LIVE UPDATES
Bota

SHBA: Kufizimet e pandemisë hapën debatet për liritë civile

13 March 2021, 06:36 Nga DOSJA
SHBA: Kufizimet e pandemisë hapën debatet për liritë civile

SHBA-Ndryshimet rrënjësore të jetës së përditshme që solli pandemia COVID-19  disa me vullnet të lirë dhe disa të vendosura nga qeveria e kanë rritur ndërgjegjësimin e amerikanëve për liritë themelore që ata i merrnin si të mirëqena para pandemisë, thonë ekspertët.

Kjo i ka bërë qytetarët, hartuesit e politikave dhe gjykatat që të përballen përsëri me tensionin e përhershëm mes sigurisë kolektive dhe lirive personale.

“Ndikimet në liritë civile janë më të konsiderueshmet që kemi përjetuar ndonjëherë,” thotë James Hodge, drejtor i Qendrës për Ligjin dhe Politikën e Shëndetit Publik në Universitetin Shtetëror të Arizonës. “Qeveria është angazhuar në të gjitha llojet e masave të distancimit shoqëror që mund të imagjinohen duke iu përgjigjur kësaj pandemie në Shtetet e Bashkuara. Shumë prej tyre nuk përputhen plotësisht me mënyrën se si i shikojmë normat tradicionale.”

Kur Organizata Botërore e Shëndetësisë e shpalli COVID-19 një pandemi globale në 11 mars 2020, administrata e ish-presidentit Trump dhe të 50 shtetet lëshuan deklaratat e tyre për gjendjen e emergjencës, duke vendosur kufizime të jashtëzakonshme të distancimit fizik për të ngadalësuar përhapjen e virusit: Urdhra masive të qëndrimit në shtëpi, mbylljet e shkollave dhe bizneseve, ndalimi i tubimeve të mëdha publike, kufizimet e udhëtimit dhe kërkesat për mbajtjen e maskave.

“Ju siguroj që kurrë më parë nuk kemi parë diçka të tillë në historinë e Shteteve të Bashkuara”, thotë zoti Hodge.

Ndërsa zyrtarët dhe ekspertët e shëndetit publik mbrojtën kufizimet si masa për të shpëtuar jetë, libertarianët, konservatorët dhe shumë amerikanë të zakonshëm i denoncuan ato si një sulm ndaj lirive civile, të tilla si liritë e grumbullimit dhe besimit.

Shumë shpejt, ndërhyrjet e shëndetit publik u bënë të diskutueshme dhe shumë të politizuara, duke vendosur në pole të kundërta Presidentin Donald Trump dhe aleatët e tij republikanë nga njëra anë dhe guvernatorët dhe kryetarët demokratë të bashkive nga ana tjetër dhe duke shtuar një përçarje në debatin kombëtar.

Duke përmendur pasojat shkatërruese të pandemisë tek ekonomia, guvernatorët republikanë si Ron DeSantis nga Florida dhe Kristi Noem nga Dakota e Jugut bënë presion për të rihapur ekonomitë e shteteve të tyre sa më shpejt të ishte e mundur ndërsa demokratët Gavin Newsom nga Kalifornia dhe Gretchen Whitmer nga Miçigan mbyllën me po aq intensitet shtetet e tyre. Mbajtja e një maske ose refuzimi për ta bërë një gjë të tillë, u bë po aq deklaratë politike sa edhe një hap pragmatik për të shmangur koronavirusin.

Por çka ishte më e rëndësishmja, pandemia i detyroi gjykatat amerikane të trajtojnë një mori pikëpyetjesh kushtetuese rreth temës se deri ku mund të ndërhyjë qeveria – në këtë rast, shtetet – për të kufizuar liritë individuale gjatë një emergjence.

Pasi u dhanë shteteve një hapësirë pa i paragjykuar gjatë muajve të parë të pandemisë, gjykatësit filluan të reagonin me vendime që kanë implikime afatgjata për liritë civile dhe kompetencat e qeverisë për emergjencat. Liria e besimit mori kuptim të ri, për shembull, kur Gjykata e Lartë vendosi në nëntor se Shteti i Nju Jorkut nuk mund të diktonte përmasat e shërbimeve fetare.

Vendimi u hapi rrugën vendimeve të ngjashme të gjykatave më të ulëta.

“Në atë moment gjykatat filluan t’i konsideronin sfidat e ndryshme ligjore përmes lentes së Amendamentit të Parë (që mbron lirinë e shprehjes)”, tha Ryan Tucker, një jurist në Aleancën për Mbrojtjen e lirisë, një grup që mbron liritë fetare.

Rasti i Nju Jorkut ishte një nga qindra procese gjyqësore të paraqitura nga kishat amerikane, grupe për të drejtat e armëve, avokatë të të drejtave të abortit dhe të tjera që sfidojnë masa të ndryshme të shëndetit publik gjatë pandemisë.

Ndërsa shumica e bllokimeve janë hequr nga qeveritë shtetërore dhe lokale dhe shkollat po rifillojnë mësimin në klasë, shumë masa të distancimit fizik mbeten në fuqi dhe beteja për liritë civile që u shkaktua nga pandemia nuk ka mbaruar.

“Ka ende beteja që po zhvillohen,” tha zoti Tucker.

Përdorimi i “kompetencave policore” nga shtetet gjatë pandemisë

Polemika mbi liritë civile gjatë pandemisë buron nga përdorimi i kompetencave të emergjencës nga autoritetet qeveritare.

Në Shtetet e Bashkuara, ndërsa qeveria federale ka kompetenca të gjera lidhur me autoritetin gjatë emergjencave, ato për sigurinë dhe shëndetin publik u takojnë autoriteteve shtetërore dhe lokale. Kjo është e njohur si fuqi policore dhe ekspertët ligjorë thonë se ajo është zgjeruar gjithnjë e më shumë në dekadat e fundit pasi guvernatorët kanë fituar kompetenca shtesë të emergjencës.

Përhapja e COVID-19 çoi në një përdorim masiv të këtyre fuqive të gjera. Të 50 guvernatorët e shteteve pothuajse në të njëjtën kohë shpallën gjendjen e jashtëzakonshme, duke mbyllur bizneset dhe shkollat, duke vendosur kufizime udhëtimi, duke zbatuar masa të tjera të distancimit fizik.

Për mbrojtësit e të drejtave fetare dhe kritikët e tjerë, disa nga këto kufizime ishin diskriminuese dhe tejkaluan autoritetet e guvernatorëve.

“Kishim shumë raste kur guvernatorët, mendoj se po e shfrytëzonin këtë, duke keqpërdorur disa nga liritë që u kishte dhënë legjislatura e shtetit,” tha zoti Tucker.

Duke akuzuar guvernatorët për tejkalimin e kufijve të autoritetit të tyre gjatë pandemisë, dhjetëra legjislatura shtetërore, të kontrolluara kryesisht nga republikanët, kanë kërkuar me një farë suksesi, të zmbrapsin kompetencat për emergjencën të guvernatorëve.

Por ata që janë në favor të këtyre masave thonë se sado drastike që të ishin masat e urgjencës, ishin brenda autoritetit të qeverive të shteteve.

“Mendoj se kufizimet ishin përgjithësisht të lejueshme me kushtetutë, pikërisht për shkak të nevojës për të mbrojtur jetën e njerëzve nga COVID-i, dhe gjykatat i mbështetën ato,” tha Eugene Volokh, një profesor i së drejtës në Universitetin e Kalifornisë në Los Anxhelos, dhe ekspert i Amendamentit të Parë.

Në përgjithësi, masat nuk tejkalonin kompetencat qeveritare, tha prof. Volokh.

Se si do t’i shohin gjykatat masat e rrepta të shëndetit publik në të ardhmen “do të varet nga natyra e epidemisë, veçanërisht nga fakti se si është përhapur dhe sa vdekjeprurëse është,” tha Prof. Volokh në një përgjigje me email për Zërin e Amerikës.

Ndërsa disa konservatorë kanë shprehur shqetësim se kufizimet e vendosura nga qeveria mund të bëhen normalja e re, Prof. Volokh, tha se dyshon se masat, përveç mbajtjes në një farë mase të maskës në publik, do të mbeten pas pandemisë.

“Kufizimet kanë qenë kaq të thella – ekonomikisht dhe përsa i përket lirive personale – saqë është shumë e vështirë që votuesit t’i tolerojnë ato kur të mbarojë epidemia,” tha Prof. Volokh.

Marrë nga: VOA 

(a.k.dosja.al)

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

bota bota koronavirusi ne shba koronavirusi ne shba

Sondazh

Bota 12 March 2021, 21:24

IRANI– Lideri i dytë suprem i shtetit të Iranit, Sayyid Ali Khamenei, ka thënë se Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë krijuar Shtetin Islamik(ISIS), dhe se ato...

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Të shpallur në kërkim ndërkombëtar, arrestohen dy persona në Vorë dhe Shkodër

Rama sqaron deklaratën: Mendimi im, nuk i japim leksione qeverisë maqedonase për vendimet...

Mickoski pyetet për incidentin e himnit në Pustec: Nuk e kemi ndjekur aktivitetin deri në fund...

Rama përballet me gazetarin në Qafë Thanë: Çfarë je ti, protestues?

“One Stop Shop”/ Mickoski: Është kënaqësi që po bëjmë ketë bashkëpunim për një pikë kontrolli...

Kërcënoi bashkëshorten se do ta vriste dhe qëlloi me armë në ajër, arrestohet 40-vjeçari...

Vodhën sende me vlerë dhe 30 mijë euro në një banesë, arrestohen dy persona në Durrës

Aksident në Fier/ Makina del nga rruga dhe përfundon në kanal, mister fati i drejtuesit

Nis nga nesër “One Stop Shop” me Maqedoninë e Veriut, Rama: Kemi shumë gjëra që duhet t'i bëjmë...

Rama mbërrin në Qafë Thanë, takim me Mickoskin, në fokus sistemi i përbashkët kufitar...

Me flamurin kuqezi në duar, protestuesit ngjiten në monumentin e Skënderbeut

Tensione në protestë/ Policia hyn në lokale dhe shoqëron protestuesit me forcë

Rama: Tirana që do të fitojmë në 9 maj kërkon fuqi të madhe qeverisjeje në 10 maj

Protestuesit zhvendosen tek Kryeministria/ Policia vendos kordone në akse kryesore rrugore

"Kemi nevojë për një PS më të organizuar"/ Rama: Rruga e Durrësit sot, si një film i së shkuarës

Rama: Tiranën e transformuar nga vendi i mbijetesës në vendin që kërkon cilësi

“Ndal plaçkitjes, shtypjes, ikjes/Protestuesit ngrenë banderolen gjigande para Ministrisë së Arsimit

Policia “gardh” para Ministrisë së Arsimit, nuk lejon protestuesit të bllokojnë Rrugën e Durrësit

Rama nga Asambleja e PS-së: Vit pas viti do të dyfishojmë rritjen e pensioneve

Revoltat kundër qeverisë Rama, protestuesit mblidhen te Ministria e Arsimit

"Deri në 2030 do japim 55 mijë celësa"/ Rama: Mbështetje për fëmijët me aftësi të kufizuara

"Kanë mbajtur mbi shpinë Shqipërinë me kockat e varfërisë së vet"/Rama:Jemi në borxh me pensionistët

“Poshtë diktatura”/ Studentët e presin me thirrje pasi doli nga Asambleja, Rama i përshëndet me dorë

Rama: PS do ta fitojë sërish Tiranën dhe Shqipërinë se është rruga nga kalon bashkimi me Europën

Rama: Me trëndafilin në dorë dhe kurajën në zemër, asgjë s’na ndal

Rama: Kemi bërë gabime dhe faje, por kemi aftësinë të ringrihemi

"Goditja e njerëzve në krye të detyrës nuk falet"/ Rama: Erion Veliaj je në gabim!

Elisa Spiropali dhe Plarent Ndreca jashtë PS-së/ Rama e konfirmon nga Asambleja e Tiranës

Rama: Kush do të sillet si e ëma e Zeqos në majë të thanës, s’ka vend në këtë familje politike

Rama: Si mund të largohet nga puna kryepolicja e Tiranës pse nuk u bën ‘like’ e ‘share’

"Veliaj ta kuptojë se është gabim me PS-në"/ Rama: Kush ndjek këtë kuturisje do ndëshkohet

Rama: Vendimi i GJK-së për ta lënë Veliajn në detyrë është absurd

Mbërrijnë socialistët te Akademia e Arteve, kontrolle në hyrje dhe prani e shtuar e policisë

Berisha: Pas 35 vitesh, rikthehet partia-shtet,ekipet ndërkombëtare damkosën zgjedhjet e 11 majit

Peleshi u përgjigjet kritikave të Spiropalit: Në parlamentin shqiptar politika bëhet personale

Revolta studentore në Tiranë/ Qytetarët njëzërëshi: Në 28 nëntor ne do dalim

Qytetarët vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, policia i ndjek nga mbrapa

Përplasje në protestën përpara Kryeministrisë, policia zhvendos protestuesit nga Bulevardi

Protesta tek Kryeministria/Qytetarët shtyhen më forcë, focat policore nuk lejojnë protestën paqësore

Debat në Komisionin e Ligjeve për aktin normativ të tubimeve/ Bylykbashi: Rama nuk i përballon...

Pas reshjeve të dendura të shiut, hapet njëra nga portat e HEC-it të Komanit

Kanosi me armë zjarri një 31-vjeçar, arrestohet 20-vjeçari në Tiranë, procedohet penlisht i ati

Elementët dekorativë shkëputen nga fasada e pallatit në Durrës, bien mbi një makinë...

Ish-kandidati për Bashkinë e Himarës paraqitet në SPAK, ende pa detaje mbi arsyen e thirrjes

Arrestohet 25-vjeçari, do t'i merrte 1 mln euro një biznesmeni duke iu prezantuar si funksionar...

Përplasje tek Kryeministria/ Efektivët e policisë presin me forcë protestuesit, i shtyjnë me dhunë

Policia nuk i la të protestonin te Kryeministria, qytetarët marshojnë mes për mes makinave në rrugë

Policia i shtyn me forcë në trotuar, protestuesit thirrje: Poshtë diktatura

Greta Thunberg: Shqiptarët kanë treguar se çfarë do të thotë t'i rezistosh shkatërrimit të natyrës

Protestat qytetare në Tiranë/ Protestuesit mblidhen para Kryeministrisë

Balla përplaset me Shehajn: A do ta votosh kërkesën e prokurorisë italiane...

Berisha: Rreth 1 miliard euro do jenë shpenzime operative për hajdutët e administratës...

Berisha: Rrogat e ulëta duhet të rriten me 50%, rrogat e mesme me 30%!

Berisha: Buxheti nuk është 10 miliardë euro, por 5.5 miliardë! Pensionistët marrin 1 përqind...

Drogë në berberhane, thika në servis dhe përforcues grushti në banesë, arrestohet 44-vjeçari...

Marshimi paqësor i protestuesve / Forcat e policisë i ndjekin nga pas me furgona të shumtë

Protestuesit vijojnë marshimin në rrugët e Tiranës, efektivët i ndjekin nga mbrapa

"Pediatria me legen se nuk ka ujë lavamani"/ Korreshi për spitalin e Lushnjes

Tensionohet situata te Kryeministria/ Policia shtyn me forcë protestuesit paqësorë

Protestuesit zhvendosen te kryeministria, policia iu bën thirrje të lirojnë bulevardin