LIVE UPDATES
Bota

Historia e gjuhës arvanitase (Arvanitika)

9 May 2022, 13:36 Nga DOSJA

GREQI- Ne kemi trajtuar arvanitasit, historinë e tyre dhe mënyrën se si ata jetonin në Greqi në disa nga artikujt tanë në të kaluarën. Sot do të merremi me gjuhën e arvanitasve, arvanitasit, historinë dhe perspektivat e saj. Burimi kryesor për shkrimin tonë është libri i Eleni Sella-Mazit “Dygjuhësia, identiteti kombëtar dhe gjuhët e pakicave”.

Fakte historike

“Variantet” e ndryshme të dialektit jugor të shqipes, toskërisht, siç përdoret në Greqi nga komunitetet arvanito-greke, njihen si arvanitika ose arvanitika. Siç e kemi përmendur në artikullin tonë për “arvanitasit e Atikës” (4/3/2018) zbritja e parë e arvanitasve më në jug, konkretisht në luginën e Aoos u bë në vitet 1021-1022, ndërsa rreth vitit 1268 ata u vendosën me në jug të Pindos. Arvanitasit merreshin veçanërisht me bujqësi dhe jetonin kryesisht në Atikë, Beoti, në Peloponezin verior, në Evinë jugore, në ishujt përreth brigjeve të Peloponezit verilindor dhe në Atikë e Korfuz. Në dekadat e fundit, shumë arvanitofone janë vendosur në qendra të mëdha urbane, gjë që ka ndikuar në braktisjen e dygjuhësisë dhe ekskluzivitetin e përdorimit të gjuhës greke pothuajse kudo. Megjithatë numri i arvanitofonëve llogaritet në 30.000-50.000 folës.

Arvanitika është një gjuhë e traditës gojore. Nuk u kultivua e njëjta traditë letrare e shkruar. Që nga themelimi i shtetit modern grek janë shkruar shumë studime për arvanitasit, origjinën e tyre, kontributin e tyre në luftërat nacionalçlirimtare, marrëdhëniet e tyre me shqiptarët etj. Rreth tridhjetë vjetët e fundit janë bërë studime duke dëshmuar rrjedhën e pavarur dhe të ndryshme të zhvillimit në raport me shqipen. Sipas Eleni Sella-Mazit, marrëdhënia mes shqipfolësve dhe shqipes është e “paqartë dhe e largët”. Arvanitofonët e dinë mjegullt se gjuha e tyre amtare lidhet me gjuhën zyrtare të Shqipërisë, por këtë formë të shkruar e konsiderojnë “të rëndë”. Gjithashtu, arvanitofonët e një zone pohojnë se nuk kuptojnë folësit e zonave të tjera arvanitase, duke e cilësuar çdo formë tjetër si “arvanitika e rëndë, e dendur, e thellë”.

Imigrimi i shqipfolesve ne Greqi dhe Arvanitike

Migrimi masiv i shqipfolësve në Greqi që nga fillimi i viteve 1990 ka bërë që shumë njerëz të besojnë se do të çonte në pasurimin e gjuhës arvanitase, zgjerimin e përdorimit të saj, por një gjë e tillë nuk ndodhi. Emigrantët shqipfolës pas një periudhe vendosjeje pranë zonave shqipfolëse preferuan të flisnin greqisht dhe më pas u zhvendosën në qendrat e mëdha urbane. Diçka e ngjashme ka ndodhur në Siçili me të krishterët shqipfolës. Në vitet 1980 pati një lëvizje për mësimin e Arvanitikës, e cila megjithatë u ndal në vitet 1990 me ardhjen masive të emigrantëve shqiptarë në Greqi. Gazeta në gjuhën shqipe “Besa”, e cila filloi të botohej në vitin 1982, ndaloi botimin në vitin 1994. 

Marrë dhe përkthyer nga Protothema

(k.m/dosja.al)

Aksidenti i rëndë në Tiranë, si mund të shmangen ngjarje të tilla?

View Results

diaspora diaspora arvanitasit greqi arvanitasit greqi


Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin