LIVE UPDATES
Insights

Përballja me stuhinë që po na pret

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

18 June 2022, 17:28 Nga Tharman Shanmugaratnam
Përballja me stuhinë që po na pret
Foto ilustruese

Ne duhet të kapërcejmë ndarjet në rritje dhe të riorganizojmë multilateralizmin për t'i shërbyer në mënyrë më efektive interesave kolektive dhe kombëtare që na cënojnë nisur nga pandemia, lufta në Ukrainë, kërcënimi për sigurinë ushqimore dhe ringjallja e varfërisë globale. Po ashtu dhe valët e të nxehtit, thatësirat dhe ngjarje të tjera ekstreme të motit. Këto nuk janë goditje të rastësishme. Ata nuk janë as një stuhi e përsosur në kuptimin konvencional, një konjukturë e vetme e ngjarjeve të këqija. Përkundrazi, ne përballemi me një bashkim të pasigurive strukturore të qëndrueshme – gjeopolitike, ekonomike dhe ekzistenciale – që përforcojnë secila tjetrën. Ne kemi hyrë në një stuhi të gjatë të përsosur.

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

Së pari, rreziku i përshkallëzimit të konfliktit gjeopolitik është më i madh se sa ka qenë në më shumë se tre dekada. Sistemi i rregullave dhe normave globale që synonin ruajtjen e paqes dhe integritetit territorial të shteteve kombëtare ishte gjithmonë i brishtë. Por pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nuk është thjesht një tjetër çarje në sistem. Degëzimet e tij shkojnë përtej çdo tjetër dhe në mënyra që mund të jenë katastrofike.

Së dyti, ne përballemi me perspektivën e stagflacionit, me inflacion më të lartë dhe rritje të ngecur për një periudhë kohore. Ajo që u pa nga shumë njerëz si një "rrezik bishti" i pamundur një vit më parë, tani është një skenar i mundshëm. Bankat qendrore të ekonomive të përparuara kanë një detyrë më komplekse se çdo herë në kujtesën e gjallë dhe shanset e tyre për të zbutur inflacionin duke arritur një ulje të butë në rritjen ekonomike po bëhen më të pakta. Detyra është bërë më e vështirë nga lufta në Ukrainë dhe ndërprerjet që ajo ka sjellë në tregjet e energjisë, ushqimit dhe mallrave të tjera kritike.

Kur shkruhet historia e dekadës, inflacioni në ekonomitë e zhvilluara nuk ka gjasa të shihet si problemi i tij më serioz – sigurisht që nuk krahasohet me implikimet e shqetësimit në botën në zhvillim ose me një rend ndërkombëtar të dobësuar.

Por inflacioni i lartë i zgjatur do të gërryejë seriozisht kapitalin politik të nevojshëm për kombet për t'iu përgjigjur sfidave tona më të mëdha, brenda dhe globalisht, përfshirë krizën klimatike. Mund ta kthejë botën prapa në mënyra që modelet ekonomike nuk mund t'i parashikojnë. Veçanërisht, një kosto në rritje e jetesës do të demoralizojë popullsinë që tani është shumë më e vjetër se sa në vitet 1970, kur ekonomitë e përparuara panë episodin e tyre të fundit të inflacionit të lartë.

Së treti, të përbashkëtat ekzistenciale po përkeqësohen me një ritëm të përshpejtuar. Ndryshimet klimatike, zvogëlimi i biodiversitetit, mungesa e ujit, oqeanet e ndotura, hapësira e jashtme e mbingarkuar në mënyrë të rrezikshme dhe përhapja e sëmundjeve infektive do të përbëjnë kërcënime në rritje për jetën dhe jetesën kudo. Ne duhet t'i trajtojmë këto kërcënime paralelisht, sepse shkenca është e qartë se si ato ndërveprojnë. Ngrohja globale dhe një biosferë e degraduar po çojnë në ndryshime të mëdha në jetën e kafshëve, me patogjenë të panumërt të rinj dhe të rishfaqur që kërcejnë midis specieve dhe në komunitetet njerëzore. Pandemitë e përsëritura tashmë janë futur në sistem. Megjithatë, dy vjet pas COVID-19, bota ende po shkon e verbër drejt e në pandeminë e ardhshme. Shkencëtarët paralajmërojnë se mund të vijë në çdo kohë dhe të jetë edhe më vdekjeprurëse.

Së katërti, një sistem shumëpalësh më efektiv do të kërkojë mirëkuptim të ri strategjik midis kombeve të mëdha, më e rëndësishmja, midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, ndërsa bota po zhvendoset në mënyrë të pakthyeshme drejt multipolaritetit. Ky kuptim i ri duhet të formësohet nga interesat e tyre të përbashkëta gjithëpërfshirëse - në sigurinë klimatike dhe pandemike, paqen dhe shmangien e krizave financiare globale. Do të kërkojë aftësi të konsiderueshme gjeostrategjike, si dhe strategji më aktive për të krijuar vende pune të mira dhe mundësi të gjera në vend, në mënyrë që të rindërtohen themelet e brendshme politike për hapjen ekonomike.

Ne duhet të përditësojmë rregullat e lojës për të siguruar konkurrencë të ndershme dhe zinxhirë furnizimi elastik pa u tërhequr nga një rend i hapur dhe i integruar që është jetik për shkallën e inovacionit, rritjes dhe sigurisë afatgjatë të çdo vendi. COVID-19 po përshpejton lëvizjen e bizneseve drejt zinxhirëve të furnizimit global më të larmishëm, në fakt në dobi të disa ekonomive në zhvillim, por burimet globale mbeten po aq të rëndësishme sot sa ishte para pandemisë. Tregtia midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës mbetet jashtëzakonisht e dobishme për të dyja.

Nuk mund të kemi asnjë iluzion se një rend i integruar global, me ndërlidhjet e tij të thella ekonomike midis kombeve, do të na sigurojë vetë paqen. Por ndërvarësia ekonomike midis fuqive të mëdha, me përjashtim të sektorëve që cenojnë sigurinë kombëtare, do ta bëjë konfliktin shumë më pak të mundshëm sesa në një botë me tregje, teknologji, sisteme pagese ose të dhëna gjithnjë e më të shkëputura.

Ne duhet të jemi më largpamës. Prioriteti ynë kryesor duhet të jetë akomodimi i një bote shumëpolare pa u bërë më i polarizuar. Një botë më e polarizuar dhe e fragmentuar përfundimisht do të dobësojë të gjitha kombet, duke përfshirë edhe më të mëdhenjtë, dhe do ta bëjë të vështirë nëse jo të pamundur përmbushjen e interesave që ndan i gjithë njerëzimi: në një botë të sigurt, të qëndrueshme dhe të begatë, gjithëpërfshirëse dhe të barabartë për të gjithë./IMF

kriza ne bote ekonomia e botes

Sondazh

Insights 16 June 2022, 17:01 Dom Gjergj Meta

Krimi dhe qyteti

Dom Gjergj Meta Atentatet e shpeshta që po ndodhin këtyre ditëve, me pasojë vdekjen e personave, që sipas policisë dhe mediev...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin