LIVE UPDATES
Bota

Ndarja ekonomike dhe korrupsioni kërcënojnë të ardhmen e BE-së

27 June 2021, 07:40 Nga DOSJA
Ndarja ekonomike dhe korrupsioni kërcënojnë të ardhmen e

Vendet e BE-së në Europën Qendrore dhe Lindore tani kanë të meta në kriteret thelbësore demokratike, me pasoja shqetësuese.

Historiani i madh francez, Fernand Braudel, na mësoi si të kërkojmë valët e gjata (longue duree) në histori. Në kontekstin e 30 viteve të kaluara, një valë e tillë është zgjerimi i hendekut ekonomik midis vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore që iu bashkuan BE-së dhe atyre që nuk janë anëtarësuar, shkruan Anders Aslund* për Projec Syndicate.

Të parët po arrijnë gradualisht vendet e tjera anëtare të BE-së, me norma rritjeje gati dy herë më të larta se fqinjët lindorë. Ndërsa të dytët janë bllokuar midis BE-së dhe Rusisë.

Divergjenca midis Polonisë dhe Ukrainës ilustron trendin e tanishëm. Sipas statistikave sovjetike, Ukraina ishte paksa më e pasur në terma për frymë se Rusia dhe Polonia në vitin 1989, para revolucioneve që përmbysën komunizmin në të gjithë Europën Qendrore dhe Lindore. Në atë kohë, të dy vendet kishin kultura dhe struktura industriale të ngjashme.

Sot, PBB për frymë (në dollarë amerikanë) është thuajse pesë herë më e lartë në Poloni sesa në Ukrainë. Edhe në vitin 2013, një vit para se Rusia të niste luftën kundër Ukrainës, PBB për frymë e Polonisë ishte 3.4 herë më e lartë.

Ukraina nuk është e vetmja. Ekonomitë bjelloruse dhe ruse kanë qenë në amulli përkatësisht që nga viti 2012 dhe 2014. Fajësimi i rënies së çmimeve të naftës për gjendjen e vështirë të Rusisë nuk shpjegon pse Ukraina dhe Bjellorusia kanë ndjekur një model të ngjashëm. Rusia, natyrisht, është shtrënguar edhe nga sanksionet perëndimore pas aneksimit të paligjshëm të Krimesë në vitin 2014.

Në të njëjtën mënyrë, Ukraina humbi 17% të PBB-së si rezultat i agresionit ushtarak rus, megjithëse arriti të regjistrojë një rritje modeste vjetore prej 3% nga viti 2016 në 2019.

Ndërkohë, vendet e Europës Lindore dhe Qendrore të BE-së kanë përparuar në sipërmarrjen e brendshme dhe Investimet e Huaja Direkte. Gjatë bumit të viteve 2014-2019, ekonomitë e tyre u rritën mesatarisht me 4 deri në 5% në vit, ndërsa PBB për frymë e Rusisë ra nën atë të Rumanisë dhe madje edhe të Turqisë, e cila nuk është anëtare e BE-së.

Midis 27 vendeve anëtare të BE-së, vetëm Bullgaria është më e varfër se Rusia në terma të PBB-së për frymë, qoftë e matur në dollarë amerikanë apo në barazitë e fuqisë blerëse.

Një arsye pse shtetet ish-sovjetike po performojnë kaq dobët ndërsa vendet e Europës Qendrore dhe Lindore po ecin kaq mirë, është se këto të fundit përfunduan me sukses marrëveshjet e asocimit me BE-në në fillim të viteve 1990. Me akses të shkëlqyer në tregun e BE-së, nga mesi i viteve 1990, ato zhvendosën dy të tretat e tregtisë së tyre nga ish-Bashkimi Sovjetik në BE, dhe duke hyrë në zinxhirët e furnizimit europian, ishin në gjendje të bëheshin ndër prodhuesit kryesorë europianë të automjeteve.

Sidoqoftë, faktori kryesor në sukseset e këtyre vendeve ka qenë përmirësimi i cilësisë së qeverisjes ekonomike.

Për t’u kualifikuar për anëtarësim në BE, vendet e Europës Lindore dhe Qendrore u detyruan të miratonin kërkesat ligjore të BE-së. Pas një procesi burokratik të gjatë dhe të rëndë, këto vende miratuan kornizat ligjore dhe rregullatore të nevojshme për të siguruar funksionimin e një ekonomie të tregut të hapur.

Në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit nga Transparency International, Polonia, Republika Çeke, Sllovakia dhe Hungaria, renditen përkatësisht në vendin e 45-të, 49-të, 60-të dhe 69-të, ndërsa Ukraina dhe Rusia renditen në vendin e 117-të dhe 129-të.

Megjithëse renditjet e grupit të parë nuk janë ideale, ato kanë qenë të mjaftueshme për të tërhequr investimet e huaja. Investitorët e dinë se nëse ndodh diçka e keqe, këto vende mund të kërkojnë ndihmë nga BE-ja ose nëpërmjet Gjykatës Europiane të Drejtësisë. Ndryshe nga gjendja në ish-Bashkimin Sovjetik, të drejtat e pronës në Europën Qendrore dhe Lindore janë të sigurta.

Kleçka është se 3 deri në 4% e PBB-së vjetore të vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore, vjen nga grantet e BE-së, të cilat janë njëkohësisht bekim dhe mallkim. Nga njëra anë, fondet strukturore të BE-së janë arsyeja pse të gjitha kryeqytetet e vendeve më të reja anëtare, kanë aeroporte dhe autostrada të reja. Nga ana tjetër, projekte të tilla janë zakonisht më të ndjeshme ndaj korrupsionit – si pasuria e fituar në mënyrë të dyshimtë e shumë biznesmenëve hungarezë, të cilët kanë lidhje të afërta me kryeministrin hungarez Viktor Orban.

Pyetja është nëse ekonomitë e Europës Qendrore dhe Lindore mund të ruajnë progresin e tyre. Para anëtarësimit të tyre, vëzhguesit e BE-së shqetësoheshin se këto vende do të përmirësonin qeverisjen vetëm derisa të arrinin anëtarësimin në BE.

Realiteti është më i ndërlikuar. Të gjithë anëtarët e rinj të BE-së vazhduan të forconin qeverisjen për shumë vite, duke tërhequr gjithnjë e më shumë investime të huaja. Disa vende janë ende në proces përmirësimi. Estonia dhe Lituania tani janë vendet ish-komuniste më pak të korruptuara.

Sidoqoftë, sipas Transparency International, disa nga vendet kryesore në tranzicion po pësojnë përkeqësim të mprehtë të qeverisjes. Rezultati i Polonisë arriti kulmin në vitin 2015, ndjekur një vit më vonë nga Sllovakia dhe nga Republika Çeke, në vitin 2018. Hungaria arriti kulmin në vitin 2012 dhe ka rënë në mënyrë të qëndrueshme që atëherë, dhe tani renditet së bashku me Rumaninë dhe Bullgarinë, të cilat më parë konsideroheshin vendet më të korruptuara të BE-së.

Investitorët e huaj dhe vendas po i kushtojnë vëmendje të madhe dobësimit të rezultatit të Hungarisë në ligjin ndërkombëtar, diskriminimin në rritje të të drejtave të pronës dhe imponimin e taksimit diskriminues.

Për BE-në, kjo tërheqje mund të bëhet çështje ekzistenciale, sepse demokracia dhe sundimi i ligjit janë të lidhura së bashku. Edhe pse Hungaria dhe Polonia kanë mbetur mbrapa në kriteret thelbësore demokratike të BE-së, ato vazhdojnë të përfitojnë nga fondet masive të BE-së. Megjithëse BE i vendosi kushte të veçanta Rumanisë dhe Bullgarisë, këto masa nuk shkuan aq larg sa duhet.

Sipas Freedom House, demokracia ka rënë në të gjithë botën, që nga viti 2005. Tani më shumë se kurrë, BE nuk duhet të lejojë prapambetjen e çështjes së qeverisjes.

Për fat të mirë, blloku është bërë më i rreptë, duke vendosur kushte më të mëdha për anëtarët që duan të përfitojnë nga plani i rimëkëmbjes së BE-së, Next Generation, me vlerë 750 miliardë euro (914 miliardë dollarë amerikanë). Trajektorja e ish-shteteve sovjetike është një kujtesë e trishtueshme se pse BE-ja duhet të mbështesë demokracinë dhe sundimin e ligjit brenda dhe jashtë bllokut.* Anders Aslund është anëtar në Këshillin Atlantik në Uashington.

MONITOR

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

bota bota bashkimi evropian ekonomia korrupsion bashkimi evropian ekonomia korrupsion

Sondazh

Bota 26 June 2021, 19:46

Julian Assange ka në plan të martohet në burg

BRITANIA E MADHE- Julian Assange ka në plan të martohet me partneren Stella Moris në burg. Mediat e huaja raportojnë se Morris ka shprehur planet pak përpara di...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin