LIVE UPDATES
Bota

Kompetencat e qeverisjes në SHBA, një spirale e vazhdueshme kontrolli dhe balance

Gjyqësori federal, Gjykata e Lartë, ishte bërë gjithashtu e pavarur. Pushteti do të ishte i balancuar.

11 July 2024, 22:53 Nga N.F
Kompetencat e qeverisjes në SHBA, një spirale e vazhdueshme kontrolli
Foto ilustruese

SHBA- Delegatët në Konventën për Kushtetutën në vitin 1787 u përpoqën të krijojnë një kuadër të ri qeverisës për vendin e tyre të ri, Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ata e dinin se duhej që dikush të vendosej në krye të qeverisë federale.

Dikush duhej të ishte në pozitën për t’u siguruar se ligjet e miratuara nga Kongresi “do të zbatoheshin me përpikmëri”, si dhe për të nënshkruar traktatet ndërkombëtare, për të qenë komandant i forcave të armatosura dhe për ta drejtuar vendin. Pra, një president.

Por, delegatët nuk donin të rrezikonin duke krijuar një tjetër autokrat. Ata sapo kishin dalë nga lufta për t’u çliruar nga një i tillë. Shumë nga përgjegjësitë themelore – hartimi i ligjeve, mbledhja e taksave, shpallja e luftës – ishin vendosur nën juridiksionin e Kongresit, të cilin gjithashtu e kishin ndarë në dy dhoma, si një mënyrë për të menaxhuar autoritetin mes shteteve. Gjyqësori federal, Gjykata e Lartë, ishte bërë gjithashtu e pavarur. Pushteti do të ishte i balancuar.

Megjithatë gjërat nuk mbeten gjithnjë në formën që patën fillimisht, siç dëshmon historia e Amerikës që nga konventa që krijoi Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara. Ndër shekuj, vendi u zgjerua nga 13 shtete në 50, ndërsa rolet dhe përgjegjësitë e qeverisjes u zgjeruan nëpërmjet luftërave, ndryshimeve sociale dhe realiteteve globale. Kompetencat që degët e qeverisjes janë përpjekur t’i marrin për vete apo t’ia marrin njëra-tjetrës, e kanë shndërruar sistemin e kontrollit dhe balancës në një mekanizëm gjithnjë në lëvizje.

Një zhvillim i ri mbi kompetencat e presidentit

Kjo sapo u shfaq muajin e kaluar, kur Gjykata e Lartë shpalosi autoritetin e saj në fund të një sezoni pune jashtëzakonisht të rëndësishëm, duke marrë një vendim 6 me 3 që zgjeroi autoritetin presidencial nëpërmjet deklarimit se ish-presidentët kanë imunitet të gjerë nga hetimi penal për veprime të ndërmarra gjatë mandatit të tyre.

Për hartuesit e Kushtetutës, “ideja e përgjithshme ishte se na duhej që secila nga degët (e qeverisjes) të ishte mjaftueshëm e fortë për t’u mbrojtur që të mos mbizotërohej nga të tjerat”, thotë Andrew Rudalevige, profesor për qeverisjen në Kolegjin Bowdoin.

Kjo përkthehej në mekanizma si fuqia e vetos së presidentit ndaj ligjeve të miratuara, si dhe votimi me 2/3 e shumicës së Kongresit për ta rrëzuar këtë veto.

Por, në krahasim me Kongresin në vitet e hershme të vendit, “presidenca ishte një institucion shumë i dobët”, thotë Benjamin Ginsberg, profesor për shkencat politike në Universitetin Johns Hopkins. Ai vë në dukje se fillimisht Kongresi nuk miratonte fonde të mjaftueshme për presidentin as për të paguar për punonjësit e shërbimeve.

Hartuesit e Kushtetutës e dinin se “na nevojitej një drejtues ekzekutiv. E dinin për shembull se nëse vendi sulmohej, nuk mund të pritej derisa të ndërhynte Kongresi dhe të vendoste se çfarë duhej bërë; duhej dikush për të marrë vendimin”, thotë ai. “Nga ana tjetër ishin tepër të shqetësuar për mundësinë e krijimit të një mbreti”.

Sigurisht që personat që e merrnin këtë detyrë nuk do të donin të ishin thjesht kujdestarë. Neni II i Kushtetutës thotë se autoriteti ekzekutiv i jepet presidentit, por nuk detajon se cilat ishin konkretisht këto kompetenca. Dhe kështu presidentët filluan t’i përcaktojnë ato vetë. Profesori Rudalevige përmend Presidentin Andrew Jackson, i cili zgjeroi mënyrën se si dhe rastet kur mund të përdorej vetoja gjatë presidencës së tij.

Ishte gjatë shekullit të 20-të sidoqoftë kur u përjetua vërtet një rritje e fuqive presidenciale, në veçanti nën drejtimin e Franklin D. Roosevelt-it gjatë Luftës së Dytë Botërore. Qeveria u zgjerua nëpërmjet programeve sociale, reformave financiare dhe legjislacionit për të dalë nga Depresioni i Madh – të gjitha këto kishin nevojë të administroheshin.

Këto sigurisht që nuk ndodhën vetiu; Kongresi miratoi ligje për t’i mundësuar. Agjencive të ndryshme federale iu caktua detyra që në statutet e tyre të fusnin rregullore të reja për aspekte për të cilat ligjet nuk jepnin udhëzime konkrete. Në praktikë, ky ishte kalim i kompetencave drejt degës ekzekutive.

“Kongresi nuk ka arritur të ruajë të njëjtin hap me presidencën për këto gjëra”, thotë William Antholis, president dhe drejtor ekzekutiv i Qendrës “Miller” në Universitetin e Virxhinias, ku studiohet për presidencen amerikane.

Kongresi “mund të ishte treguar shumë më i qartë në legjislacionin që harton dhe të mos ia dorëzonte hartimin e rregulloreve degës ekzekutive”, thotë ai.

Roli i Gjykatës së Lartë është domethënës

Edhe Gjykata e Lartë luajti rolin e saj. Ajo përcaktoi një pjesë të juridiksionit të saj në vendimin Marbury kundër Madison të vitit 1803, kur vendosi parimin e rishikimit gjyqësor – parimi se gjykata ka autoritetin të rrëzojë ligjet që i konsideron antikushtetuese.

Ndonjëherë, gjykata ia ka lejuar qeverisë federale dhe agjencive të saj rregullatore që t’i bëjnë vetë rregulloret, si në vendimin e vitit 1984 që u njoh si doktrina Chevron. Në raste të tjera, gjykata ka ulur autoritetin rregullator, siç bëri muajin e kaluar duke e rrëzuar doktrinën Chevron.

Gjatë viteve të fundit, Gjykata e Lartë ka rrëzuar precedentët e mëparshëm për qasjen tek aborti dhe sistemin e korrigjimit të diskriminimit në sistemin e lartë arsimor.

Realisht, krahasuar me vendet e tjera, kompetencat e presidencës amerikane, siç janë të përcaktuara në Kushtetutë, janë në disa drejtime shumë më të kufizuara, thotë Zachary Elkins, ndihmës profesor për qeverisjen në Universitetin e Teksasit në Austin, njëkohësisht edhe bashkëdrejtues i Projektit të Kushtetutave të Krahasueshme. Presidenti për shembull, nuk mundet të bëjë ligje apo të shpërndajë Kongresin.

Kjo nuk do të thotë se presidentët nuk janë përpjekur të nxisin realizimin e axhendave të tyre, qoftë nëpërmjet urdhrave ekzekutivë apo nënshkrimit të deklaratave për politikat dhe programet, apo duke nxitur emërimet e personave që ata dëshirojnë në gjykatat federale apo në Gjykatën e Lartë, ose duke mbushur boshllëqet e krijuara nga ngjarje madhore, si Lufta Civile apo sulmet e 11 shtatorit.

“Presidentët shtyjnë”, thotë profesori Rudalevige. “Ndonjëherë Kongresi thjesht nuk i zmbraps. Atëherë kufiri zhvendoset”./ VOA

shba qeverisje

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin