore, suedezët kanë tendencë të shfaqin një kombinim unik të besimit në institucionet publike dhe individualizmit ekstrem. Siç e ka thënë sociologu Lars Trägårdh, çdo suedez mbart mbi shpatulla policin e vet.

Por le të mos e kthejmë rastësinë në faktor vendimtar. Qeveria nuk ka hartuar me vetëdije një model suedez për të përballuar pandeminë bazuar në besimin tek ndjenja e rrënjosur e popullatës, për përgjegjësinë qytetare. Përkundrazi, veprimet u formësuan nga burokratët dhe më pas u mbrojtën pas faktit, si një dëshmi e virtyteve suedeze.

Në praktikë, detyra thelbësore e menaxhimit të shpërthimit ra tek një njeri i vetëm: krye-epidemiologu Anders Tegnell në Institutin Kombëtar të Shëndetit Publik. Tegnell iu qas krizës me bindjet e tij të forta mbi virusin, duke besuar se nuk do të përhapej nga Kina, dhe më vonë, se do të ishte e mjaftueshme që të gjurmoheshin raste individuale, që vinin nga jashtë. Prandaj, mijëra familje suedeze që ktheheshin nga vendpushimet e skive në fund të shkurtit në Alpet Italiane, u këshilluan të ktheheshin në punë dhe shkollë, nëse nuk ishin dukshëm të sëmurë, edhe kur anëtarët e familjes ishin të infektuar. Tegnell argumentoi se nuk ka shenja të transmetimit komunitar në Suedi, dhe për këtë arsye nuk kishte nevojë për masa më të përgjithshme zbutjeje. Megjithë përvojën e Italisë, vendpushimet e skive suedeze mbetën të hapura për pushime dhe festa, për banorët e Stokholmit.

Midis reshtave, Tegnell la të kuptohet se shmangia e politikave drakoniane për të ndaluar përhapjen e virusit do t’i mundësonte Suedisë, që gradualisht të arrinte imunitetin e tufës. Kjo strategji, theksoi ai, do të ishte më e qëndrueshme për shoqërinë.

Përgjatë gjithë kohës, qeveria e Suedisë mbeti pasive. Kjo pasqyron pjesërisht një veçori unike të sistemit politik të vendit: një ndarje e fortë e pushteteve midis ministrive të qeverisë qendrore dhe agjencive të pavarura. Dhe, në “mjegullën e luftës”, ishte gjithashtu e volitshme për Löfven që t’ia linte përgjegjësinë agjencisë së Tegnell. Vetëbesimi i dukshëm i agjencisë në atë që po bënte, i dha mundësi qeverisë të hiqte nga vetja përgjegjësinë gjatë javëve të pasigurisë. Për më tepër, Löfven me gjasë donte të demonstronte se kishte besim në “shkencë dhe fakte”, duke mos i sfiduar ekspertët e tij, si Presidenti i SHBA Donald Trump.

Sidoqoftë, duhet të theksohet se zgjedhja e politikës së kryer-epidemiologut është kritikuar ashpër nga ekspertë të pavarur në Suedi. Rreth 22 nga profesorët më të shquar të vendit në fushën e sëmundjeve infektive dhe epidemiologjisë, botuan një koment në “Dagens Nyheter”, duke i bërë thirrje Tegnell të hiqte dorë dhe duke i bërë thirrje qeverisë që të ndërmerrte një tjetër kurd.

Deri në mes të marsit, dhe me përhapjen e gjerë në komunitet, Löfven u detyrua të merrte një rol më aktiv. Që atëherë, qeveria ka luajtur “tërhiq dhe lësho”. Nga 29 marsi, ajo ndaloi tubimet publike të më shumë se 50 njerëzve, nga 500 që ishte më herët, dhe shtoi sanksione për mos zbatimin e masave. Pastaj, nga 1 Prilli, ajo ndaloi vizitat në azilet e të moshuarve, pasi u bë e qartë se virusi kishte goditur rreth gjysmën e ambienteve për të moshuarit në Stokholm.

Qasja e Suedisë doli të jetë e gabuar për të paktën tre arsye. Sado të virtytshëm që mund të jenë suedezët, gjithmonë do të ketë “kalorës të lirë” në çdo shoqëri, dhe kur bëhet fjalë për një sëmundje tejet ngjitëse, nuk duhet shumë për të shkaktuar një dëm të madh. E dyta, autoritetet suedeze vetëm gradualisht u vetëdijësuan për mundësinë e transmetimit asimptomatik, dhe se individët e infektuar janë më ngjitës, përpara se të fillojnë të shfaqin simptoma. Dhe, e treta, përbërja e popullatës suedeze ka ndryshuar.

Pas disa vitesh me nivele të larta imigrimi nga Afrika dhe Lindja e Mesme, 25% e popullsisë së Suedisë – 2.6 milion njerëz, nga një popullsi totale prej 10.2 milion – është me origjinë jo-suedeze. Përqindja është edhe më e lartë në rajonin e Stokholmit. Imigrantët nga Somalia, Iraku, Siria dhe Afganistani janë shumë të përfaqësuar në mesin e viktimave nga të COVID-19. Kjo i është atribuar pjesërisht mungesës së informacionit në gjuhët e imigrantëve. Por një faktor më i rëndësishëm duket se është dendësia e banesave në disa periferi të banuara nga emigrantët, që përforcohet nga afërsia më e ngushtë fizike midis brezave.

Eshtë shumë shpejt për një vlerësim të plotë të efekteve të “modelit Suedez”. Shkalla e vdekjeve nga COVID-19 është nëntë herë më e lartë se në Finlandë, gati pesë herë më e lartë se në Norvegji, dhe më shumë se dy herë më e lartë se në Danimarkë. Në një farë mase, numrat mund të pasqyrojnë popullsinë shumë më të madhe të imigrantëve të Suedisë, por pabarazitë e dukshme me fqinjët Nordikë janë sidoqoftë të habitshme. Danimarka, Norvegjia dhe Finlanda vendosën të gjitha imponuan të ashpra bllokimi që në fillim, me një udhëheqje politike të fortë, dhe shumë aktive.

Tani që COVID-19 po bën kërdinë nëpër azile pleqsh dhe komunitete të tjera, qeverisë suedeze i është dashur të shkelë pedalin e frenave. Të tjerët që mund të joshen nga “modeli Suedez”, duhet të kuptojnë se një tipar përcaktues i tij është një numër më i lartë vdekjesh.

Marrë nga  Bota.al/ Project Syndicate 

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

bota bota koronavirusi ne suedi stockholm koronavirusi ne suedi stockholm

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin