LIVE UPDATES
Ekonomi

Mungesat janë pengesa më e madhe për rritjen ekonomike globale

31 October 2021, 06:35 Nga DOSJA
Mungesat janë pengesa më e madhe për rritjen ekonomike globale

Një dekadë pas krizës financiare, problemi i ekonomisë botërore ishte mungesa e shpenzimeve, shkruan The Economist. Familjet duhej të paguanin borxhet, ndërkohë që qeveritë vendosën shtrëngime dhe kompanitë frenuan investimet. Tani shpenzimet janë rritur, pasi qeveritë kanë stimuluar ekonominë dhe konsumatorët janë çliruar nga pengesat e pandemisë.

Rritja e kërkesës është aq e fuqishme, sa që oferta po e përballon me vështirësi atë. Shoferët e kamionëve po marrin shpërblime shtesë për të qëndruar në punë, një anije kontejnerësh është ankoruar jashtë bregut të Kalifornisë, duke pritur që portet të jenë gati dhe ndërkohë çmimet e energjisë po kapin majat. Ndërsa rritja e inflacionit po i frikëson investitorët, mbingopja e viteve 2010 u ka lënë vendin mungesave në ekonomi.

Shkaku i menjëhershëm i kësaj dukurie është Covid-19. Rreth 10.4 trilionë dollarë stimul ekonomik në nivel global kanë nxitur një rikthim të furishëm, por njëkohësisht të çuditshëm, ku konsumatorët po shpenzojnë më shumë se normalisht për mallra, duke tendosur kështu zinxhirët globalë të furnizimit që janë tashmë të uritur për investime. Kërkesa për mallra elektronike u rrit jashtë mase gjatë pandemisë, por mungesa e mikroçipave ka penguar prodhimin industrial në disa ekonomi eksportuese, si Tajvani.

Ndërkohë, përhapja e variantit Delta ka mbyllur fabrikat e veshjeve në disa pjesë të Azisë. Në vendet e pasura, emigrimi është në rënie, stimuli ekonomik ka mbushur llogaritë bankare dhe nuk janë të shumtë njerëzit që duan të kryejnë punë fizike me paga të ulëta. Nga Brooklyn në Brisbane, punëdhënësit janë të etur për punëtorë.

Megjithatë, kjo ekonomi me mungesa është gjithashtu produkt i dy forcave të tjera më të thella. Së pari, dekarbonizimi. Kalimi nga qymyri në energji të rinovueshme e ka lënë Europën dhe veçanërisht Britaninë, të pambrojtur ndaj panikut të furnizimit me gaz natyror. Rritja e çmimit të karbonit e ka bërë të vështirë kalimin në forma të tjera ndotëse të energjisë.

Në disa zona të Kinës, është ndërprerë energjia, pasi disa nga provincat e saj po përpiqen të përmbushin objektivat e rrepta mjedisore. Çmimet e larta për transportin dhe komponentët e teknologjisë tani po shkaktojnë rritjen e shpenzimeve kapitale. Por në një kohë kur bota po përpiqet të heqë dorë nga format më ndotëse të energjisë, nxitja për të bërë investime afatgjata në industrinë e karburanteve fosile është e dobët.

Forca e dytë ndikuese është proteksionizmi. Politika tregtare nuk hartohet më duke pasur parasysh efikasitetin ekonomik, por duke u mbështetur në një sërë synimesh, nga imponimi i standardeve të punës dhe mjedisit jashtë vendit, deri në ndëshkimin e kundërshtarëve gjeopolitikë.

Së fundmi, administrata e Joe Biden, konfirmoi se do të ruante tarifat e imponuara nga Donald Trump për Kinën, të cilat mesatarisht ishin 19%, duke premtuar vetëm se firmat mund të aplikojnë për përjashtime. Në të gjithë botën, nacionalizmi ekonomik po kontribuon në mungesat e ekonomisë.

Mungesa e shoferëve të kamionëve në Britani, është përkeqësuar nga Brexit. India ka mungesa qymyri, pjesërisht për shkak të një përpjekjeje të gabuar për të ulur importet e karburantit. Pas disa vitesh tensionesh tregtare, fluksi i investimeve ndërkufitare nga kompanitë, është përgjysmuar që nga viti 2015.

E gjithë kjo situatë mund të duket tepër e ngjashme me vitet 1970, kur shumë vende u përballën me mungesa karburanti, rritje dyshifrore të çmimeve dhe ngadalësim ekonomik. Por ngjashmëritë nuk shkojnë më larg se kaq.

Gjysmëshekulli më parë, politikanët nuk ndoqën rrugën e duhur në politikën ekonomike, duke e luftuar inflacionin me masa të kota si kontrolli i çmimeve dhe fushata që u bënin thirrje njerëzve të kultivonin vetë perimet e tyre. Sot, Rezerva Federale po debaton si të parashikohet inflacioni, por ekziston një konsensus që bankat qendrore kanë fuqinë dhe detyrën për ta mbajtur atë nën kontroll.

Për momentin, inflacioni jashtë kontrollit duket i pagjasë. Çmimet e energjisë pritet të ulen pas stinës së dimrit. Vitin e ardhshëm, përhapja e vaksinave dhe trajtimet e reja ndaj Covid-19, duhet të zvogëlojnë ndërprerjet dhe pengesat. Konsumatorët mund të shpenzojnë më shumë për shërbimet. Stimuli fiskal do të përfundojë në vitin 2022. Dhe nxitja e investimeve në disa industri, do të çojë në rritjen e kapacitetit dhe produktivitetit.

Por forcat më të thella që kanë ndikuar në mungesat e ekonomisë, nuk do të zhduken vetvetiu dhe politikanët mund të përfundojnë duke ndërmarrë politika të rrezikshme dhe të gabuara. Një ditë, teknologji si ajo e hidrogjenit, duhet të ndihmojnë që energjia e gjelbër të bëhet më e besueshme. Por kjo nuk do t’i eliminojë mungesat e tanishme.

Ndërsa kostot e karburantit dhe të energjisë elektrike po rriten, mund të ketë një reagim të ashpër. Nëse qeveritë nuk sigurojnë dot alternativa të përshtatshme të gjelbra për lëndët djegëse fosile, atyre mund t’u duhet të përballojnë mungesat, duke zbutur objektivat e emetimeve dhe duke u kthyer në burime më ndotëse të energjisë.

Prandaj qeveritë duhet të bëjnë planifikime të kujdesshme për të përballuar kostot më të larta të energjisë dhe rritjen ekonomike më të ngadaltë që do të rezultojë nga eliminimi i emetimeve. Pretendimi se dekarbonizimi do të rezultojë në një lulëzim të mrekullueshëm ekonomik, do të çojë vetëm në zhgënjime.

Mungesat në ekonomi, gjithashtu mund të bëjnë më tërheqëse idenë e proteksionizmit dhe ndërhyrjen e shtetit. Shumë votues fajësojnë qeverinë për raftet boshe dhe krizat energjetike. Politikanët mund t’i shpëtojnë përgjegjësisë, duke kritikuar furnizuesit e huaj dhe duke fajësuar zinxhirët e brishtë të furnizimit, ose duke bërë premtime të rreme për t’u mbështetur në forcat e veta.

Qeveria britanike tashmë ka shpëtuar nga falimentimi një fabrikë plehrash kimike, për të ruajtur furnizimin me dioksid karboni, që është i nevojshëm në industrinë ushqimore. Qeveria po përpiqet të argumentojë se në fakt, mungesat e fuqisë punëtore janë diçka pozitive, sepse ato do të rrisin pagat dhe produktivitetin në mbarë ekonominë. Por në të vërtetë, vendosja e barrierave për emigracionin dhe tregtinë, do të ulë si pagat edhe produktivitetin.

Mësimet e gabuara në kohën e gabuar

Përçarjet shpesh i bëjnë njerëzit që të vënë në dyshim normat e vjetra ekonomike. Trauma e viteve 1970 çoi në refuzimin e qeverisë së madhe dhe Kejnesianizmit të vrazhdë. Rreziku tani është se tendosjet në ekonomi mund të çojnë në refuzimin e dekarbonizimit dhe globalizimit, me pasoja shkatërruese afatgjata. Pikërisht ky është rreziku real që kanoset nga ekonomia me mungesa.

Marre nga MONITOR

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

ekonomi ekonomi rritja ekonomike globale rritja ekonomike globale

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin