LIVE UPDATES
Insights

Borxh në kohërat e tërmetit

4 December 2019, 15:14 Nga DOSJA
Borxh në kohërat e tërmetit

TIRANË- Në industrinë e sigurimeve ka një aksiomë: Nuk ka risk të pasigurueshëm, por ka risqe për të cilin njerëzit nuk janë të gatshëm të paguajnë primin përkatës të sigurimit. Ky është rasti tipik i katastrofave natyrore.

Nëse një kompani sigurimesh do të shiste polica sigurimi për tërmetet, përmbytjet apo çdo katastrofë natyrore, çmimi që do të garantonte mbulimin e dëmeve, do të ishte aq i lartë saqë asnjë qytetar nuk do ta paguante. Ajo që ndodh në realitet është se kompanitë shesin polica me çmime të ulëta dhe kur katastrofat ndodhin, ato nuk i paguajnë demet.

Prej këtej, bota ka mësuar leksionin e vështirë. Barra e fatkeqësive natyrore bie gjithmonë mbi buxhetin e shtetit. Dhe për shkak të përmasave te medha dhe natyrës urgjente të shpenzimeve, pjesa më e madhe e tyre ka vetëm një instrument financimi. Ai është borxhi.

Në vitin 2005, një e treta e deficitit buxhetor të SHBA-ve ishin shpenzime për rindërtimin nga uragani Katrina. Qeveria japoneze u detyrua të rriste huamarrjen dhe të bënte 3 buxhete suplementare prej 240 miliardë dollarësh për të financuar programin e rindërtimit nga Tërmeti i Madh i vitit 2011. Keshtu ndodh gjithmone. Në rrethana të jashtëzakonshme, si lufta apo katastrofat natyrore, politika fiskale kalon automatikisht në cikël ekspansioni dhe qeveritë devijojnë nga principet e disiplinës. Me gjasa, kjo do të ndodhë edhe në Shqipëri. Pas disa vitesh konsolidimi dhe ulje të borxhit, politika fiskale do të ndryshojë kurs.

Fatura e dëmeve që la pas tërmeti i 26 nëntorit është ende në proces vlerësimi. Por qeveria ka dhënë “hint-et” e para të përmasave financiare të fatkeqësisë. Kryeministri lajmëroi ndërtimin e 10 mijë apartamenteve të reja për të strehuar familjet e prekura. Nuk dihet se si qeveria ka arritur në këtë shifër. Por nëse llogariten edhe dëmet mbi veprat publike apo shpenzimet e emergjencës, atëherë fatura totale e tërmetit mund të shkojë nga 450 deri në 500 milionë dollarë ose mbi 3 për qind e Prodhimit Kombëtar.

Në rastin më të mirë, qeveria mund të shpresojë të sigurojë 150 milionë dollarë nga donacionet dhe prioritarizimi i shpenzimeve. Pjesa tjetër do të duhet të merret borxh. Në terma relativë kjo do të nënkuptonte një deficit shtesë prej 2 për qind e Prodhimit Kombëtar ose një huamarrje të re në rendin e 300 milionë dollarëve.

Ajo që mbetet për t’u parë është se si do e shpërndajë qeveria huamarrjen. A do të jetë e gjitha brenda vitit të ardhshëm, apo do të shtrihet në dy vjet. Por nëse shoku fiskal mund të absorbohet, programi i rindërtimit ka dy risqe më të mëdha.

I pari është shfrytëzimi i situatës nga qeveria për të zgjeruar më shumë nga sa nevojitet politikën fiskale. Ky është një risk, me të cilin Shqipëria u përball një herë në vitin 2013, kur qeveria shfrytëzoi detyrimet e prapambetura për të marrë shumë më tepër borxh nga sa ishin këto detyrime. Një nga mënyrat për ta kufizuar këtë risk do të ishte që fondi i rindërtimit të klasifikohej si zë i veçantë në buxhet, jashtë deficitit fiskal për të mos e lejuar qeverinë që paratë t’i përdorë për qëllime të tjera, edhe pse kjo do të fshehte defiçitin real të buxhetit.

Risku i dytë është edhe më i madh. Ky është rreziku operacional. Përgjatë muajve të ardhshëm, qytetarët e mbetur të pastrehë do të bëjnë presion që qeveria të nisë sa më shpejt programin e rindërtimit. Qeveria mund ta shfrytëzojë këtë situatë për të dalë me procedura tenderimi ekstraligjore, të cilat krijojnë shtigje të mëdha për abuzime.
Ky është një program masiv, ku do të prokurohen mbi 400 milionë dollarë shpenzime. Risku për abuzime është i jashtëzakonshëm. Veçanërisht në vendet me korrupsion të lartë si Shqipëria.

Që qytetarët shqiptarë do të zhyten në borxh, kjo tashmë është e sigurtë. Ky është borxh në kohërat e tërmetit. Me shpresën se nuk do të financojë zullumet e qeverisë, por lehtësimin e varfërisë për familjet e prekura. Në të kundërt qeveria do t’i ngjisë vetes edhe një damkë të re turpi. Historia do ta njohë si qeveria që përdhosi solidaritetin dhe sakrificën e pashembullt të një populli.

(Dosja.al)

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

blog blog klodian tomorri tragjedia e 26 nentorit 2019 klodian tomorri tragjedia e 26 nentorit 2019

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin