LIVE UPDATES
Insights

Sfidat e mëdha që e presin Kosovën në një botë multipolare

Dhe për ta krijuar “Serbinë e Madhe”, Beogradi iu drejtua forcës. Por nën Milosevic, Serbia dështoi që të krijonte “Serbinë e Madhe” nga mbetjet e ish-Jugosllavisë. Që nga viti 1999, territori që është nën kontrollin e Beogradit ka qenë dukshëm më i vogël nga sa kishte parashikuar qeveria e Milosevic në kohën e rënies së Jugosllavisë.

4 December 2023, 08:43 Nga a.d
Sfidat e mëdha që e presin Kosovën në një botë
Kosova

Nga Giorgio Cafiero “National Interest”

Në kundër të shpërbërjes së Jugosllavisë në fillimin e viteve 1990, Serbia ndoqi axhendën e saj të “Serbisë së Madhe”, bazuar tek besimi se të gjithë serbët etnikë në rajon duhet t'i përkasin një shteti të vetëm serb. Regjimi i Slobodan Milosevic  nuk donte që komunitetet serbe të jetonin si pakicë në vendet e sapokrijuara me shumicë myslimane.

Dhe për ta krijuar “Serbinë e Madhe”, Beogradi iu drejtua forcës. Por nën Milosevic, Serbia dështoi që të krijonte “Serbinë e Madhe” nga mbetjet e ish-Jugosllavisë. Që nga viti 1999, territori që është nën kontrollin e Beogradit ka qenë dukshëm më i vogël nga sa kishte parashikuar qeveria e Milosevic në kohën e rënies së Jugosllavisë.

Kjo nuk ndodhi sepse fqinjët më të vegjël të Serbisë, arritën të mposhtin forcat serbe. Por sepse  NATO - e udhëhequr nga superfuqia e botës, Shtetet e Bashkuara - ndërhyri ushtarakisht kundër Beogradit në një kohë specifike të historisë, në të cilën Uashingtoni po dominonte një sistem ndërkombëtar unipolar.

Në fundin e viteve 1990, Rusia dhe Kina ishin vende shumë më të dobëta. Atyre u mungonte aftësia për të penguar Shtetet e Bashkuara në zgjerimin e kufijve të NATO-s drejt lindjes në Evropë apo pushtimin e Irakut në vitin 2003. Që nga viti 1999, Serbia nuk ka nisur asnjë fushatë ushtarake për të rimarrë Kosovën.

Kjo për shkak të pranisë së forcës paqeruajtëse ndërkombëtare të udhëhequr nga NATO (KFOR), në Kosovë. Duke qenë një vend kandidat për në Bashkimin Evropian që nga viti 2012, dhe pjesë e programit të Partneritetit për Paqe të NATO-s që nga viti 2006, Serbia e di shumë mirë se fillimi i një lufte me KFOR-in nuk do të ishte një lëvizje e zgjuar.

Por politikë-bërësit në Kosovë dhe shumë qytetarë të zakonshëm, janë të shqetësuar se realitetet e reja në rendin gjeopolitik ndërkombëtar, mund të krijojnë kushte që mund ta inkurajojnë Beogradin të rifillojë ndjekjen e synimit të tij të vjetër për të krijuar “Serbinë e Madhe”. Në Prishtinë, ka dyshime në rritje për angazhimin e Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të tjera perëndimore ndaj pavarësisë së Kosovës dhe shumë shqetësime rreth masës në të cilën Uashingtoni e akomodon (ose në varësi të këndvështrimit të dikujt, e qetëson) qeverinë e presidentit Aleksandër Vucic, nën flamurin e promovimit të stabilitetit në Ballkanin Perëndimor. Madje disa zëra në Prishtinë shprehin shqetësime se Shtetet e Bashkuara do të shkojnë përfundimisht deri në revokimin e njohjes së pavarësisë së Kosovës si pjesë e një strategjie që synon përmirësimin e marrëdhënieve Uashington-Beograd.

Tërheqja e dështuar e Shteteve të Bashkuara dhe NATO-s në vitin 2021 nga Afganistani, shqetësoi shumë kosovarë. Vendimi për të tërhequr forcat amerikane nga Afganistani pas një pushtimi 20-vjeçar, që i la partnerët afganë të Uashingtonit në mëshirën e talebanëve, i shtyu disa në Kosovë të pyesin nëse Shtetet e Bashkuara do t’i braktisnin kosovarët në një fat të ngjashëm.

Komentet e Donald Trump për rolin e SHBA-së në mbrojtjen (ose jo) nga Rusia të anëtarëve të NATO-s në Evropën Lindore, të kombinuara me trashëgiminë e Richard Grenell (i dërguari i posaçëm presidencial i administratës Trump për negociatat e paqes së Serbisë dhe Kosovës në vitet 2019- 2021),e kanë lënë Prishtinën të shqetësuar nga mundësia e një presidence të dytë Trump.

Shumë kosovarë po pyesin se deri në ç’masë Uashingtoni, sidomos nëse kthehet Trump në krye të SHBA-së, do ta shohë mbrojtjen e Kosovës si një prioritet për Amerikën. Duke pasur parasysh të gjitha sfidat kryesore me të cilat përballet Uashingtoni në skenën ndërkombëtare, është më pak e qartë nëse mbrojtja e Kosovës nga veprimet e mundshme serbe, të inkurajuara nga Rusia në të ardhmen, do të jetë një angazhim që politikë-bërësit amerikanë do ta marrin seriozisht. Edhe nëse Joe Biden siguron një mandat të dytë në zgjedhjet e vitit të ardhshëm, kosovarët do të vazhdojnë të kenë shqetësime të tilla. Dhuna vdekjeprurëse e 24 shtatorit në një manastir ortodoks serb pranë Banjskës, një fshat në veri të Kosovës, risolli në qendër të vëmendjes ndërkombëtare mosmarrëveshjen e vjetër Serbi-Kosovë.

Por gjithçka ndryshoi më 7 tetor, kur Hamasi nisi inkursionin e tij të paprecedentë kundër Izraelit Jugor, duke e zhvendosur vëmendjen e Uashingtonit drejt Lindjes së Mesme dhe larg Evropës Qendrore dhe Jugore.

Nëse vazhdon lufta në Gaza, apo më keq, përhapet në më shumë pjesë të Lindjes së Mesme, Ballkani Perëndimor do të jetë një prioritet më i ulët për politikë-bërësit amerikanë. Përveç kësaj, shumë njerëz në Prishtinë besojnë se një skenar ekstrem, ku Kina anekson Tajvanin me forcë, mund ta lërë Kosovën të pambrojtur ndaj ambicieve të Serbisë.

Thënë thjesht: disa zëra në Kosovë kanë shprehur shqetësimin se nëse ushtria amerikane vendos të hyjë në një konflikt me Kinën për mbrojtjen e Tajvanit, NATO nuk do të ketë në dispozicion shumë burime për ta mbrojtur në mënyrë të besueshme pavarësinë e Kosovës  nga Serbia

Tek e fundit, është i ashtuquajturi “rend liberal i bazuar në rregulla” i drejtuar nga Perëndimi dhe fuqia ushtarake e NATO-s, ato që e kanë frenuar Serbinë të qëndrojë brenda kufijve të saj aktualë. Si një politikan pragmatist, Aleksandar Vucic e kupton se ushtria e Serbisë nuk mund të sfidojë drejtpërdrejt KFOR-in në Kosovë, të aneksojë territorin e dominuar nga serbët në Malin e Zi, vend anëtar i NATO-s, apo të bashkojë me forcë me Serbinë Republikën Srpska (RS) të Bosnje Hercegovinës (BiH), ndërsa Brukseli dhe Sarajeva vëzhgojnë gjithçka të pafuqishme për të bërë diçka.

Beogradi është i vendosur që të shmangë me çdo kusht përsëritjen e ngjarjeve të vitit 1999. Kjo do të thotë se Serbia do të veprojë gjithmonë për ta parandaluar një skenar të tillë. Çdo lëvizje që mund të ndërmarrë Beogradi përkundrejt veriut të Kosovës apo vendeve të tjera fqinje, do të bëhet bazuar në llogaritjet në lidhje me statusin e rendit perëndimor.

Në këtë kontekst, janë të paktën 3 skenarët që duhen marrë parasysh kur analizohet e ardhmja e politikave të Serbisë ndaj fqinjëve të saj më të vegjël ballkanikë.

Së pari, mund të shohim një rënie të rendit global të drejtuar nga Perëndimi, teksa Rusia dhe Kina mbushin boshllëkun në skenën ndërkombëtare në mesin e zbehjes totale të rolit global të Shteteve të Bashkuara. Në rrethana të tilla, mund të imagjinohet lehtësisht që Serbia do të nisë të veprojë me guxim për të rimarrë kontrollin e plotë të Kosovës.

Së dyti, dobësohet por nuk shembet rendi aktual perëndimor, ndërsa Pekini dhe Moska fitojnë një ndikim gjeopolitik më të madh, duke balancuar peshën e një NATO-je që mbetet e paprekur, edhe pse si një aleancë më e dobët. Nëse realizohet ky skenar, Serbia mund të ribashkohet me pjesë territoresh në vendet fqinje si Kosova Veriore dhe Republika Srpska e Bosnje Hercegovinës.

Në skenarin e tretë, as Pekini dhe as Moska nuk arrijnë të ngjiten më tej në skakierën globale dhe në fund mbizotëron rendi perëndimor. Sipas këtij skenari, Serbia nuk do të ishte ndoshta në gjendje të ndryshonte asnjë lloj kufiri. Por ajo mund të përdorë grupet serbe të orientuara nga Beogradi dhe Moska në Kosovë, Bosnje dhe Malin e Zi, që të vazhdojë të mbetet një burim i aftë për të nxitur probleme për NATO-n.

Kjo do të forcojë përfundimisht statusin e Beogradit si një aktor të cilin Perëndimi duhet ta tolerojë. Pavarësisht se cili skenar do të ndodhë vërtet, Kosova do të vazhdojë të ketë frikë nga fqinji i saj revanshist dhe nga marrëdhëniet e Beogradit me serbët në veri të Kosovës. Prishtina do të dëshirojë të bëjë gjithçka që ka në dorë për të siguruar mbështetjen afatgjatë të NATO-së.

Por duke pasur parasysh se prania e KFOR-it nuk e pengoi ngjarjet e rënda të 24 shtatorit pranë Banjskës, të cilat ndodhën 4 muaj pasi forcat serbe të sigurisë dyshohet se hynë në territorin e Kosovës dhe arrestuan 3 policë kosovarë, Kosova dëshiron që të jetë e varur nga aleanca transatlantike, sidomos duke pasur parasysh të gjitha çëshjet e hapura në lidhje me angazhimin afatgjatë të Perëndimit ndaj Kosovës dhe me kapacitetin e NATO-s për të mbrojtur pavarësinë e vendit.

Në këtë kontekst, Prishtina dëshiron që të ndërtojë aftësitë e saj për të mbrojtur veten nga përpjekjet e mundshme serbe për të rimarrë kontrollin e Kosovës në një botë post-Perëndimore. Në përmbledhje, mund të them se ekzistenca e Kosovës dhe pavarësia de facto e saj, ishin produkte të epokës unipolare në historinë botërore që ekzistonte vetëm në vitet 1990 dhe fillim të viteve 2000.

Por ndërsa sistemi botëror po bëhet multipolarë , Prishtina do të përballet me sfida të rëndësishme, që do të kërkojnë  nga vendi i vogël evropian me shumicë myslimane, pa dalje në det, që të rishikojë strategjitë e tij për garantimin e mbijetesës.

Shënim:Giorgio Cafiero, është drejtues i think-tankut “Gulf State Analytics” dhe bashkëpunëtor në “American Security Project”.

kosova sfida

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin