LIVE UPDATES
Bota

Analiza e DW: IA po hyn në shkolla, a është Ballkani gati?

Skena të tilla nuk janë më të pazakonta. Ato po bëhen pjesë e jetës së përditshme në klasa në mbarë botën. Inteligjenca artificiale (IA), nga chatbot-et deri te sistemet e analizës së të dhënave, po ndryshon gradualisht mënyrën se si mësohet, përcillet dhe vlerësohet dija.

19 March 2026, 08:45 Nga E.d
Analiza e DW: IA po hyn në shkolla, a është Ballkani gati?
Foto ilustruse

Në një klasë në qytetin e Kriva Palanka në Maqedoninë e Veriut, mësuesi Dobri Jovevski po përgatit orën e tij të ardhshme të matematikës. Në vend që të kërkojë për një kohë të gjatë nëpër libra dhe materiale, ai hap një nga programet e inteligjencës artificiale. Dhe brenda pak minutash gjeneron detyra për nxënës me nivele të ndryshme njohurish.

"Inteligjenca artificiale mund ta përmirësojë realisht arsimin nëse përdoret me mençuri dhe me një qëllim të qartë pedagogjik,” thotë mësuesi. "Inteligjenca artificiale më ndihmon të përgatis materiale më shpejt dhe të përshtas aktivitetet për nxënës me nevoja të ndryshme. Dhe kur teknologjia bëhet pjesë e mësimit, nxënësit janë shumë më të angazhuar,” shton Jovevski.

"Shpesh krijoj lojëra digjitale edukative duke përdorur Canva dhe Gemini. Kjo i bën orët më interaktive dhe tërheqëse, sepse nxënësit mësojnë përmes lojës, eksplorimit dhe zgjidhjes së problemeve,” thotë ai.

Skena të tilla nuk janë më të pazakonta. Ato po bëhen pjesë e jetës së përditshme në klasa në mbarë botën. Inteligjenca artificiale (IA), nga chatbot-et deri te sistemet e analizës së të dhënave, po ndryshon gradualisht mënyrën se si mësohet, përcillet dhe vlerësohet dija.

Kjo prirje është veçanërisht e dukshëm tek të rinjtë. Sipas të dhënave më të fundit të Eurostat-it në Bashkimin Evropian rreth dy të tretat e të rinjve të moshës 16 deri në 24 vjeç kanë përdorur tashmë programe të inteligjencës artificiale, më së shumti për të mësuar, për të shkruar tekste ose për të kërkuar informacion.

Megjithatë, në të njëjtën kohë lind një pyetje më e madhe: a është sistemi arsimor gati për këtë transformim teknologjik?

Revolucion i ri digjital

Ekspertët paralajmërojnë se inteligjenca artificiale gjeneruese nuk është thjesht një teknologji tjetër në listën e gjatë të mjeteve digjitale. Ajo përfaqëson njëfazë të re të transformimit teknologjik.

"Në dekadat e fundit kemi qenë dëshmitarë të disa revolucioneve digjitale: kompjuterët, interneti, rrjetet sociale dhe teknologjia mobile. Por IA mund t'i tejkalojë të gjitha,” paralajmëron Stefania Giannini nga UNESCO.

Arsyeja është e thjeshtë: për herë të parë, makinat janë në gjendje të gjenerojnë tekste, ide dhe përgjigje që i ngjajnë komunikimit njerëzor. "Makineritë mund të simulojnë biseda komplekse dhe të japin përgjigje që tingëllojnë autoritative,” thonë ekspertët. Kjo hap mundësi të reja, por edhe dilema të reja.

Studentët e përdorin tashmë

Në shumë shkolla dhe universitete mësuesit kanë qëndrime të ndara. Disa e ndalojnë përdorimin e IA-së, nga frika e plagjiaturës apo humbjes së aftësisë për të menduarit kritik. Kurse të tjerë po eksperimentojnë me metodat e reja.

"Në lëndët shkencore, teknike apo matematikë shohim tashmë përdorim të gjerë të IA-së, ndërsa në shkencat sociale eksperimentimi është ende në vazhdim,” thotë Mirjana Pantić, profesoreshë e gazetarisë digjitale dhe komunikimit në Pace University në Nju-Jork.

Ajo shton se IA mund të jetë mjaft e dobishme për kërkime dhe analiza. "Është shumë më efikase të kërkosh artikuj akademikë duke përdorur IA sesa me fjalë kyçe tradicionale.”

Por rreziku më i madh, sipas saj, është humbja e të menduarit kritik. "Nëse studentët nuk kanë një bazë të fortë në të menduarit kritik, ekziston rreziku që ata t'ia delegojnë të menduarit e tyre makinës.”

Roli i ri i mësuesve

Në sistemin arsimor të Maqedonisë së Veriut, institucionet po e ndjekin nga afër këtë transformim. Zyra për Zhvillimin e Shkollimit thekson se inteligjenca artificiale mund të jetë një mbështetje e vlefshme, por vetëm nëse përdoret siç duhet.

"Inteligjenca artificiale mundëson mësim të personalizuar, të përshtatur me ritmin dhe nevojat e çdo nxënësi,” theksojnë punonjësit e këtij institucioni.

IA mund të ndihmojë për përgatitjen e materialeve, krijimin e kuizeve apo hartimin e aktiviteteve interaktive, duke i bërë orët më tërheqëse. Megjithatë një element tjetër mbetet me rëndësi thelbësore: "Teknologjia nuk duhet t'i zëvendësojë mësuesit, por t'i lirojë ata nga detyrat rutinë, në mënyrë që të kenë më shumë kohë për punë kreative me nxënësit.”

Në të njëjtën kohë gjithnjë e më shumë po theksohet nevoja për të ashtuquajturin "alfabetizim në IA". Nxënësit duhet të mësojnë si të verifikojnë informacionin, të njohin paragjykimet dhe t'i përdorin mjetet digjitale në mënyrë të përgjegjshme.

Ndërsa institucionet arsimore ende po diskutojnë se si të reagojnë, studentët tashmë e kanë përqafuar këtë teknologji.

Sipas një sondazhi të platformës Studentarija, 85 për qind e studentëve përdorin programe të inteligjencës artificiale pothuajse çdo ditë për të studiuar, për të përgatitur punime seminaresh ose për të shpjeguar tema komplekse.

"IA tashmë po ndryshon mënyrën se si të rinjtë mësojnë dhe kërkojnë informacion,” thotë Goshe Nikolov, themelues i platformës. "Në vend që thjesht të mësojnë përmendësh fakte, ata mund ta kuptojnë më shpejt thelbin e një teme dhe të bëjnë pyetje më të mira.”

Në shumicën e vendeve të rajonit, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Bosnjë e Hercegovinën, inteligjenca artificiale përmendet kryesisht në kontekstin e aftësive digjitale, pa politika specifike për integrimin e saj në arsim.

"Inteligjenca artificiale zakonisht shihet si pjesë e strategjive më të gjera të digjitalizimit, por pa rregullime konkrete për përdorimin e saj në mësimdhënie,” thekson një studim rajonal.

Serbia aktualisht është më e avancuara në rajon. IA tashmë mësohet në shkollat fillore dhe të mesme, ndërsa universitetet ofrojnë programe master dhe doktorature të dedikuara për këtë fushë.

Ndërkohë në Maqedoninë e Veriut ekzistojnë nisma për modernizimin e arsimit dhe zhvillimin e aftësive digjitale, por një strategji konkrete kombëtare për inteligjencën artificiale ende nuk është zbatuar.

Rreziqe që nuk duhen injoruar

Ashtu si çdo teknologji e re edhe inteligjenca artificiale mbart rreziqe. Përveç plagjiaturës dhe përdorimit jokritik të përmbajtjes, ekzistojnë shqetësime lidhur me privatësinë, paragjykimet dhe manipulimin. Sipas analizave të rinjtë mund të bien shpesh prehë e këtyre rreziqeve.

Sistemet e IA-së mund të gjenerojnë informacione bindëse, por të pasakta, dhe studentët shpesh i pranojnë ato pa verifikime shtesë.

Në raportin e saj më të fundit, OECD thekson edhe të ashtuquajturin "Crutch Effect” – një situatë në të cilën studentët i kryejnë detyrat më lehtë me ndihmën e inteligjencës artificiale, por njëkohësisht mund të mbeten prapa në të kuptuarit e vërtetë të materialit.

Për këtë arsye UNESCO bën thirrje për një qasje të kujdesshme. "Institucionet arsimore kanë detyrimin të vlerësojnë rreziqet e teknologjive të reja përpara se t'i fusin ato në klasa,” thekson organizata.

Faktori njerëzor mbetet kyç

Pavarësisht entuziazmit teknologjik, shumë ekspertë theksojnë një të vërtetë të rëndësishme: arsimi është mbi të gjitha një proces njerëzor. "Inteligjenca artificiale nuk do t'i zëvendësojë mësuesit, por sigurisht që do të ndryshojë rolin e tyre,” thotë Mirjana Pantić, profesoreshë e gazetarisë digjitale dhe komunikimit në Pace University në Nju-Jork. "Pyetja kryesore nuk është nëse studentët do ta përdorin IA-në – ata tashmë e bëjnë këtë – por si do të mësojnë institucionet arsimore të punojnë me këtë teknologji.”

IA mund të mbështesë të nxënit, por nuk mund të zëvendësojë ndërveprimin mes mësuesit dhe nxënësit. "Kur IA përdoret me integritet, ajo mund të kursejë kohë dhe të krijojë hapësirë për më shumë punë individuale me nxënësit,” thotë mësuesi Dobri Jovevski.

Por, shton ai, thelbi i mësimdhënies mbetet i njëjtë. "Nuk duhet t'i frikësohemi së resë, por ta kuptojmë atë. IA duhet të jetë një ndihmës, jo autopilot.”/DW

ballkani ia shkolla

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin