LIVE UPDATES
Ekonomi

Dilemat e parasë virtuale, çfarë thonë ekspertët e Bankës së Shqipërisë

14 April 2019, 15:05 Nga DOSJA

TIRANË- Bankat qendrore në të gjithë botën e kanë rritur vëmendjen dhe po monitorojnë zhvillimet në ekspansionin e monedhave virtuale dhe ndikimin që ato do të kenë në politikat klasike monetare të vendeve. Edhe Banka e Shqipërisë është në ndjekje të këtyre zhvillimeve. Eksperti Bledar Hoda nga Departamenti i Kërkimeve bëri studimin e parë rreth evoluimit të Blockchain dhe faktet që mund të ketë në ambientin monetar në periudhë afatgjatë në vendin tonë.

Hoda argumenton se në Shqipëri, monedhat virtuale nuk kanë përhapje. Zhvendosja e kursimeve në blockchain në periudhë afatgjatë mund të sjellë reduktim të ofertës monetare. Zoti Hoda shpjegoi më tej si funksionojnë sistemet e blockchain dhe specifikat, Bitcoin si monedha më përfaqësuese.

Çfarë janë monedhat virtuale dhe si operojnë

Kriptomonedhat ose monedhat virtuale janë monedha dixhitale të emetuara nga individë privatë, të cilat nuk kanë vlerë ligjore të garantuar nga një shtet sovran apo institucion ndërkombëtar. Vlera e tyre e tregut luhatet si rezultat i kërkesës së individëve për transaksione ose i pritshmërive të tyre mbi rritjen e mundshme të çmimit të tregut në të ardhmen. Media elektronike përdor një mori terminologjish për t’iu referuar monedhave virtuale.

Infrastruktura e një kriptomonedhe është një sistem elektronik pagesash i decentralizuar, i disponueshëm për publikun dhe i rregulluar nga një protokoll elektronik i hartuar privatisht. Pranimi i protokollit rregullator elektronik nga ana e agjentëve që operojnë infrastrukturën rregullohet nga motive financiare (incentivat) që garanton vetë protokolli për përdoruesit. Këto motive konsistojnë në: (i) të ardhurat financiare për agjentët operues të sistemit dhe (ii) dobishmërinë e përdorimit të këtij sistemi pagesash për individët. Protokolli elektronik kryen rolin që ndërmjetësit garantues të pagesave kryejnë në sistemet tradicionale të pagesave, sikurse bankat qendrore, autoritetet rregullatore apo sipërmarrësit privatë Visa dhe Mastercard.

Monedhat virtuale operojnë pa pasur nevojën e një ndërmjetësi të tretë garantues të këtyre transaksioneve. Gjithashtu, krijimi i parasë realizohet nga i njëjti protokoll elektronik që mundëson kryerjen e pagesave. Në këtë mënyrë, krijimi i parasë virtuale realizohet sipas një ritmi të parashikueshëm të përcaktuar nga protokolli elektronik operues. Si shembull për vlerësimet e dhëna në këtë material është marrë monedha virtuale Bitcoin, si më e përhapura ndër to dhe për të cilën gjenden më lehtësisht dhe vlerësime sasiore.

Autori anonim i kriptomonedhës Bitcoin, Satoshi Nakamoto, publikoi dokumentimin e protokollit elektronik të Bitcoin dhe krijoi monedhën e parë Bitcoin prej 50 njësi më 3 janar 2009 (Nakamoto, 2008). Paraja elektronike nuk është një risi për literaturën ekonomike. Ajo
ka qenë e pranishme të paktën që në vitet ’90, me përhapjen masive të kartave elektronike të kreditit dhe debitit, ose në formën M-pesa (Kaminska, 2015). Megjithatë, Bitcoin i referohet edhe risisë teknologjike që autori i saj ka propozuar për kryerjen e transaksioneve me këtë monedhë. Në këtë material, në varësi të kontekstit, termi Bitcoin do të ketë kuptimin e parasë, të teknologjisë që kjo monedhë përfaqëson ose të të dyjave.

Ndonëse fillimisht, interesi publik për Bitcoin ishte i vakët, numri i transaksioneve elektronike të kryera në monedhën dixhitale Bitcoin u rrit me ritëm eksponencial. Përhapja e përdorimit të monedhës Bitcoin ka qenë në përmasa të paneglizhueshme për industrinë financiare, publikun dhe autoritetet kombëtare dhe ndërkombëtare.

Në fund të vitit 2011, numri i transfertave të konfirmuara nuk ishte më tepër se 5-6 mijë transaksione në ditë. Gjatë periudhës (tetor 2017 – shkurt 2018), numri i transfertave të kryera nëpërmjet Bitcoin është luhatur në 200-400 mijë transaksione në ditë. Gjatë së njëjtës periudhë, vlera e këtyre transfertave të kryera arriti në rreth 1 – 4 miliardë USD në ditë. Vlera e të ardhurave që përfitojnë agjentët privatë që mirëmbajnë infrastrukturën e Bitcoin nga kryerja e këtyre transfertave arrin në rreth 20-40 milionë USD në ditë. Përmasat e këtyre transfertave kanë nxitur aktorë të tjerë të propozojnë monedha të tjera dixhitale që funksionojnë mbi një infrastrukturë të ngjashme. Në momentin e shkrimit të këtij materiali, numri i monedhave virtuale që operojnë në rrjetet kompjuterike të decentralizuara shkon në mbi 1000.

 

Infrastruktura e kriptomonedhave

Vëmendja e industrisë financiare dhe e aktorëve akademikë është fokusuar tek infrastruktura e Bitcoin. Risia teknologjike e implementuar në infrastrukturën e kryerjes së transaksioneve të Bitcoin, referohet me termin “blockchain” në gjuhën angleze. “Distributed ledger technology” (më tej DLT) është një term më i përgjithshëm i teknologjisë së “blockchain”, që përfshin versione të modifikuara të infrastrukturës për nevojat e industrive të ndryshme.

Infrastruktura e Bitcoin përbëhet nga regjistri elektronik i transaksioneve dhe nga njësi kompjuterike të fuqishme, të operuara nga agjentë privatë të motivuar financiarisht nga një protokoll elektronik. Agjentët privatë mund të hyjnë ose të dalin nga ky treg i mirëmbajtjes së infrastrukturës, sipas motiveve financiare të tyre.

Regjistri është i decentralizuar, ngaqë agjentët privatë që mirëmbajnë sistemin regjistrojnë transaksionet në të vetmen kopje publike të regjistrit, duke lënë gjurmë vetëm në këtë regjistër unik dhe jo në regjistra privatë të secilit agjent mirëmbajtës.
Besueshmëria e tij garantohet nga implementimi në protokollin elektronik (a) të elementeve kriptografike të sigurisë dhe (b) të shpërblimit financiar që motivon agjentët që të mirëmbajnë infrastrukturën (e decentralizuar) të sistemit.

Shpërblimi financiar i agjentëve konsiston në formën e (i) komisioneve të transaksioneve, dhe të (ii) subvencionimit që protokolli elektronik mundëson me krijimin e monedhave të reja (senjorazh). Krijimi i monedhave të reja Bitcoin realizohet duke shpërblyer agjentët për çdo finalizim të një blloku transaksionesh. Regjistri konsiderohet i pamanipulueshëm pa konsensusin e agjentëve që mirëmbajnë infrastrukturën e sistemit. Përmasat e shpërblimit financiar të parashikuar në protokoll diktojnë që konsensusi të arrihet në funksionimin normal të infrastrukturës.

 

Përparësitë blockchain

Siguria kriptografike dhe decentralizimi i infrastrukturës e bëjnë të panevojshme praninë e një rregullatori apo autoriteti që të garantojë besueshmërinë e transaksioneve ose të sistemit.

Në sajë të këtyre cilësive të parashikuara në protokollin elektronik, risia kompjuterike “blockchain” u mundëson individëve disa avantazhe në kryerjen e pagesave kundrejt infrastrukturës aktuale të monitoruar ose rregulluar nga autoritetet mbikëqyrëse kombëtare apo ndërkombëtare.

Së pari, elementet kriptografike të protokollit mundësojnë anonimitetin e paguesit dhe përfituesit të pagesës. Kjo nuk pengon regjistrin elektronik të decentralizuar të transaksioneve të mundësojë regjistrimin apo gjurmimin e transaksioneve, ose të çdo ndërrimi pronësie të monedhave Bitcoin.

Së dyti, kryerja e transaksioneve nëpërmjet kësaj teknologjie (regjistri) nuk kërkon ndërmjetësimin e një autoriteti apo të një rregullatori që të garantojë besueshmërinë e transaksioneve. “Blockchain” lejon që procesimi dhe finalizimi i kryerjes së një transaksioni të unifikohet në një hap të vetëm. Finalizimi i shpejtë i transaksioneve lejon uljen e kohës së kryerjes së një transferte dhe minimizimin e rrezikut të kundërpartisë.

Së treti, mungesa e një ndërmjetësi rregullator, finalizimi i shpejtë i një transaksioni dhe subvencionimi që protokolli elektronik parashikon për agjentët privatë mundëson uljen e kostos financiare të një transferte. Këto avantazhe kanë nxitur një ritëm të shpejtë të përhapjes së përdorimit të Bitcoin në kryerjen e pagesave, sikurse vihet re në numrin e lartë të transaksioneve ditore me Bitcoin. infrastruktura kompjuterike “blockchain” përbën një risi që mund t’i japë një impuls pozitiv produktivitetit të njësive sipërmarrëse private apo publike, në pothuajse të gjitha fushat. Praktikisht, çdo transaksion, veprim ose objekt që ka vlerë, mund të regjistrohet dhe gjurmohet në një regjistër të tillë, duke minimizuar rrezikun e kundërpartisë dhe kostot financiare apo kohore të lidhura me mirëmbajtjen e sistemeve aktuale.

Numri i lartë i monedhave të tjera virtuale jo të rregulluara nga autoritetet bazohet në teknologji të ngjashme. Gjithashtu, industria financiare dhe ajo informatike po tregojnë interes në implementimin e kësaj teknologjie në një valë të re produktesh financiare. Në këtë drejtim, modifikimi i protokollit elektronik bën të mundur formatimin e teknologjisë “blockchain” sipas nevojave të autoriteteve rregullatore publike apo të sipërmarrësve privatë.

 

Impakti potencial i Bitcoin dhe i infrastrukturës teknologjike

Përhapja aktuale e Bitcoin motivohet nga nxitja e individëve për fitime të shpejta, nga anonimiteti i palëve që kryejnë transferta me volum të madh, nga kostoja e ulët e transaksioneve dhe koha e shkurtër e finalizimit të tyre. Teknologjia e decentralizuar e kryerjes së pagesave dhe regjistrimi elektronik (zinxhir) i transaksioneve e bën të vështirë monitorimin e ligjshmërisë së veprimeve financiare të kryera me Bitcoin. Masat parandaluese të fenomenit në formën e mbikëqyrjes së transaksioneve janë të vështira, në sajë të anonimitetit që mundëson kryerja e transfertave me Bitcoin.

Në shumicën e vendeve të zhvilluara, autoritetet rregullatore dhe ligjore nuk kanë ngutje për të ndërmarrë masa kufizuese ndaj kryerjes së veprimeve me monedha virtuale. Në sajë të prirjeve konservatore dhe të arsyeshme të individëve dhe rrezikut të lartë që ka mbajtja e mjeteve monetare në monedha virtuale, Bitcoin apo të tjera, nuk pritet një përhapje masive hipotetike e tyre. Hipoteza e përhapjes masive të tyre nuk gjen mbështetje në asnjë nga rrethet akademike apo institucionale. Po kështu, luhatjet e larta të çmimit të Bitcoin e bëjnë atë një mjet monetar spekulativ.

Autoritetet monetare të vendeve të ndryshme kanë treguar kujdes në komunikimet publike, në mënyrë që të mos stimulojnë përdorimin e këtyre monedhave. Gjithashtu, ato kanë komunikuar publikisht një qëndrim të rezervuar në drejtim të emetimit të versionit dixhital të monedhave kombëtare.

Megjithatë, vende si Suedia, Kina dhe një numër i vogël vendesh në zhvillim, kanë shqyrtuar mundësinë e emetimit të një monedhe kombëtare elektronike që të plotësojnë nevojat e shtetasve përkatës për kryerjen e pagesave elektronike. Një përqasje e tillë ofron siguri më të lartë për shtetasit në këmbim të anonimitetit. Synimi për të emetuar një monedhë kombëtare elektronike në këto vende lidhet kryesisht me specifikat e veçanta të ekonomive të tyre. Aktualisht, emetimi i monedhave elektronike kombëtare nuk konsiderohet një alternativë me interes nga shumica e vendeve të zhvilluara. Megjithatë, monedha virtuale Bitcoin konsiderohet një risi, infrastruktura teknologjike e së cilës ka shërbyer për nxitjen e diskutimeve mbi mundësinë e përmirësimit të sistemit ndërkombëtar të pagesave mes aktorëve financiarë ndërkombëtarë.

Vëmendja e autoriteteve është përqendruar në potencialin e infrastrukturës teknologjike të regjistrit elektronik të transaksioneve (blockchain) për përmirësimin e sistemit aktual të pagesave. Implementimi i infrastrukturës teknologjike në funksion të përmirësimit të sistemit ekzistues të pagesave është në vëmendje të autoriteteve të shumë vendeve të zhvilluara, në një horizont kohor afatgjatë. Implementimi i teknologjisë gjykohet se do të ndikojë në: (i) ulje të kostove kohore dhe financiare të pagesave dhe (ii) në minimizim të rrezikut të likuiditetit dhe të kreditit. Gjithashtu, disa nga autoritetet monetare po shikojnë mundësinë e promovimit të teknologjisë financiare tek sektori privat i ekonomive përkatëse.

Marrë nga Monitor.al

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

ekonomi ekonomi bitcoin paraja virtuale bitcoin paraja virtuale

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin