LIVE UPDATES
Bota

Pse disa tubime masive bëhen të dhunshme?

13 January 2021, 15:09 Nga DOSJA
Pse disa tubime masive bëhen të dhunshme?

BOTË- Mbretërimi i mbretit Louis Philippe, mbreti i fundit i Francës, mori papritur fund më 24 shkurt 1848, pas disa ditësh protesta gjithnjë e më të dhunshme në Paris, dhe muajve të kundërshtimit të fortë popullor të politikave të qeverisë.

Në fillim protestuesit ishin mjaft të rregullt:studentë që brohorisnin, burra dhe gra të veshur mirë që shëtisnin, dhe vetëm disa hajdutë përfituan nga situata duke thyer xhamat e dyqaneve dhe plaçkitur. Por në orët e vona të mbrëmjes së 23 shkurtit, situata ndryshoi.

Ushtarët kishin qëlluar mbi turmën afër Hôtel des Capucines, duke plagosur rëndë shumë burra dhe gra. Disa blloqe më tutje, një gazetar “u trondit nga sjellja e një zotërie, që vraponte si i marrë pa kapelën e tij, duke filluar t’u thoshte kalimtarëve. “Rrëmbeni armët. U tradhtuam!”.

“Efekti ishte elektrizues”- shkroi më vonë gazetari. “Secili e shtrëngoi për dore atë që kishe më pranë,kudo nëpër rrugë u përhap thirrja se duhet të rrëzohet i gjithë sistemi”.Disa dekada më vonë, në vitin 1895, ato ngjarje u bënë thelbësore për një nga përpjekjet e para shkencore të bashkërenduara për të kuptuar mentalitetin e turmës “Turma:Një studim i mentalitetit popullor” të Gustave Le Bon.

Që atëherë, sociologët janë përpjekur të përshkruajnë sjellje e njerëzve në mesin e turmave. Pavarësisht nga provokimi i policisë, çfarë e nxit një grup njerëzish në dukje paqësorë të kthehen në të dhunshëm? Sa koherente janë turmat në qëllimin e tyre? Pse dhe si një turmë bëhet e tillë?

Marshimi i javës së kaluar dhe sulmi vdekjeprurës mbi Capitol Hill, i ka ngritur sërish këto pyetje, dhe madje shumë të tjera. Mediat kanë debatuar fort për të gjetur gjuhën e duhur me të cilën t`a përshkruanin. A ishte ajo një turmë e zemëruar, një demonstratë kaotike, një protestë e shëmtuar apo një kryengritje e qëllimshme, apo ndonjë kombinim i të gjithave?

Duke pasur parasysh mungesën e kronistëve neutralë, një përshkrim i plotë i episodit mund të mos dalë kurrë. Por pamje të shumta video janë tashmë në dispozicion, dhe ekspertët kanë nisur t’i analizojnë imazhet në kontekstin e një studimi të gjerë mbi dinamikën e turmës.

Dhe ngjarjet e 6 janarit ka të ngjarë të studiohen dhe referohen për vitet që do të vijnë.

Nëse skenat nga Capitol Hill zbulojnë një gjë, ajo është shumëllojshmëria. Kishte njerëz me veshje ushtarake që mbanin armë, zinxhirë dhe harta të korridoreve; individë me kapele të ”Xhaxha Semit”, dhe kostume me lëkure kafshësh.

Të tjerët vendosnin pajisje shpërthyese, thyenin xhamat, sulmonin gazetarët; dhe qindra të tjerë vetëm sa silleshin vërdallë, duke mbajtur në duar simbolet pro-Trump. Ndoshta për t’i rënë shkurt, shumë gazetarët kanë përdorur termin “turmë”, por ajo vështirë se e rrok tërësinë e ngjarjeve, dhe aq më pak atë që studiuesit kanë mësuar rreth sjelljes së turmës 150 vitet fundit.

“Turmat nuk veprojnë me një mendje irracionale”- thotë James Jasper, sociolog në Universitetin e Nju Jorkut, dhe autor i librit “Emocionet e protestës”. “Aty ka shumë grupe, që bëjnë gjëra të ndryshme, për arsye të ndryshme. Dhe kjo është thelbësore për të kuptuar se pse ata sillen në atë mënyrë”-thekson ai.

Gustave Le Bon, një intelektual dhe shkrimtar francez, nuk kishte mbushur ende 7 vjeç gjatë rebelimit të vitit 1848 në Paris, dhe ka shumë të ngjarë të mos ishte dëshmitar i ditëve të tij më të përgjakshme. Por dëshmitë mbi rebelimin e prekën shumë. Mbi atë ngjarje, ai ndërtoi një teori mbi sjelljen e turmës, e cila nuk e ka humbur kurrë rëndësinë.

“Një grumbullim njerëzish,paraqet karakteristika të reja shumë të ndryshme nga ato të individëve që e përbëjnë turmën. Ndjenjat dhe idetë e të gjithë personave në atë tubim, marrin të njëjtin drejtim dhe personaliteti i tyre i ndërgjegjshëm. Aty formohet një mendje kolektive”- shkruan Le Bon.

Koncepti i tij ndikoi për dekada në mesin e sociologëve. Por filloi të dilte disi nga moda gjatë lëvizjeve protestuese në mesin e shekullit XX-të, si në Evropë po ashtu edhe në Shtetet e Bashkuara. Kjo për një arsye:shumë sociologë nuk po i shihnin më ato demonstrata në televizion ose në letërsi; ata ishin vetë pjesëmarrës aktivë.

A ishin ata vërtet dele pa mend, të dehur nga një mentalitet i turmës që e mbyste gjykimin e tyre individual? Nuk ndihej kështu nga një vëzhgues brenda turmës. “Një turmë është si një pacient tek mjeku, si i hipnotizuari tek hipnotizuesi”-shkroi Bill Buford, duke parodizuar këto supozime në librin e tij të vitit 1990 “Midis vagabondëve”, një tregim mbi kohën e tij të kaluar në shoqërinë e huliganëve të futbollit anglez.

Një ndryshim i madh në të menduarit mbi sjelljen e turmës ndodhi në mesin e shekullit të kaluar, dhe ai integroi dy parime konkurruese mes tyre. I pari është që në kushte specifike, protestuesit me mendësi paqësore mund të reagojnë dhunshëm kur për shembull thyhet një barrikadë nga të tjerët, apo kur policia godet dikë afër tyre.

“Shumë shpesh incidente të tilla shkaktohen nga policia. Por sigurisht që mund të vijnë edhe nga dinamika e turmës”- thotë Xhasper. Njëherazi, si rregull dhuna impulsive ka më pak të ngjarë të ndodhë në turmat që kanë një strukturë sociale dhe organizim të brendshëm.

Protestat e lëvizjes për të drejtat civile në SHBA ishin taktike dhe të organizuara që në vitet 1950. Po kështu shumë protesta “sit in” (ku protestuesit ulen diku përtokë në një ambient publik)në vitet 1960-1970, kundër energjisë bërthamore dhe Luftës së Vietnamit.

Thuheshin dritare, kishte përplasje me policinë, por këto trazira spontane nuk kishte një rregull. “Që nga ajo kohë, protestat, qofshin të dhunshme ose jo, kanë përfshirë taktika, strategji, dhe trajnim, pikërisht për t’u siguruar që turma të mos e humbë fokusin nga kauza që mbron”- thotë Calvin Morrill, një profesor i drejtësisë dhe sociologjisë në Universitetin e Kalifornisë.

Sigurisht, veprimet masive nuk zhvillohen në vakum. Ato janë ndërveprime të zgjeruara me policinë dhe zyrtarët e tjerë të sigurisë. Ashtu siç ka ndryshuar kuptimi i dinamikës së turmës, po kështu ka ndodhur dhe me taktikat e policisë dhe vlerësimin e kërcënimeve.

Në protestat e viteve 1960-1970, qasja ishte të tregohej forca, e pasuar nga arrestimet e shumta masive. Tani, strategjia fillestare është shpesh përmbajtja. Policia ose zyrtarët e sigurisë zakonisht japin leje për protestat, duke bllokuar zonën përreth.

Gjithashtu, forcat e sigurisë janë stërvitur të injorojnë fyerjet apo gjestet e vogla të armiqësisë, si shtyrjet apo goditjet me shishe uji nga ana e turmës. Dhe ata trajnohen vazhdimisht si të shmangin radikalizimin e turmave, duke zhvendosur njerëzit sa më butë që të jetë e mundur, dhe duke iu përgjigjur shpejt episodeve të vogla të dhunës dhe izolimin e autorëve. Nëse një turmë është një “bombë” potenciale, puna e forcave të sigurisë është t`a neutralizojnë atë vazhdimisht.

Sot studiuesit kanë një varg mjetesh të reja për të parashikuar sjelljen e turmave. Për shembull, shkencëtarët mund të modelojnë sjelljen e turmës duke “populluar” në mënyrë dixhitale një rrugë ose park me një turmë, dhe duke programuar numrin e mundshëm të provokatorëve, si dhe duke simuluar të gjithë skenarët e mundshëm, bazuar në taktikat e ndryshme të policisë. Por gjithmonë do të ketë surpriza.

Marre nga: The New York Times

(A.k.dosja.al)

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

bota bota protesta ne bote protesta ne bote

Sondazh

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin