LIVE UPDATES
Bota

Pasojat nga shpërthimi i vullkanit në Tonga

22 January 2022, 13:31 Nga DOSJA
Pasojat nga shpërthimi i vullkanit në Tonga

TONGA- Shpërthimi masiv i vullkanit nënujor në Tonga mund të shkaktojë dëme afatgjata në shkëmbinjtë nënujorë koralorë, erozionin e bregdeteve dhe dëmtimin e peshkimit, thanë shkencëtarët, të cilët kanë analizuar imazhet satelitore dhe po shikojnë të kaluarën për të kuptuar se çfarë mund të ndodhë në të ardhmen në këtë rajon të largët.

Reshje acidi

Që prej shpërthimit të shtunën, vullkani Hunga-Tonga-Hunga-Ha’apai ka liruar dyoksid squfuri dhe oksid nitrogjeni – dy gazra që krijojnë reshje acidi kur ato ndërveprojnë me ujin dhe oksigjenin në atmosferë. Me klimën tropikale të Tongës, “ka gjasa që reshjet e acidit të ndodhin në Tonga për një kohë në të ardhmen”, tha vullkanologu Shane Cronin nga Universiteti i Auklendit. Reshjet e acidit shkaktojnë dëme të gjera të të korrurave dhe mund të shkatërrojnë prodhimet kryesore të Tongës siç janë taro, mistri, bananet dhe perimet e tjera. “Varësisht nga kohëzgjatja e shpërthimit, siguria ushqimore mund të komprometohet”, tha Cronin.

Imazhet satelitore tregojnë një shtëllungë që po përhapet drejt perëndimit, që do të thotë se Tonga mund të kursehet nga reshjet e acidit, megjithëse kjo shtëllungë duket se është nisur drejt Fixhit.

Në një buletin të publikuar të hënën, Zyra për Çështje Humanitare e Kombeve të Bashkuara tha se Fixhi është duke monitoruar cilësinë e ajrit dhe i ka këshilluar qytetarët që të mbulojnë rezervuarët e ujit që i kanë në shtëpi dhe të qëndrojnë brenda në rast të reshjeve.

Ngordhja e peshqve

Zona ekskluzive ekonomike e Tongës është pothuajse 700,000 mijë kilometra hapësirë ujore apo 1,000 herë më e madhe sesa zona tokësore e këtij shteti ishull. Dhe, shumica e banorëve të Tongës ushqimin dhe jetesën e tyre e sigurojnë nga oqeani. Përderisa shkencëtarët duhet që të dalin në terren për të kryer hulumtimet e tyre, “pak fotografi që janë të qasshme tash për tash, duket se tregojnë një batanije… hiri” në tokë, tha Marco Brenna, gjeolog në Universitetin e Otagonit në Zelandën e Re.

Në oqean, ai hi mund të jetë i dëmshëm për jetën detare. Javë para se të ndodhte shpërthimi i 15 janarit, Shërbimi Gjeologjik i Tongës kishte paralajmëruar se uji i detit pranë ishte i ndotur nga shkarkimet toksike vullkanike dhe se peshkatarët “supozojnë se peshqit në këto ujëra janë të helmuar ose helmues”. Pashmangshëm, shpërthimi i vullkanit e ka përkeqësuar situatën. Uji i turbullt dhe i mbushur me hi në afërsi të vullkanit do t’i parandalojë peshqit që të ushqehen dhe do të ndikojë edhe në shtratin e detit, vendit ku riprodhohen peshqit. Disa peshq do të zhduken dhe ata që do të mbijetojnë do të detyrohen të migrojnë, thanë shkencëtarët. Ndryshimet e mëtejme në shtratin e detit mund të krijojnë pengesa të reja edhe për anijet e peshkimit.

“Do të kalojë përpara se terrenet e peshkimit të restaurohen”, tha Brenna.

Dëmtimi i koraleve

Hiri vullkanik gjithashtu mund të dëmtojë koralet, që janë shtylla kryesore e industrisë së turizmit, që sillte fitime vjetore deri në 5 milionë dollarë, para shpërthimit të pandemisë së koronavirusit. Edhe para shpërthimit të vullkanit, koralet në Tonga ishin të kërcënuara nga shpërthimet e sëmundjeve dhe efektet e ndryshimeve klimatike përfshirë zbardhjen e koraleve dhe cikloneve gjithnjë e më të forta. Tani “zona të mëdha me korale dhe zona që është goditur menjëherë nga shpërthimi i vullkanit Hunga Tonga me gjasë janë varrosur nga sasi të mëdha të hirit vullkanik”, tha Tom Schils, biolog detar në Universitetin e Guamit që ka studiuar shpërthime vullkanike dhe koralet në Ishujt Verior të Marianës.

Shpërthime të tilla vullkanike po ashtu lirojnë më shumë hekur në ujë, që mund të nxisin rritjen e algave jeshile dhe sfungjerëve që degradojnë edhe më tej shkëmbinjtë nënujorë. Shkëmbinjtë nënujorë do të duhet të fillojnë nga e para dhe ky proces mund të marrë vite kohë, tha Brian Zgliczynski, ekolog i koraleve në Institutin e Oqeanologjisë Scripps. “Llojet më tolerante ndaj cilësisë së dobët të ujit do të arrijnë të mbijetojnë të parët”, tha ai, duke shtuar se koralet e forta dhe peshqit do t’iu duhet më shumë kohë që të rikuperohen pas shpërthimit të vullkanit.

Erozioni i bregdetit

Humbja e shkëmbinjve koralorë do të ndikonte gjithashtu në aftësinë e Tongës që të përballet me ngritjen e nivelit të ujit dhe stuhive. Kjo paraqet shqetësim për Tongën, pasi ndryshmet klimatike po bëjnë që niveli i detit të rritet me rreth 6 milimetra në vit – që është dyfishi i mesatares globale. Në një raport të publikuar më 2015, Tonga vlerësoi se parandaluesit natyrorë të stuhive, siç janë shkëmbinjtë koralorë dhe barërat detare kishin vlerë vjetore prej 11 milionë dollarë.

Me shpërthimin e fundit të vullkanit, matësit e nivelit të detit regjistruan valë cunami prej 1.19 metrash dhe më pas këto pajisje më nuk raportuan të dhëna të reja. Cunamit vlerësohet se shkaktojnë erozion të shpejtë të bregdetit. Dhe, para se sistemet e komunikimit të prisheshin, videot shfaqën dëme në det, dëme të shkaktuara nga njeriu.

“Barrierat bregdetare mund të preken shumë nga valët e cunamit, duke bërë që ishujt të jenë më të cenueshëm”, tha Cronin

Marrë nga REL

Ndihmës-Sekretarja e Shtetit takoi Alibeajn, ndërsa Paloka deklaroi se ka firmosur peticionin kundër ambasadores Kim. Çfarë do të thotë kjo për PD?

View Results

bota bota shane cronin vullkani tonga shane cronin vullkani tonga

Sondazh

Bota 22 January 2022, 10:19

DASH: Kosova dhe Serbia të kenë prioritet dialogun

SHBA- Shtetet e Bashkuara i bëjnë thirrje Kosovës dhe Serbisë që të angazhohen në dialogun e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian në “frymën e kompromisit të nev...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin