LIVE UPDATES
Bota

Pse Evropa po lëviz djathtas?

Romë – Në prag të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian këtë qershor, e djathta nativiste duket se po fiton terren nëpër të gjithë kontinentit, veçanërisht në vendet kyçe. Megjithëse vala shoviniste shtrihet nga Portugalia në Skandinavi, ajo po udhëhiqet më së shumti nga partitë e krahut të djathtë në pesë vende kyçe anëtare të BE-së, vende të cilat e hodhën poshtë nacionalizmin më shumë se shtatëdhjetë vjet më parë.

29 March 2024, 22:43 Nga h.k
Pse Evropa po lëviz djathtas?
Foto ilustruese

ITALI-Modeli i Melonit ka filluar të duket si një shembull që duhet të ndiqet nga e djathta nacionaliste për të fituar pushtet dhe pastaj për ta ndryshuar Evropën nga brenda. Por pasiguria gjeopolitike është në të vërtetë problemi qendror që po fuqizon pozicionin elektoral të të  djathtës ekstreme...

Nga Federico Fubini

Romë – Në prag të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian këtë qershor, e djathta nativiste duket se po fiton terren nëpër të gjithë kontinentit, veçanërisht në vendet kyçe. Megjithëse vala shoviniste shtrihet nga Portugalia në Skandinavi, ajo po udhëhiqet më së shumti nga partitë e krahut të djathtë në pesë vende kyçe anëtare të BE-së, vende të cilat e hodhën poshtë nacionalizmin më shumë se shtatëdhjetë vjet më parë.

Në Itali, një politikane me të shkuar neo-fashiste, Giorgia Meloni, ka qenë kryeministre që nga viti 2022 dhe vijon të mbetet popullore. Në Holandë, partia radikale ksenofobe Geert Ëilders doli e para në zgjedhjet e nëntorit të kaluar dhe mbetet gjithashtu  popullore (megjithëse ka dështuar të fitojë mjaftueshëm mbështetje nga partitë e tjera sa për të krijuar një qeveri).


Në Francë, partia Marshimi Kombëtar i Marine Le Pen është në krye të garës, me gati 30 për qind shkallë miratimi popullor. Në Belgjikë, partia e ekstremit të djathtë e flemishëve, Vlaams Belang është duke u rritur fort në sondazhe. Dhe në Gjermani, Alternative für Deutschland (AfD) [Alternativa për Gjermaninë] është ngritur në pozicionin e partisë së dytë më të madhe. Mes anëtarëve fillestarë të Bashkimit Evropian, vetëm Lukseburgu i vogël mund të vijojë të mburret me politikë të fortë centriste.

E vërtetë, disa nga këto parti kanë arritur disi të maskojnë axhendat e tyre raciste ndërsa të tjera ia kanë dalë të krijojnë reputacione më të respektueshme si konservatorë. Meloni ka qenë pro-Perëndimore në politikën e saj të jashtme dhe, siç duket, pragmatiste, në lidhje me problemet e politikës së përditshme. Strategjia e saj e moderimit ka qenë kaq e suksesshme sa tashmë le Pen po e kopjon atë haptazi. Në anën tjetër, AfD ka vënë bast edhe më fort në politikën e ekstremizmit.


Dhe pavarësisht kësaj, kur u pyet së fundmi mbi faktorët e përbashkët që po nxisin forcat e krahut të djathtë në të gjithë Evropën, Meloni nuk pati nevojë që të gjejë ndonjë përgjigje të komplikuar. Ajo tha: “Qartazi, përgjigjet që Evropa ka dhënë për qytetarët nuk po funksionojnë.”

Por a është e vërtetë? Imigrimi, vështirësitë ekonomike dhe pabarazia në rritje në përgjithësi janë faktorët që shtyjnë votuesit drejt ekstremiteteve, por këto probleme duket se janë zbutur disi gjatë viteve të fundit. Mbërritjet e azilkërkuesve aktualisht janë poshtë mesatares së dekadës së fundit dhe shoqëritë evropiane kanë mikpritur miliona refugjatë ukrainas pa shumë debate.

Gjithashtu faktorët ekonomikë nuk duket se mund të shpjegojnë rezultatet aktuale të anketimeve të votuesve. Megjithëse inflacioni ka kafshuar nga fuqia blerëse, veçanërisht në Itali dhe në Gjermani, BE-ja pati përjetuar kushte shumë më të këqija ekonomike pas krizës financiare të vitit 2008. Punësimi sot është në nivelin më të lartë në shumë dekada në shumicën e vendeve të BE-së, përfshirë vendet anëtare, ndërsa pabarazia në një farë mase është moderuar. Në Francë, indeksi GINI (i cili mat pabarazinë në të ardhura), ka qenë në rënie që nga viti 2010 dhe tendenca të ngjashme mund të vërehen në shumicën e vendeve të tjera me rëndësi kyçe në BE.

Gjithmonë do të ketë arsye për pakënaqësi ekonomike dhe politike. Në Holandë, disa votues shqetësohen se imigrantët do të mbingarkojnë sistemin e solidaritetit shoqëror dhe do të konkurrojnë për shtëpitë e pakta që kanë çmime të përballueshme. Italia ka vuajtur prej kohësh nga sëmundjet ekonomike dhe rritja e dobët dhe Gjermania po duket gjithnjë e më shumë si i sëmuri i ekonomisë botërore.

Kështu, një rrymë tjetër e panjohur duhet të jetë shkaku që po fuqizon të djathtën nacionaliste. Një indicie mund të kërkohet te fakti që  shumica e partive të të djathtës ekstreme – pavarësisht nëse janë proruse apo jo – filluan të forcohen dukshëm në sondazhe pasi Vladimir Putin urdhëroi pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës. Kjo mund të ketë shkaktuar reagim duke ushqyer ndjesinë e pasigurisë, ndërsa evropianët u zgjuan me makthet e rrëzimit të rendit politik të kohës së pasluftës së ftohtë.

Rendi politik evropian gjtihmonë ka tërhequr legjitimitet jo vetëm nga forca apo nga institucionet, por edhe nga vlerat e përbashkëta. Së paku që nga koha e Kongresit të Vienës (1814-15), “forca bashkuese” në politikën Evropiane, siç e ka vërejtur Henry Kissinger, ishte besimi kokeltiv në idealet e një sistemi. Kështu, rendi politik i Evropës së Metternich mbështetej te monarkët që ishin në dakordësi me njëri-tjetrin se idealet e borgjezisë duhej të shtypeshin. Evropa e pas-Versajës, (1919), ndryshe nga kjo, nuk arriti një unitet ideologjik apo një ndjesi të përbashkët për legjitimitet, gjë që përfundoi me kaosin total të një lufte botërore.

Pas Luftës së Dytë Botërore, një forcë bashkuese u kthye te Evropa (perëndimore), në formën e Luftës së Ftohtë, kur qëllimi ishte që të minimizohej ndikimi sovjektik dhe të vijohej me një integrim ekonomik të ngadaltë, por gjithsesi të qëndrueshëm. Pas rënies së Murit të Berlinit më 1989, krijimi i një Evrope të bashkuar – dhe politikisht dhe ekonomikisht liberale – u bë mision në vetvete. Evropianët panë se ata mund të ndikonin pjesën tjetër të botës përmes “efektit të Brukselit”, një bazë dysheme rregullatore që tërheq nënshrtrim të botës përkundrejt interresit të thjeshtësisë. Objektivi i përgjithshëm i bllokut reflektonte vlerat mbështetëse që ishin krijuar mes publikut gjatë periudhës kur Evropa prodhoi stabilitet dhe mirëqenie.

Por tani, lufta e Putinit në Ukrainë, trazirat në Lindjen e Mesme, perspektiva e rikthimit të Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, janë duke dobësuar shtyllat në të cilat mbështetet stabiliteti i Evropës. Duke ndjerë një det të trazuar ndryshimesh, votuesit po kthehen te partitë të cilat ata nuk i identifikojnë me sistemin ekzistues. Frika se rendi që u krijua pas vitit 1989 po rrëzohet, ka shtyrë votuesit të pyesin veten: “A jemi ne me të vërtetë në anën e drejtë të historisë, siç na kanë thënë? A mos kjo ka qenë mashtrim?”

Ndryshimet gjeopolitike të kohëve të fundit kanë gërryer legjitimitetin e perceptuar të sistemit. Sulmi i Rusisë kundër Ukrainës ka bërë të qartë që Evropa është vetëm pjesërisht sovrane dhe se magjepsësi “efekt i Brukselit” ka dështuar të materializohet te tranzicioni global drejt rritjes ekonomike me emisione ndotëse zero. Vendet e tjera të mëdha aktualisht po e injorojnë pretendimin e Evropës se ajo po udhëheq botën në çështjet klimaterike, për shkak se e dinë se Evropa nuk ka fuqinë e nevojshme teknologjike. Dhe sa i përket migrimit, BE-ja ka dështuar në mënyrë konsistente të gjejë një përqasje të zakonshme për trajtimin e shqetësimeve të shkaktuara nga vendet e origjinës së ndotjes.

Nativistët e vërtetë si Meloni me raste duket sikur bëhen më të moderuar në çastin që ngjiten në pushtet. Por në vend që të përqafojnë vlerat e sistemit, ata mundet të jenë duke punuar për t'i ndryshuar ato gradualisht dhe butë. Ndërsa prezanton veten si urbane, të artikuluar dhe mbështetëse për Ukrainën, Meloni me qetësi ka mbushur çdo post burrokratik të disponueshëm me militantë partie. Për më shumë, ajo po shtyn përpara për një reformë kushtetuese e cila duket si një rrëmbim pushteti (ajo mundet të dëmtojë rëndë pushtetin e presidentit dhe të parlamentit), si dhe është duke krijuar aleanca me figura të pakëndshme, të tilla si ksenofobi francez Éric Zemmour, dhe ekstremisti i djathtë spanjoll Santiago Abascal. Ajo i ka marrëdhëniet e mira edhe me kryeministrin hungarez Viktor Orbán, megjithëse është kritike për qëndrimin e tij pro-rus.

Modeli i Melonit ka filluar të duket si një shembull që duhet të ndiqet nga e djathta nacionaliste për të fituar pushtet dhe pastaj për ta ndryshuar Evropën nga brenda. Por pasiguria gjeopolitike është në të vërtetë problemi qendror që po fuqizon pozicionin elektoral të të  djathtës ekstreme në Evropë dhe ata që pretendojnë se po i mbrojnë vlerat e Evropës duhet të kuptojnë se BE-ja nk mund të mbrohet në kushtet e status quo-së. Ata do të duhet të argumentojnë se nevoja për siguri dhe sovranitet në çështje të sigurisë kërkon në fakt një integrim politik edhe më të madh se sa kemi aktualisht.

giorgia meloni

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin