LIVE UPDATES
Insights

Omeri i Ri dhe heteroseksualiteti tradicional

Mes debateve të kësikohshme rreth gjinisë, seksit dhe identifikimit gjinor, pala që ngul këmbë në heteroseksualitetin e shqiptarëve duhet ta studiojë më mirë traditën dhe këngët e Eposit të Kreshnikëve.

29 September 2025, 12:23 Nga Sokol Çunga

Omeri i Ri dhe heteroseksualiteti tradicional

Ndoqa këto ditë, në vazhdën e diskutimeve publike për projekt-ligjin mbi “Barazinë gjinore”, debatin e shkurtër rreth identitetit gjinor të burrneshave. Xheni Karaj, aktiviste dhe përkrahëse e projekt-ligjit, përmes një statusi në Facebook pohon se rasti i burrneshës është shembulli i gruas biologjike që merrte identitetin shoqëror dhe gjinor të burrit. Kaon Serjani, një nga ca zëra polemikë që kundërshtojnë projekt-ligjin (dhe shumëçka tjetër që del jashtë hinkës së mendimit të tij), përmes një statusi po në Facebook, më pas botuar on-line në Gazeta Tema, parashtron tetë arsye pse burrnesha nuk është arketipi i transgjinorit. Karaj, ndërkaq, nuk ka përmendur kund transgjinor, por vetëm rol social dhe identitet gjinor (që nuk është e njëjta gjë me identitetin transgjinor). Teksa rasti e solli që këtë behar të rilexoj ngadalë vëllimin Tregime të moçme shqiptare përshtatur për fëmijë nga Mitrush Kuteli, po ndalem tek dy fragmente të një kënge të përfshirë në këtë vëllim.

Siç dihet, dhe sikundër e thotë edhe autori, Mitrush Kuteli, në parathënien e tij, burimi i tregimeve janë këngët e njohura si Eposi i Kreshnikëve dhe këngë e përralla të tjera të traditës shqipe, të cilat i hasim kudo ku flitet e këndohet shqip. Duke synuar të kuptoja mekanizmin autorial të Kutelit si përshtatës i këngëve epike në përralla, në disa raste iu riktheva tekstit të këngëve botuar nga at Bernardin Palaj e at Donat Kurti më 1937. Këtë bëra dhe me këngën “Omeri i Ri”. Për këdo dëshiron ta lexojë të plotë, e gjen këtu.

Më parë, një përmbledhje e këngës: Bajlozi i zi mbërriti në brigjet e vendit dhe ftoi në duel një plak të moçëm, i cili kishte pasur famë të madhe për trim sypatrembur, kishte çuar në varr shumë armiq e u kishte mbijetuar të gjithëve. Plaku, ndërkaq, pikëllohet kur merr letrën e bajlozit. Vetë nuk ka fuqi të luftojë më. Bajlozi e kërcënon se, po nuk doli në duel, ka për t’i djegur kullën, ka për t’i grabitur gjë e pasuri, ka për t’i prerë kokën, të cilën ka për t’ua hedhur qenve, dhe ka për t’i marrë robinjë vajzën e vetme (motër e shtatë vëllezërve që janë vrarë nëpër beteja kundër armikut). E bija e sheh tek qan dhe e pyet për arsyen. Plaku i tregon. Atëherë e bija e këshillon të takohet me prijësit e vendit, me tridhjetë agët (fisnikët) e Jutbinës e t’u kërkojë përkrahje. Plaku shkon, por ndihmë nuk gjen, ndonëse ofron edhe të holla. Atëherë e bija niset të luftojë kundër bajlozit, megjithëse i ati nuk dëshiron. Interesante se, teksa vajza niset për luftë, i ati, luftëtari plak e gjëmëmadh, nuk i jep ndonjë këshillë specifike të taktikës së dyluftimit, por vetëm e porosit të mos shkojë në kullën e burrit me të cilin ishte fejuar, nga ku i binte udha për tek banesa e bajlozit. Vajza bën pikërisht të kundërtën: shkon tek kulla e të fejuarit, kalon natën atje, dhe të nesërmen niset për dyluftim. Aliu, i fejuari, mahnitet pas vajzës, e cila paraqitet me flokë e tesha burri dhe thotë se e quajnë Omer. Ndaj dhe i kërkon Omerit të bëhen probatinë (vëllamë). Omeri nuk pranon. Shkon tek bajlozi, fiton dyluftimin, lidh trupin e vdekur të bajlozit në shalë të kalit dhe e çon tek dera e kullës së Aliut. Të dy bashkë e hedhin në përrua, dhe futen në kullë e festojnë deri në agim. Sërish Aliu i kërkon Omerit të bëhen probatinë. Omeri betohet se pas një jave, ditën e dasmës së Aliut, ka për të qenë krushk i parë në dasmë, e aty kanë për t’u bërë probatinë. Aliu pranon. Kështu, pas një jave, teksa nusja kishte hyrë në kullë, e shoqëruar nga njëqind krushq, Aliu pret Omerin. Sigurisht, Omer nuk vjen, e Aliu ndërpret dasmën në shenjë zije, pasi mendon se Omeri ka vdekur. Atë çast ndërhyn nusja, e cila i dëften Aliut se Omeri ishte vetë ajo. Aliu kthehet nga dasmorët dhe i njofton se probatini i ka mbërritur, e kështu festa vazhdon.

Dëshiroj të ndalem këtu tek skenat e dy netëve kur Omeri shkon në derë të Aliut dhe kalon natën si mik, si burrë, me të. Natën e parë Aliu sheh delikatesën fizike të Omerit: lëkura e bardhë, e hollë, aq sa në fyt i duket kafja kur e gëlltit. Aliu pështjellohet, burrë kaq i pashëm s’i ka ardhur kurrë në kullë! Menjëherë shkon e ia tregon vëzhgimet e veta së ëmës:

“- Betë në zotin, mori nanë,

Paj për seri ma ka lkurën e bardhë.

Kah e pin kafen n’fyt ja kam pa,

Shoqi i tij kurr ndër ne s’ka ra.”

(Visaret e Kombit, vol. II. bot. Bernardin Palaj e Donat Kurti, Tiranë 1937, vargjet 99-103.)

Nëna e këshillon ta provojë mikun në tri aftësi burrërore: t’i bjerë fyellit, t’i bjerë lahutës e të këndojë, dhe të luajnë bashkë me strugë e unaza. Omeri shquhet në muzikë e interpretim, kurse në lojë e mund Aliun tri herë. Aliu sërish shkon e i tregon së ëmës çfarë ngjau, e i thotë se këtë djalë të veçantë kërkon ta bëjë probatin. Për t’u siguruar se është djalë, e jo vajzë, nëna i sugjeron të flenë në një odë bashkë, e aty të shohë a do të mundet miku ta bëjë gjumin e qetë:

“Hajtni n’odë t’dy për me shtrue,

Po n’kjoftë femën, ka m’u diftue,

Gjumë në sy nuk ka me i shkue.”

Omeri shtrihet e fle pa u shqetësuar. Aliu s’vë gjumë në sy (vallë, cili është femën?). Në agshol shkon sërish tek e ëma, dhe i tregon se miku fjeti krejt i qetë. Nëna, sërish, i sugjeron një tjetër sprovë, të cilën Omeri e kalon sërish me sukses. Aliu ngulmon të bëhet probatin me Omerin, por ky / kjo nuk pranon. E njëjta skenë gostie, por pa sprova burrërore, përsëritet kur Omeri kthehet për në shtëpinë e vet, e njëjta ftesë probatinie përsëritet prej Aliut, njësoj refuzon Omeri, por premton, siç thamë, se ditën e dasmës së Aliut ka për të qenë atje krushk i parë.

Mes gjithë interpretimeve që mund të kenë dy fragmentet e takimit të Aliut me Omerin, vlen të përmendim aspektin shpesh të lënë në heshtje: homoseksualitetin ose / dhe biseksualitetin e Aliut. Qartazi, Aliu ka lidhur fjalën për t’u martuar me bijën e plakut. Qartazi, Aliu për shoqërinë është heteroseksual. Mirëpo, në fshehtësinë e kullës, përpara së ëmës, nuk ngurron ta fshehë se është mahnitur pas një burri me tipare femërore. Sepse, për Aliun, Omeri që ka përpara është burrë, siç e pohon jo vetëm Omeri vetë, por edhe aftësitë e tij burrërore, të cilat arrijnë kulmin me vrasjen e bajlozit. Madje, ishte më burrë se gjithë agët e Jutbinës që s’i dolën krah plakut të pamundur! E teksa Omeri-grua, shtrirë natën për të fjetur në të njëjtën odë me Aliun-burrë, fle pa asnjë shqetësim (shumë interpretime nxënë këtu: që nga besa, deri tek ndjenja e detyrës), Aliu nuk vë gjumë në sy nga ideja se po fle në një dhomë me burrin pas të cilit është lidhur në mënyrë emotive dhe, krejt natyrshëm, kundrejt të cilit ka edhe tërheqje seksuale. E vetmja mënyrë për ta mbajtur Omerin sa më pranë vetes dhe në mënyrë të justifikuar për shoqërinë është ta bëjë vëllam. Kësisoj, do të ketë mundësinë ta takojë e ta përqafojë kurdo i lind dëshira, do të mundet ta kundrojë e ta ëndërrojë sa e si t’i teket. Aliu s’e di identitetin e Omerit. Për të Omeri është burrë, madje më trim dhe më i zoti se vetë Aliu. Nëse Aliu është homoseksual apo biseksual, kjo nuk ka rëndësi. E rëndësishme është se ndjenjat dhe veprimet e Aliut dëftejnë se nuk është vetëm heteroseksual.

Tërheqja e Aliut për Omerin arrin edhe një kulm tjetër ditën e dasmës. Teksa nuk e sheh Omerin mes miqve, Aliu ndalon festën dhe hesht muzikën. Është gati ta kthejë martesën e vet në ditë morti. Sepse, ndonëse sapo i ka hyrë në shtëpi nusja e premtuar, të cilën s’e ka parë kurrë më parë, malli e djeg për Omerin, jeta i merr kuptim me djaloshin e pashëm e trimëror pranë, më shumë se me nusen që, për ironi, është vetë Omeri, pas të cilit ishte magjepsur.

Vajza e plakut, këtu e vetëidentifikuar si Omeri i Ri, jo vetëm vishet, duket e sillet si burrë, por as njihet se nuk është burrë. E tradhtojnë vetëm ca tipare të jashtme, siç është lëkura e bardhë e delikate. Të paktën, për një periudhë kohe, aq sa e lyp nevoja, vajza-Omer bëhet transgjinor dhe identifikohet ashtu. Atëherë kur realiteti rreth Omerit ndryshon, vajza kthehet sërish në identitetin e vet fillestar, bëhet grua, ashtu siç ka lindur. Shmangia nga norma e heteroseksualitetit nuk haset vetëm tek kjo këngë e Eposit. Tek një tjetër këngë, tek “Martesa e Halilit”, Halili vishet si grua, dhe të gjitha gratë që ndodhen rreth e qark tij (treqind vasha, dhe fort të bukura, madje!) ndjehen të shëmtuara para tipareve të përkryera të Halilit. (A mos është Halili i Eposit drag-queen i parë në shqiptari? Nuk e di, le ta analizojmë në tjetër rast.)

Mes debateve të kësikohshme rreth gjinisë, seksit dhe identifikimit gjinor, pala që ngul këmbë në heteroseksualitetin e shqiptarëve (thua se është e domosdoshme të saktësohet etnia e heteroseksualëve), shpesh merr shahit edhe traditën. Ndër të tjera, projekt-ligji që përmendëm kundërshtohet me argumentin se diçka e tillë nuk ekziston në traditën vendase. Epo, ndoshta kundërthënësit duhet ta studiojnë më mirë traditën dhe vendin. Se cilat kanë qenë prirjet seksuale të secilit paraardhës, nuk e dimë. Mirëpo, grimca të identitetit jo-binar i hasim kudo në këngë e përralla. Paraardhësit qenë mjaft të kujdesshëm t’i përshkruanin e të mos i fshinin nga të qenët, aq sa e pranonte koha dhe vendi. Sot, në kohëra të tjera, le të tregohemi së paku aq të drejtë e të mençur sa ata. Nëse jemi më mendjehapur se ata, e ardhmja e afërt ka për ta treguar.

Dhe, siç mbyllet çdo këngë e Eposit të Kreshnikëve: Kshtu m’kanë thanë, se atje nuk jam kanë./Reporter.al

xheni karaj sokol Çunga

Sondazh

Insights 23 September 2025, 09:53 Flamur Vezaj

Selfia e 999-të e Dumanit!

Shefi në ikje i SPAK-ut, Altin Dumani, paska bërë një tjetër “super-takim historik”! Këtë herë me ministri...

Insights 20 September 2025, 17:32 Lutfi Dervishi

Ditar i Ministres Diella – Dita 1

Republika e Keshilltareve Sot mbajta fjalimin tim të parë në Parlament. Çudi që opozita e prishi seancën. Nuk janë t&eum...

Insights 18 September 2025, 19:24 Daniel Innerarity dhe Fabrizio Tassinari

Çfarë rreziqesh sjell Djella

foto ilustruese TIRANË- Kur Kryeministri shqiptar Edi Rama shpalli së fundmi kabinetin e tij të ri, ajo që mori vëmendjen kryesore...

Insights 17 September 2025, 07:52 Ermal Mulosmani

Apostujt e Urrejtjes

Apostujt e Urrejtjes Apostujt e Urrejtjes1. PopullsiaKoha që po jetomë shënon padyshim ndryshimin më të madh në historinë...

Insights 16 September 2025, 07:28 Ditmir Bushati

Njeriu apo inteligjenca artificiale?

Ditmir Bushati Nuk është një temë debati apo çështje titujsh sensacional vetëm në Shqipëri. Tema ësht&e...

Insights 4 September 2025, 15:08 Klodian Tomorri

Ekspertet e kodit

Klodian Tomorri Te behet veper penale pirja e alkolit ne publik dhe te lejohet prostitucioni-thoshte njeri nga ekspertet e kodit.Ca dmth pirja e alkolit ne...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin